മനനാത്രാണധര്മത്ത്വാന്മന്ത്ര ഇത്യഭിധീയതേ
മനനം ചെയ്യുകയും ധർമ്മം കാത്തുസൂക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതിനാൽ അതിനെ 'മന്ത്രം' എന്നു പറയുന്നു.
സ്ത്രീമന്ത്രാസ്തു ദ്വിഠാന്താഃ സ്യുഃ പുംമന്ത്രാ ഹുംഫഡന്തകാഃ
ദീർഘസ്വരത്തിൽ അവസാനിക്കുന്ന മന്ത്രങ്ങൾ സ്ത്രീസ്വഭാവമുള്ളവയാണ്; 'ഹും' അല്ലെങ്കിൽ 'ഫട്' എന്നതിൽ അവസാനിക്കുന്നവ പുരുഷസ്വഭാവമുള്ളവയാണ്.
പുന്ദൈവതാസ്തു മന്ത്രാ സ്യുര്വിദ്യാഃ സ്ത്രീദൈവതാ മതാഃ
പുരുഷദൈവങ്ങളോട് ബന്ധപ്പെട്ട മന്ത്രങ്ങൾ മന്ത്രങ്ങൾ എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്; സ്ത്രീദൈവങ്ങളോട് ബന്ധപ്പെട്ടവ വിദ്യകൾ എന്നാണ് കരുതപ്പെടുന്നത്.
താരാന്ത്യരേഫഃ സ്വാഹാസ്തു തത്രാഗ്നേയാഃ സമീരിതാഃ
'താര'യോ 'രേഫ'യോ 'സ്വാഹാ'യോയിൽ അവസാനിക്കുന്ന മന്ത്രങ്ങൾ അഗ്നിതത്ത്വമുള്ളവയാണെന്ന് പറയുന്നു.
അഗ്നീഷോമാത്മകാ ഹ്യേവം മന്ത്രാ ജ്ഞേയാ മനീഷിഭിഃ
ഇങ്ങനെ മന്ത്രങ്ങൾ അഗ്നിയും സോമവും എന്ന സ്വഭാവമുള്ളവയാണെന്ന് ജ്ഞാനികൾ മനസ്സിലാക്കണം.
സൌമയാശ്ചൈവ പ്രബുധ്യന്തേ വാമേ വഹതി മാരുതേഃ
ചില മന്ത്രങ്ങൾ ചന്ദ്രശക്തിയാൽ ഉണരുന്നു; ചിലത് ഇടതുവശത്തേക്ക് ഒഴുകുന്ന വായുവാൽ ഉണരുന്നു.
സ്വാപകാലേ തു മന്ത്രസ്യ ജപോ ഽനര്ഥഫലപ്രദഃ
ഉറക്കം പിടിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ മന്ത്രം ജപിച്ചാൽ അതിന് ഫലം ഉണ്ടാകില്ല.
അനുലോഭേ ബിന്ദുയുക്താന്വിലോഭേ സര്ഗസംയുതാന്
ശ്വാസം സ്വാഭാവികമായി ഒഴുകുമ്പോൾ ബിന്ദുവുള്ള മന്ത്രങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കണം; വ്യാകുലതയുണ്ടാകുമ്പോൾ സൃഷ്ടിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട മന്ത്രങ്ങൾ ഉചിതമാണ്.
അനയാ മാലയാ ജപ്തോ ദുഷ്ടമന്ത്രോ ഽപി സിദ്ധ്യതി
ഈ മാലയുമായി ജപിച്ചാൽ, തെറ്റായ മന്ത്രം പോലും ഫലപ്രദമാകും.
ശാന്തജ്ഞാനേതിരൌദ്രേയശാന്തിജാതി സമന്വിതഃ
ഇത് ശാന്തിയും, ജ്ഞാനവും, കോപമില്ലായ്മയും, സമാധാനസ്വഭാവവും ഉള്ളതാണ്.
ഛിന്നാദിദോഷയുക്താസ്തേ നൈവ രക്ഷന്തി സാധകമ്
മുറിഞ്ഞതും മറ്റുവകയിലുളള ദോഷങ്ങൾ ഉള്ള മന്ത്രങ്ങൾ ഉപാസകനെ രക്ഷിക്കാറില്ല.
കര്മഹീനോ നേത്രഹീനഃ കീലിതഃ സ്തംഭിതസ്തഥാ
കർമ്മം ഇല്ലാത്തത്, കണ്ണില്ലാത്തത്, ബന്ധിച്ചത്, അചഞ്ചലമായത് ഇവയും.
ഭേദിതശ്ച സുഷുപ്തശ്ച മദോന്മത്തശ്ച മൂര്ച്ഛിതഃ
തകർന്നത്, ഉറങ്ങിക്കിടക്കുന്നത്, മദ്യപാനത്തിൽ മുങ്ങിയത്, ഭ്രാന്തനായത്, ബോധംകെട്ടത് ഇവയും.
കുമാരോ ഽഥ യുവാ പ്രൌഢോ വൃദ്ധോ നിസ്ത്രിംശകസ്തഥാ
കുട്ടി, യുവാവ്, പ്രൗഢൻ, വയോധികൻ, വാൾ ഇല്ലാത്തവൻ എന്നിവരും.
