തത്രാദ്യോ മലസംയുക്തോ മലകര്മയുതഃ പരഃ
അവയിൽ ആദ്യത്തേത് മാലിന്യത്തോടുകൂടിയതാണ്; രണ്ടാമത്തേത് മാലിന്യവും കർമ്മവും ചേർന്നതാണ്.
ആദ്യസ്തു ദ്വിവിധസ്തത്ര സമാസകലുഷസ്തഥാ
ആദ്യത്തേത് വീണ്ടും രണ്ടു വിഭാഗമാണ്: ഭൂരിപക്ഷം മലിനവും സൂക്ഷ്മമായ മലിനവുമാണ്.
പക്വാപക്വമലേനൈവ ദ്വിവിധഃ പരികീര്തിതഃ
രണ്ടാമത്തേത് പാകം വന്ന മലിനതയുള്ളതും പാകം വരാത്തതും എന്നിങ്ങനെ രണ്ടു വിധമാണ് എന്ന് പറയുന്നു.
കലാദിതത്ത്വനിയതഃ സകലഃ പര്യടത്യയമ്
കല മുതലായ തത്വങ്ങളിൽ ബന്ധിക്കപ്പെട്ട് ഈ 'സകലൻ' സഞ്ചരിക്കുന്നു.
പാശാഃ പഞ്ച തഥാ തത്ര പ്രഥമൌ മലകര്മജൌ
അവിടെ അഞ്ച് ബന്ധങ്ങളുണ്ട്; അതിൽ ആദ്യ രണ്ടെണ്ണം മലിനതയും കർമ്മവും മൂലമാണ്.
ഏകോ ഽപ്യനേകശക്തിര്ദൃക്ക്രിയാച്ഛാദനകോമലഃ
ഒന്നായിട്ടും അനേകം ശക്തികൾ ഉള്ളത്, ദൃക്-കൃയയെ മറയ്ക്കുന്ന സൂക്ഷ്മതയുള്ളത്.
ധര്മാധര്മാത്മകം കര്മ വിചിത്രഫലഭോഗദമ്
ധർമ്മവും അധർമ്മവുമടങ്ങിയ കർമ്മം വിവിധ ഫലങ്ങൾ അനുഭവിക്കാൻ ഇടയാക്കുന്നു.
ഇത്യേതൌ പ്രഥമൌ ചാഥ മായേയാദ്യാന് ശൃണുദ്വിജ
ഇവ രണ്ടും ആദ്യം പറയപ്പെട്ടവയാണ്; ഇനി മായയിലൂടെയും മറ്റും ഉണ്ടാകുന്നവ കേൾക്കൂ, ദ്വിജന്മാരേ.
പതിര്ജയതി സര്വേഷാമേകോ ബീജം വിഭുഃ പരമ്
എല്ലാവർക്കും ഏകാധിപതിയായ പരമവ്യാപിയായ ഉടമ ജയിക്കുന്നു; അവനാണ് ഏക വിത്ത്.
വര്വര്തി ദൃക്ക്രിയാരൂപം തത്തേജഃ ശാംഭവം പരമ്
അവൻ ദൃക്-കൃയാരൂപത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; ആ പരമശക്തി ശംഭുവിന്റെതാണ്.
തച്ഛക്തിമാദ്യാമേകാന്താം വിദ്രൂപാഖ്യാം വദന്തി ഹി
ആ പ്രഥമമായ ഏകശക്തിയെ വിഡ്രൂപാ എന്ന പേരിലാണ് അവർ വിളിക്കുന്നത്.
അശേഷതത്ത്വജാതസ്യ കാരണം വിഭുരവ്യയമ്
അവൾ എല്ലാ തത്വങ്ങളുടെയും വ്യാപകവും അക്ഷയവുമായ കാരണമാണ്.
കൃത്യം കുര്വന്തി തേനേദം സര്വാനുഗ്രാഹകം മുനേ
മഹർഷേ, അവളുടെ വഴി എല്ലാ പ്രവൃത്തികളും നടക്കുന്നു; അവൾ എല്ലാവർക്കും അനുഗ്രഹം നൽകുന്നവളാണ്.
ആദ്യോന്മേഷോ ഽസ്യ നാദാത്മാ ശാന്ത്യാദിഭുവനാത്മകഃ
ഇതിന്റെ ആദ്യ ഉദയം ശബ്ദമാണ്; അതിന്റെ സ്വഭാവം ശാന്തി മുതലായ ലോകങ്ങളാണ്.
തതോ ജ്ഞാനക്രിയാശക്ത്യോസ്തഥോത്കര്ഷാപകര്ഷയോഃ
ശേഷം, ജ്ഞാനശക്തിക്കും ക്രിയാശക്തിക്കും ഉന്നതതയും താഴ്മയും ഉണ്ടാകുന്നു.
