ഭിന്നാഭിന്നസ്വരുപേണ സ്ഥിതോ വൈ പരമേശ്വരഃ
പരമേശ്വരൻ വ്യത്യസ്തമായും അവ്യത്യസ്തമായും നിലകൊള്ളുന്നു.
വിശ്വോത്പത്തേര്നിദാനത്വാത്പ്രകൃതിഃ പ്രോച്യതേ ബുധൈഃ
ലോകത്തിന്റെ ഉത്ഭവകാരണമാകുന്നവളെ ജ്ഞാനികൾ പ്രകൃതി എന്നു വിളിക്കുന്നു.
പ്രകൃതിഃ പുരുഷശ്ചേതി കാലശ്ചേതി ത്രിധാ ഭവേത്
പ്രകൃതി, പുരുഷൻ, കാലം — ഇവ മൂന്നു വിധത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.
ശുദ്ധം യത്പരമം ധാമ തദ്വിഷ്ണോഃ പരമം പദമ്
ശുദ്ധവും പരമവുമായ ആ വാസസ്ഥാനം വിഷ്ണുവിന്റെ പരമപദമാണ്.
ഗുണരുപീഗുണാധാരോജഗതാമാദികൃദ്വിഭുഃ
അവൻ സർവ്വവ്യാപിയായവൻ, ലോകങ്ങളുടെ ആദികർത്താവ്, ഗുണങ്ങളുടെ ആധാരവും ഗുണങ്ങളുടെ രൂപവുമാണ്.
മഹാന്പ്രാദുരഭൂദ്ധുദ്ധിസ്തതോ ഽഹം സമവര്ത്തത
അവനിൽ നിന്ന് മഹത് ജനിച്ചു; അതിൽ നിന്ന് ബുദ്ധി, പിന്നെ അഹംkaraം ഉദിച്ചുവന്നു.
തന്മാത്രേഭ്യോ ഹി ജാതാനി ഭൂതാനി ജഗതഃ കൃതേ
സൂക്ഷ്മഭൂതങ്ങളിൽ നിന്ന് ലോകത്തിലെ ജീവികൾ ജനിച്ചു.
യഥാക്രമം കാരണതാമേകൈകസ്യോപയാന്തി ച
ഓരോന്നും തത്ക്രമത്തിൽ മറ്റൊന്നിന്റെ കാരണമാകുന്നു.
തിര്യഗ്യോനിഗതാഞ്ജന്തൂന്പശുപക്ഷിമൃഗാദികാന്
മൃഗയോനികളിൽ ജനിച്ചവരെ, പശുക്കൾ, പക്ഷികൾ, കാട്ടുമൃഗങ്ങൾ എന്നിവയെ,
തതോ വൈമാനുഷം സര്ഗം കല്പയാമാസ പഹ്മജഃ
അതിനുശേഷം, പദ്മജനായവൻ മനുഷ്യരാശിയെ സൃഷ്ടിച്ചു.
ഏഭിഃ പുത്രൈരിദം വ്യാപ്തം സദേവാസുരമാനുഷമ്
ഈ മക്കളുടെ വഴി, ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും മനുഷ്യരും അടങ്ങിയ ലോകം നിറഞ്ഞു.
തപശ്ച സത്യമിത്യേവം ലോകാഃ സത്യോപരി സ്ഥിതാഃ
തപസ്സും സത്യവും—ഇവയാണ് ലോകങ്ങൾ സത്യത്തിന്റെ മേൽ നിലകൊള്ളുന്നത്.
മഹാതലം ച വിപ്രേന്ദ്ര തതോ ഽധച്ച രസാതലമ്
ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ, അതിന് കീഴിൽ മഹാതലവും അതിന് അടിയിൽ രസാതലവും ഉണ്ട്.
ഏഷ സര്വേഷു ലോകേഷു ലോകനാഥാംശ്ച സൃഷ്ടവാന്
അവൻ എല്ലാ ലോകങ്ങളിലും ലോകനാഥന്മാരെ സൃഷ്ടിച്ചു.
വര്ത്തനാദീനി സര്വാണി യഥായോഗ്യംമകല്പയത്
അവൻ എല്ലാ ജീവരീതികളും പ്രവർത്തനങ്ങളും യോജ്യമായ ക്രമത്തിൽ ക്രമീകരിച്ചു.