സത്ത്വഹീനഃ കേകരശ്ച ബീജഹീനശ്ച ധൃമിതഃ
ശക്തിയില്ലാത്തത്, ശബ്ദം മങ്ങിയത്, ബീജം ഇല്ലാത്തത്, വിറയുന്നത് ഇവയും.
അങ്ഗഹീനോ ഽതിക്രുദ്ധശ്ചാതിക്രൂരേ വ്രീഡിതസ്തഥാ
അംഗങ്ങൾ ഇല്ലാത്തത്, അതികോപം ഉള്ളത്, അതിക്രൂരമായത്, ലജ്ജിച്ചിരിക്കുന്നത് ഇവയും.
അതിവൃദ്ധോ ഽതിനിഃസ്നേഹഃ പീഡിതശ്ച തഥാ പുനഃ
വളരെ വയസ്സായത്, സ്നേഹമില്ലാത്തത്, പീഡിതനായത് ഇവയും.
സംയുക്തം വാ വിയുക്തം വാ ത്രിധാ വാ സ്വരസംയുതമ്
ചേർന്നതോ, വേർപെട്ടതോ, മൂന്നു വിധമായതോ, സ്വരത്തോടൊപ്പം ഉള്ളതോ.
ചതുര്ദ്ധാ പഞ്ചധാ വാപി സ മന്ത്രശ്ഛിന്നസംജ്ഞകഃ
നാലു ഭാഗമായതോ, അഞ്ചു ഭാഗമായതോ ആ മന്ത്രം തകർന്നത് എന്നറിയപ്പെടുന്നു.
സ തു രുദ്ധോ മനുജ്ഞേയോ ഹ്യതിക്ലശേന സിദ്ധിദഃ
തടസ്സം വന്നത് വളരെ കഷ്ടതയോടെ മാത്രമേ ഫലം തരൂ എന്ന് അറിയണം.
ശക്തിഹീനഃ സ വിജ്ഞേയശ്ചിരകാലഫവപ്രധഃ
ശക്തിയില്ലാത്തത് ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞാൽ മാത്രമേ ഫലം തരൂ എന്ന് മനസ്സിലാക്കണം.
അസൌ പരാങ്മുഖോ ജ്ഞേയോ ഭജതാം ചിരസിദ്ധിദഃ
പിന്തിരിഞ്ഞത് ഭജിക്കുന്നവർക്കും ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞാൽ മാത്രമേ ഫലം തരൂ എന്ന് അറിയണം.
സ മന്ത്രോ ബധിരഃ പ്രോക്തഃ കഷ്ടേനാല്പഫലപ്രദഃ
ബധിരമായ മന്ത്രം വളരെ കഷ്ടതയോടെ അല്പം ഫലം മാത്രം തരുന്നു എന്ന് പറയുന്നു.
നേത്രഹീനസ്തു വിജ്ഞേയഃ ക്ലേശേനാപി ന സിദ്ധിദഃ
കണ്ണില്ലാത്തത് എത്ര കഷ്ടപ്പെട്ടാലും ഫലം തരില്ല എന്ന് മനസ്സിലാക്കണം.
ഹംസേംദുര്വാ സകാരോ വാ ഫകാരോ വര്മ വാ പുന
ഹംസ, ഇന്ദു, സയുക്തം, ഫയുക്തം, അഥവാ കാവചം എന്നിവയോ.
ഏവം മധ്യേ ദ്വയം മൂര്ഘ്നി യസ്മിന്നസ്രലകാരകൌ
ഇങ്ങനെ, മദ്ധ്യഭാഗത്ത്, തലയിൽ, 'ല'യും 'ക'യും ഇല്ലാത്ത രണ്ടു അക്ഷരങ്ങൾ ഉള്ളത്.
അഗ്നിഃ പവനസംയുക്തോ മനോര്യസ്യ തു മൂര്ദ്ധനി
മനുവിന്റെ തലയിൽ കാറ്റുമായി ചേർന്ന അഗ്നി ഉണ്ട്.
അസ്രം ദ്വാഭ്യാം ത്രിഭിഃ ഷഡ്ഭിരഷ്ടാഭിര്ദൃശ്യതേ ഽക്ഷരേഃ
രണ്ടു, മൂന്ന്, ആറു, അല്ലെങ്കിൽ എട്ട് അക്ഷരങ്ങളിൽ നിന്ന് ഒരു കണ്ണുനീർ കാണപ്പെടുന്നു.
ഹകാരഃ ശക്തിരഥവാ ഭീതോ മന്ത്രഃ സ ഏവ ഹി
'ഹ' എന്ന അക്ഷരം ശക്തിയാണ്, അല്ലെങ്കിൽ ആ മന്ത്രം ഭയപ്പെടുത്തുന്നതാണ്.
മലിനസ്തു സ വിജ്ഞേയോ ഹ്യതിക്ലേശേന സിദ്ധിദഃ
കഴുകാത്തത് അങ്ങനെ തന്നെ തിരിച്ചറിയണം; വലിയ കഷ്ടതയോടെ അതു ഫലം നൽകും.