ഉവാച പ്രീതിമാപന്നോ ധര്മവാക്യാനി നാരദ
നാരദൻ സന്തോഷത്തോടെ ധർമ്മം സംബന്ധിച്ച വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
സോമദത്ത ഇതി ഖ്യാതോ നാന്മാ ധര്മപരായണഃ
എനിക്ക് സോമദത്തൻ എന്ന പേരാണ്, ഞാൻ ധർമ്മത്തിൽ ആത്മാർത്ഥനാണ്.
ഔദാസീന്യം ഗുരോഃ കൃത്വാ പ്രാത്പവാനീദൃശീം ഗതിമ്
ഗുരുവിനോടു അനാസക്തി കാണിച്ചതിനാൽ, ഞാൻ ഇങ്ങനെയൊരു അവസ്ഥയിലായി.
മയാ തു ഭക്ഷിതാ വിപ്രാഃ ശതശോ ഽഥ സഹസ്രശഃ
എന്നാൽ ഞാൻ നൂറുകണക്കിനും ആയിരക്കണക്കിനും ബ്രാഹ്മണന്മാരെ തിന്നുകളഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.
ജഗത്രാസകരോ നിത്യം മാംസാശനപരായണഃ
ലോകത്ത് എപ്പോഴും ഭയം വിതറുന്നവനും, മാംസം ഭക്ഷിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവനും,
മയാനുഭൂതമേതദ്ധി തതഃ ശ്രീമാന്ന ചാചരേത്
ഞാൻ ഇതു നേരിട്ടു അനുഭവിച്ചിട്ടുണ്ട്. അതുകൊണ്ട്, മഹാഭാഗവ, അങ്ങനെ ചെയ്യരുത്.
തദ്വദസ്വ സരവേ സര്വം പരം കൌതൂഹലം ഹി മേ
അങ്ങനെ തന്നെയല്ലോ, സരവേ, എനിക്ക് വലിയ കൗതുകമുണ്ട്. ദയവായി എല്ലാം പറഞ്ഞുതരൂ.
യാതാനഹം കഥയിഷ്യാമി ശൃണുഷ്വൈകമനാഃ സരവേ
ഞാൻ എത്തി. ഞാൻ പറയാം, സരവേ, നീ ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കണം.
ശാസ്ത്രവക്താ ധര്മവക്താ നീതിശാസ്ത്രോപദേശകഃ
ശാസ്ത്രം പഠിപ്പിക്കുന്നവനും, ധർമ്മം ഉപദേശിക്കുന്നവനും, നന്മയുടെ മാർഗം കാണിക്കുന്നവനും,
വ്രതോപദേശകശ്ചൈവ ഭയത്രാതാന്നദോ ഹി ച
വ്രതങ്ങൾ പഠിപ്പിക്കുന്നവനും, ഭയം അകറ്റുന്നവനും, അന്നം നൽകുന്നവനും,
ഉപനേതാ നിഷേക്താ ച സംസ്കര്ത്താ മിത്രസത്തമ
ദീക്ഷ നൽകുന്നവനും, സംസ്കാരങ്ങൾ നടത്തുന്നവനും, നല്ല സുഹൃത്തേ,
ഏതേ ഹി ഗുരവഃ പ്രോക്താഃ പൂജ്യാ വന്ദ്യശ്ച സാദരമ്
ഇവരെയാണ് ഗുരുക്കന്മാർ എന്ന് പറയുന്നത്. ഇവരെ ആദരപൂർവ്വം വന്ദിക്കണം, മാനിക്കണം.
തുല്യാഃ സര്വേ ഽപ്യുത സരവേ തദ്യഥാവദ്ധി ബ്രൂഹി മേ
സരവേ, ഇവരൊക്കെയും സമാനരാണു്. ദയവായി അതിന്റെ അർത്ഥം ശരിയായി പറയൂ.
ഗുരുമാഹാത്മ്യകഥനം ശ്രവണം ചാനുമോദനമ്
ഗുരുവിന്റെ മഹത്വം പറയുന്നതും, അതു കേൾക്കുന്നതും, അംഗീകരിക്കുന്നതും,
ഏതേ സമാനപൂജാര്ഹാഃ സര്വദാ നാത്ര സംശയഃ
ഇവയെല്ലാം എപ്പോഴും തുല്യമായ ആദരത്തിന് അർഹമാണ്. ഇതിൽ സംശയമില്ല.
