വ്യക്താവ്യക്തസ്വരുപേണ ജഗഹ്യാപ്യ വ്യവസ്ഥിതാ
പ്രപഞ്ചത്തിൽ പ്രകടമായതും അപ്രകടമായതുമായ രൂപത്തിൽ അവൾ നിലകൊള്ളുന്നു.
സൃഷ്ടിസ്ഥിതിവിനാശാനാമേകഃ കാരണതാം ഗതഃ
സൃഷ്ടി, നില, നാശം എന്നിവയ്ക്കു കാരണം അവളൊന്നാണ്.
തസ്മാത്പരതരോ ദേവോ നിത്യൈത്യഭിധീയതേ
അതിനാൽ, അതിയായ ദൈവം എന്നത് ശാശ്വതം എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു.
രക്ഷാം കരോതി യോ ദേവോ ജഗതാം പരതഃ പുമാന്
ലോകങ്ങളെക്കാൾ ഉയർന്നവൻ, സംരക്ഷിക്കുന്നവൻ, പരമപുരുഷൻ ദൈവം ആകുന്നു.
തസ്മാത്പരതരം യത്തദവ്യയം പരമം പദമ്
അതുകൊണ്ട്, അതിൽക്കൂടി ഉയർന്നത് അക്ഷയം, പരമാവസ്ഥയാണ്.
യഃ പരഃ കാലപുപാഖ്യോ യോഗിധ്യേയഃ പരാത്പരഃ
യാരാണോ അതീതനായ കാലപുരുഷൻ, യോഗികൾ പരമത്തിൽ പരമൻ എന്നു ധ്യാനിക്കുന്നവൻ.
ജ്ഞാനൈകവേദ്യഃ പരമഃ സഞ്ചിദാനന്ദവിഗ്രഹഃ
അവൻ പരമൻ, ജ്ഞാനത്തിലൂടെ മാത്രം അറിയാവുന്നത്, അവന്റെ രൂപം ചൈതന്യവും ആനന്ദവുമാണ്.
ദേഹീതി പ്രോച്യതേ മൂഢൈരഹോ ഽജ്ഞാനവിഡമ്ബനമ്
അജ്ഞാനികൾ അവനെ 'ശരീരം' എന്നു വിളിക്കുന്നു — അയ്യോ, എത്ര വലിയ അജ്ഞാനപരിഹാസം!
മൂര്തിത്രയം സമാപന്നഃ സൃഷ്ടിസ്ഥിത്യന്തകാരണമ്
അവൻ മൂന്നു രൂപങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുന്നു; സൃഷ്ടി, നിലനിൽപ്പ്, ലയത്തിന്റെ കാരണമാകുന്നു.
സ ഏവാനന്ദരുപാത്മാ തസ്മാന്നാസ്ത്യപരോ മുനേ
അവനാണ് ആനന്ദസ്വരൂപനായ ആത്മാവ്; അതിനാൽ, മുനിവേ, മറ്റൊരുവൻ ഇല്ല.
ഭിന്നാഭിന്നസ്വരുപേണ സ്ഥിതോ വൈ പരമേശ്വരഃ
പരമേശ്വരൻ വ്യത്യസ്തമായും അവ്യത്യസ്തമായും നിലകൊള്ളുന്നു.
വിശ്വോത്പത്തേര്നിദാനത്വാത്പ്രകൃതിഃ പ്രോച്യതേ ബുധൈഃ
ലോകത്തിന്റെ ഉത്ഭവകാരണമാകുന്നവളെ ജ്ഞാനികൾ പ്രകൃതി എന്നു വിളിക്കുന്നു.
പ്രകൃതിഃ പുരുഷശ്ചേതി കാലശ്ചേതി ത്രിധാ ഭവേത്
പ്രകൃതി, പുരുഷൻ, കാലം — ഇവ മൂന്നു വിധത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.
ശുദ്ധം യത്പരമം ധാമ തദ്വിഷ്ണോഃ പരമം പദമ്
ശുദ്ധവും പരമവുമായ ആ വാസസ്ഥാനം വിഷ്ണുവിന്റെ പരമപദമാണ്.
ഗുണരുപീഗുണാധാരോജഗതാമാദികൃദ്വിഭുഃ
അവൻ സർവ്വവ്യാപിയായവൻ, ലോകങ്ങളുടെ ആദികർത്താവ്, ഗുണങ്ങളുടെ ആധാരവും ഗുണങ്ങളുടെ രൂപവുമാണ്.