ലോകാലോകശ്ച ഭൂമ്യന്തേ തന്മധ്യേ സത്പ സാഗരാഃ
ഭൂമിയുടെ അറ്റത്ത് ലോകാലോകം ഉണ്ട്; അതിനിടയിൽ ഏഴു സമുദ്രങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
ബാഹ്യാ നദ്യശ്ച വിഖ്യാതാ ജനാശ്ചാമരസന്നിഭാഃ
പുറത്തുള്ള പ്രശസ്തമായ നദികളും അമരന്മാരെപ്പോലെയുള്ള ജനങ്ങളും അവിടെ ഉണ്ട്.
ക്രൌഞ്ചശാകൌ പുഷ്കരശ്ച തേ സര്വേ ദേവഭൂമയഃ
ക്രൗഞ്ചം, ശാകം, പുഷ്കരം—ഇവയെല്ലാം ദേവഭൂമികളാണ്.
ലവണേക്ഷുസുരാസര്പിര്ദധിക്ഷീരജലൈഃ സമമ്
ഉപ്പ്, കരിമ്പ് നീര്, മദ്യം, നെയ്യ്, തൈര്, പാല്, വെള്ളം—ഇവയൊക്കെയും കൂടെ ഉണ്ട്.
ജ്ഞേയാ ദ്വിഗുണവിസ്തരാ ലോകാലോകാഞ്ച പര്വതാത്
ലോകങ്ങൾ ലോകാലോകപർവതത്തിന്റെ ഇരട്ടവ്യാപ്തിയാണെന്ന് അറിയണം.
ജ്ഞേയം തദ്ഭാരതം വര്ഷം സര്വകര്മഫലപ്രദമ്
ഭാരതം എന്ന ദേശം എല്ലാ കര്മ്മഫലങ്ങളും നല്കുന്നവയാണെന്ന് അറിയണം.
തത്ഫലം ഭുജ്യതേ ചൈവ ഭോഗഭൂമിധനക്രമാത്
അവിടെ ലഭിക്കുന്ന ഫലം അനുഭവം, ഭൂമി, ധനം എന്ന ക്രമത്തിൽ അനുഭവപ്പെടുന്നു.
തത്ഫലം ക്ഷയി വിപ്രേന്ദ്ര ഭുജ്യതേ ഽന്യത്രജന്തുഭിഃ
ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ, ആ ഫലം മറ്റു ജീവികൾക്ക് മറ്റിടങ്ങളിൽ അനുഭവിച്ചുകൊണ്ട് അവസാനിക്കുന്നു.
സംചിതം സുമഹത്പുണ്യമക്ഷയ്യമമലം ശുഭമ്
സഞ്ചിതമായ മഹാപുണ്യം ക്ഷയിക്കാത്തതും നിർമ്മലവും ശുഭവുമാണ്.
കദാ പുണ്യേന മഹതാ യാസ്യാമ പരമം പദമ്
എപ്പോഴാണ് വലിയ പുണ്യത്തിന്റെ വഴി നാം പരമപദം പ്രാപിക്കുക?
ജഗദീശംസമേഷ്യാമോ നിത്യാനന്ദമനാമയമ്
നാം ലോകനാഥനെയും ശാശ്വതാനന്ദത്തെയും രോഗരഹിതത്വത്തെയും പ്രാപിക്കും.
ന തസ്യ സദൃശോ ഽന്യോ ഽസ്തി ത്രിഷു ലോകേഷു നാരദാ
നാരദാ, മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും അവനോട് തുല്യനായ മറ്റൊരുവൻ ഇല്ല.
ശുക്ഷഷുര്വാപി മഹതഃ സവേദ്യോ ദിവിജൈരപി
പവിത്രനായാലും അപവിത്രനായാലും മഹാന്മാരെ ദേവന്മാർ അറിയാൻ കഴിയും.
ഭക്തോച്ഛിഷ്ടാന്നസേവീ ച യാതി വിഷ്ണോഃ പരം പദമ്
ഭക്തന്മാരുടെ ഉണ്ണിയാവശേഷം ഭക്ഷിക്കുന്നവൻ വിഷ്ണുവിന്റെ പരമപദം പ്രാപിക്കും.
അഹിംസാദിപരഃ ശന്തിഃ സോ ഽപി വന്ദ്യഃ സുരോത്തമൈഃ
അഹിംസയും മറ്റു സദ്ഗുണങ്ങളും പാലിച്ച് ശാന്തനായവൻ ദേവന്മാരിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമന്മാരാൽ പോലും വന്ദനീയനാണ്.