അധ്യാപകാശ്ച വേദാനാം മന്ത്രവ്യാഖ്യാകൃതസ്തഥാ
വേദങ്ങൾ പഠിപ്പിക്കുന്നവരും, മന്ത്രങ്ങൾ വിശദീകരിക്കുന്നവരും,
യഃ പുരാണാനി വദതി ധര്മയുക്താനി പണഡിതഃ
ധർമ്മം നിറഞ്ഞ പുരാണങ്ങൾ വായിക്കുന്ന പണ്ഡിതനും,
ദേവപൂജാര്ഹകര്മാണി ദേവതാപൂജനേ ഫലമ്
ദേവന്മാരെ ആരാധിക്കാൻ യോഗ്യമായ കർമ്മങ്ങളും, ദേവതാരാധനയുടെ ഫലവും,
സര്വവേദാര്ഥസാരാണി പുരാണാനീതി ഭൂപതേ
രാജാവേ, പുരാണങ്ങൾ എല്ലാ വേദങ്ങളുടെയും അർത്ഥത്തിന്റെ സാരമാണ്.
യഃ സംസാരാര്ണത്വം തര്ത്തുമുദ്യോഗം കുരുതേ നരഃ
സംസാരസമുദ്രം കടക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നവൻ,
പ്രോക്തവാന്സര്വധര്മാശ്ച പുരാണേഷു മഹീപതേ
രാജാവേ, എല്ലാ ധർമ്മങ്ങളും പുരാണങ്ങളിൽ വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്.
പുരാണാനി മഹാബുദ്ധേ ഇഹാമുത്ര സുഖായ ഹി
മഹാബുദ്ധിയുള്ളവനേ, ഈ ലോകത്തും പരലോകത്തും സുഖത്തിനായി പുരാണങ്ങൾ ഉണ്ട്.
തസ്യ സ്യാന്നിര്മലാ ബുദ്ധിര്ഭൂയോ ധര്മപരായണഃ
അവന്റെ മനസ്സ് പാവനമാകുന്നു, എന്നും ധർമ്മത്തിൽ അർപ്പിതനായി കഴിയുന്നു.
വിഷ്ണുഭക്തനൃണാം ഭൂപ ധര്മേ ബുദ്ധിഃ പ്രവര്ത്തതേ
രാജാവേ, വിഷ്ണുഭക്തന്മാരിൽ ധർമ്മം തിരിച്ചറിയാനുള്ള ബുദ്ധി ഉണരുന്നു.
ധര്മാര്ഥകാമമോക്ഷാണാം യേ ഫലാന്യഭിലിപ്സവഃ
ധർമ്മം, സമ്പത്ത്, സുഖം, മോക്ഷം എന്നിവയുടെ ഫലങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ—
അഹം തു ഗൌതമമുനേഃ സര്വജ്ഞാദ്രൂഹ്യവാദിനഃ
എങ്കിൽ ഞാൻ, സർവ്വം അറിയുന്ന ഗൗതമമുനിയെ അഭിമാനത്തോടെ അപമാനിച്ചവനാണ്.
കദാചിത്പരമേശസ്യ പൂജാം കര്ത്തുമഹം ഗതഃ
ഒരു പ്രാവശ്യം ഞാൻ പരമേശ്വരനെ ആരാധിക്കാൻ പോയിരുന്നു.
സ തു ശാന്തോ മഹാബുദ്ധിര്ഗൌന്തമസ്തേജസാം നിധിഃ
ആ ഗൗതമൻ, ശാന്തനും മഹത്തായ ബുദ്ധിയുള്ളവനും, തേജസ്സിന്റെ നിധിയുമായിരുന്നു.
യസ്ത്വര്ചിതോ മയാ ദേവഃ ശിവഃ സര്വജഗദ്ഗുരുഃ
എൻറെ ആരാധന ലഭിച്ച ദേവൻ, സർവ്വലോകത്തിനും ഗുരുവായ ശിവൻ തന്നെയാണ്.
ജ്ഞാനതോ ഽജ്ഞാനതോ വാപി യോ ഽവജ്ഞാം കുരുതേ ഗുരോഃ
ആരെങ്കിലും, അറിഞ്ഞോ അറിയാതെയോ, ഗുരുവിനെ അവഗണിച്ചാൽ—