മഹാന്പ്രാദുരഭൂദ്ധുദ്ധിസ്തതോ ഽഹം സമവര്ത്തത
അവനിൽ നിന്ന് മഹത് ജനിച്ചു; അതിൽ നിന്ന് ബുദ്ധി, പിന്നെ അഹംkaraം ഉദിച്ചുവന്നു.
തന്മാത്രേഭ്യോ ഹി ജാതാനി ഭൂതാനി ജഗതഃ കൃതേ
സൂക്ഷ്മഭൂതങ്ങളിൽ നിന്ന് ലോകത്തിലെ ജീവികൾ ജനിച്ചു.
യഥാക്രമം കാരണതാമേകൈകസ്യോപയാന്തി ച
ഓരോന്നും തത്ക്രമത്തിൽ മറ്റൊന്നിന്റെ കാരണമാകുന്നു.
തിര്യഗ്യോനിഗതാഞ്ജന്തൂന്പശുപക്ഷിമൃഗാദികാന്
മൃഗയോനികളിൽ ജനിച്ചവരെ, പശുക്കൾ, പക്ഷികൾ, കാട്ടുമൃഗങ്ങൾ എന്നിവയെ,
തതോ വൈമാനുഷം സര്ഗം കല്പയാമാസ പഹ്മജഃ
അതിനുശേഷം, പദ്മജനായവൻ മനുഷ്യരാശിയെ സൃഷ്ടിച്ചു.
ഏഭിഃ പുത്രൈരിദം വ്യാപ്തം സദേവാസുരമാനുഷമ്
ഈ മക്കളുടെ വഴി, ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും മനുഷ്യരും അടങ്ങിയ ലോകം നിറഞ്ഞു.
തപശ്ച സത്യമിത്യേവം ലോകാഃ സത്യോപരി സ്ഥിതാഃ
തപസ്സും സത്യവും—ഇവയാണ് ലോകങ്ങൾ സത്യത്തിന്റെ മേൽ നിലകൊള്ളുന്നത്.
മഹാതലം ച വിപ്രേന്ദ്ര തതോ ഽധച്ച രസാതലമ്
ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ, അതിന് കീഴിൽ മഹാതലവും അതിന് അടിയിൽ രസാതലവും ഉണ്ട്.
ഏഷ സര്വേഷു ലോകേഷു ലോകനാഥാംശ്ച സൃഷ്ടവാന്
അവൻ എല്ലാ ലോകങ്ങളിലും ലോകനാഥന്മാരെ സൃഷ്ടിച്ചു.
വര്ത്തനാദീനി സര്വാണി യഥായോഗ്യംമകല്പയത്
അവൻ എല്ലാ ജീവരീതികളും പ്രവർത്തനങ്ങളും യോജ്യമായ ക്രമത്തിൽ ക്രമീകരിച്ചു.
ലോകാലോകശ്ച ഭൂമ്യന്തേ തന്മധ്യേ സത്പ സാഗരാഃ
ഭൂമിയുടെ അറ്റത്ത് ലോകാലോകം ഉണ്ട്; അതിനിടയിൽ ഏഴു സമുദ്രങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
ബാഹ്യാ നദ്യശ്ച വിഖ്യാതാ ജനാശ്ചാമരസന്നിഭാഃ
പുറത്തുള്ള പ്രശസ്തമായ നദികളും അമരന്മാരെപ്പോലെയുള്ള ജനങ്ങളും അവിടെ ഉണ്ട്.
ക്രൌഞ്ചശാകൌ പുഷ്കരശ്ച തേ സര്വേ ദേവഭൂമയഃ
ക്രൗഞ്ചം, ശാകം, പുഷ്കരം—ഇവയെല്ലാം ദേവഭൂമികളാണ്.
ലവണേക്ഷുസുരാസര്പിര്ദധിക്ഷീരജലൈഃ സമമ്
ഉപ്പ്, കരിമ്പ് നീര്, മദ്യം, നെയ്യ്, തൈര്, പാല്, വെള്ളം—ഇവയൊക്കെയും കൂടെ ഉണ്ട്.
ജ്ഞേയാ ദ്വിഗുണവിസ്തരാ ലോകാലോകാഞ്ച പര്വതാത്
ലോകങ്ങൾ ലോകാലോകപർവതത്തിന്റെ ഇരട്ടവ്യാപ്തിയാണെന്ന് അറിയണം.