ദൃക്ശക്തിര്യത്ര ന്യഗ്ഭൂതാ ക്രിയാശക്തിര്വിശിഷ്യതേ
ജ്ഞാനശക്തി അടങ്ങിയിടത്ത് ക്രിയാശക്തിയാണ് പ്രധാനമാകുന്നത്.
യത്ര ക്രിയാ ഹി ന്യഗ്ഭൂതാ ജ്ഞാനാഖ്യോദ്രേകമശ്നുതേ
ക്രിയാശക്തി അടങ്ങിയിടത്ത് ജ്ഞാനമെന്ന ഉല്ലാസം ലഭിക്കുന്നു.
നാദോ ബിന്ദുശ്ച സകലഃ സദാഖ്യം തത്ത്വമാശ്രിതൌ
ശബ്ദവും ബിന്ദുവും കൂടാതെ സകലവും സദാഖ്യ എന്ന തത്വത്തിൽ അധിഷ്ഠിതമാണ്.
ഇമാനി ചൈവ തത്ത്വാനി ശുദ്ധാധ്വേതി പ്രകീര്തിതമ്
ഇവ തന്നെയാണ് ശുദ്ധമാർഗം എന്നറിയപ്പെടുന്ന തത്വങ്ങൾ.
പഞ്ചാനാം കാലരാഹിത്യാക്രമോ നാസ്തീതി നിശ്ചിതമ്
ഈ അഞ്ചിന് കാലക്രമം ഇല്ല എന്നത് ഉറപ്പാണ്.
തത്ത്വം വസ്തുത ഏകം തു ശിവാഖ്യം ചിത്രശക്തികമ്
വാസ്തവത്തിൽ തത്വം ഒരൊറ്റതേയുള്ളൂ, ശിവ എന്ന പേരിൽ അനേകം ശക്തികൾ ഉള്ളത്.
ചിജ്ജഡാനുഗ്രഹാര്ഥായ കൃത്വാ രൂപാണി വൈ പ്രഭുഃ
ചൈതന്യത്തിനും ജഡത്തിനും അനുഗ്രഹം നൽകാൻ പ്രഭു വിവിധ രൂപങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുന്നു.
മുക്തിം ച വിശ്വേഷാം സ്വവ്യാപാരേ സമര്ഥേതാമ്
സ്വന്തം പ്രവർത്തനത്തിലൂടെ എല്ലാ ജീവന്മാർക്കും മോക്ഷം നൽകാൻ അവൻ കഴിവുള്ളവനാണ്.
ശിവസാമാന്യരൂപോ ഹി മോക്ഷസ്തു ചിദനുഗ്രഹഃ
മോക്ഷം ശിവന്റെ സർവ്വസാമാന്യരൂപമാണ്; അതാണ് ചൈതന്യാനുഗ്രഹം.
തേനാനുഗ്രാഹകഃ ശമ്ഭുസ്തദ്ഭുക്ത്യൈ പ്രഭുര്വ്യയഃ
അതുകൊണ്ട് ശംഭു അനുഗ്രഹദാതാവാണ്; ആ അനുഭവത്തിനായി പ്രഭു അക്ഷയനാണ്.
കര്ത്തോപാദാനകരണൈര്വിനാ കാര്യേ ന ദൃശ്യതേ
കർമ്മക്കാരനും ഉപകരണവും വസ്തുവും ഇല്ലാതെ ഫലം കാണാറില്ല.
നിത്യൈകാ ച ശിവാ ശക്ത്യാ ഹ്യനാദിനിധനാ സതീ
ശിവന്റെ ശക്തി ശാശ്വതവും ഏകവും ആദി അന്തമില്ലാത്തതുമാണ്.
സ്വഭാവാന്മോഹജനനീ സ്വചിതാജനകര്മഭിഃ
സ്വഭാവത്താൽ അവൾ മായയുടെ മാതാവാണ്; സ്വന്തം ഇച്ഛാപ്രവൃത്തികളാൽ അങ്ങനെ ചെയ്യുന്നു.
കര്മാണ്യാവേക്ഷ്യ വിദ്യേശോ മായാം വിക്ഷോഭ്യ ശക്തിഭിഃ
വിദ്യയുടെ അധിപൻ, മനുഷ്യരുടെ പ്രവർത്തികൾ നിരീക്ഷിച്ച്, തന്റെ ശക്തികൾകൊണ്ട് മായയെ ഉണർത്തുന്നു.
സൃജത്യാദോ കാലതത്ത്വം നാനാശക്തിമയീ ച സാ
ആദിയിൽ, അവൻ കാലത്തിന്റെ തത്വം സൃഷ്ടിക്കുന്നു; അതും പലവിധ ശക്തികളാൽ നിറഞ്ഞതാണ്.