യോ ജന്തുഃ സ്വകൃതൈസ്തൈസ്തൈഃ കര്മഭിര്നിത്യദുഃഖിതഃ
സ്വന്തം കര്മ്മങ്ങളാല് തന്നെ ആ ജീവന് എപ്പോഴും ദുഃഖം അനുഭവിക്കുന്നു.
തതഃ കര്മ സമാദത്തേ പുനരന്യന്നവം ബഹു
അതിനുശേഷം വീണ്ടും പുതിയതും പലവിധവുമായ കര്മ്മങ്ങള് ചെയ്യുന്നു.
അജസ്രമേവ മോഹാന്തോ ദുഃഖേഷു സുഖസംജ്ഞിതഃ
മൂഢതയില് ആഴപ്പെട്ടിരിക്കുമ്പോഴും, ദുഃഖത്തെ സന്തോഷം എന്നു കരുതുന്നു.
തതോ നിവൃത്തോ ബന്ധാത്സ്വാത്കര്മണാമുദയാദിഹ
അതിനുശേഷം, സ്വകര്മ്മങ്ങളുടെ ഫലത്തില് നിന്നുള്ള ബന്ധനത്തില് നിന്ന് മോചിതനാകുന്നു.
സംയമേന ച സംബന്ധാന്നിവൃത്ത്യാ തപസോ ബലാത്
നിയമനത്തിലൂടെയും തപസ്സിന്റെ ശക്തിയിലൂടെയും ബന്ധങ്ങളില് നിന്ന് വിട്ടുനില്ക്കലിലൂടെയും—
സമ്പ്രാപ്താ ബഹവഃ സിദ്ധിം അവ്യാബാധാം സുഖോദയാമ്
അനേകം പേര് കുഴപ്പമില്ലാത്തതും സന്തോഷം നിറഞ്ഞതുമായ സിദ്ധി നേടിയിട്ടുണ്ട്.
നിശമ്യ ലഭ്യതേ ബുദ്ധിര്ലബ്ധായാം സുഖമേധതേ
ശ്രവണമൂലം ബുദ്ധി ലഭിക്കുന്നു; ബുദ്ധി ലഭിച്ചാല് സന്തോഷം വര്ധിക്കുന്നു.
ദിവസേ ദിവസേ മൂഢമാവിശന്തി ന പണ്ഡിതമ്
ദിവസം ദിവസമോ അത്യന്തം മൂഢന്മാര് സമീപിക്കുന്നു; പണ്ഡിതന്മാര് അല്ല.
മനുഷ്യാ മാനസൈര്ദുഃഖൈര്യുജ്യന്തേ യേ ഽല്പബുദ്ധയഃ
അല്പബുദ്ധിയുള്ള മനുഷ്യര് മനസ്സിലെ ദുഃഖങ്ങളില് പെടുന്നു.
താനനാദ്രിയമാണശ്ച സ്നേഹബന്ധാദ്വിമുച്യതേ
അവരെ മാനിക്കാതിരിക്കുന്നവന് സ്നേഹബന്ധത്തില് നിന്ന് മോചിതനാകുന്നു.
അനിഷ്ടബുദ്ധിതാം യച്ഛേത്തതഃ ക്ഷിപ്രം വിരാജതേ
തെറ്റായ ചിന്തകള് നിയന്ത്രിക്കണം; അങ്ങനെ ചെയ്താല് മനസ്സില് വേഗത്തില് തെളിച്ചം വരും.
അസ്യാഭാവേന യുജ്യേതം തഞ്ചാസ്യ തു നിവര്തതേ
ഇത് ഇല്ലെങ്കില് മനസ്സില് ആശയക്കുഴപ്പം ഉണ്ടാകും; ഇത് ഉണ്ടെങ്കില് ആ കുഴപ്പം മാറും.
സര്വാണി നൈതദേകസ്യ ശോകസ്ഥാനം ഹി വിദ്യതേ
ഇത് ഉള്ളവന്ക്ക് എല്ലായിടത്തും ദുഃഖത്തിന് ഇടമില്ല.
ദുഃഖേന ലഭതേ ദുഃഖം മഹാനര്ഥേ പ്രപദ്യതേ
ദുഃഖത്തിലൂടെ ദുഃഖം മാത്രമേ ലഭിക്കൂ; അതിലൂടെ വലിയ അനര്ത്ഥത്തില് വീഴും.
യസ്മിന്ന ശക്യതേ കര്തും യത്നസ്തന്നാനുര്ചിതയേത്
ഏതെങ്കിലും ശ്രമം സാധ്യമല്ലെങ്കില് അതില് വീണ്ടും ശ്രമിക്കേണ്ടതില്ല.
ചിന്ത്യമാനം ഹി ന വ്യേതി ഭൂയശ്ചാഭിപ്രവര്ദ്ധതേ
ഒരു കാര്യം വീണ്ടും വീണ്ടും ചിന്തിച്ചാല് അത് കുറയുന്നില്ല; മറിച്ച് കൂടുതല് വളരും.
ഏതദ്വിജ്ഞായ സാമര്ഥ്യം ന വാന്യൈഃ സമതാമിയാത്
സ്വന്തം കഴിവ് മനസ്സിലാക്കി, മറ്റുള്ളവരോടൊപ്പം തുല്യത തേടരുത്.
ആരോഗ്യം പ്രിയസംവാസം ന മൃധ്യേത്പണ്ഡിതഃ ക്വചിത്
ആരോഗ്യത്തെയും പ്രിയപ്പെട്ടവരുടെ സാന്നിധ്യത്തെയും ഒരിക്കലും അവഗണിക്കരുത്.
അശോചന്പ്രതികുര്വീത യദി പശ്യേദുപക്രമമ്
പരിഹാരമാര്ഗം കാണുമ്പോള് ദുഃഖിക്കാതെ അതിന് വേണ്ട നടപടി സ്വീകരിക്കണം.
ജരാമരണദുഃഖേഭ്യഃ പ്രിയമാത്മാനമുദ്ധരേത്
വയസ്സിന്റെയും മരണത്തിന്റെയും ദുഃഖങ്ങളില് നിന്ന് പ്രിയമായ ആത്മാവിനെ രക്ഷിക്കണം.
സായകാ ഇവ തീക്ഷ്ണാഗ്രാഃ പ്രയുക്താ ദൃഢധന്വിഭിഃ
ശക്തിയുള്ള വില്ലാളികള് വിട്ടുവിടുന്ന മൂര്ച്ചയുള്ള അമ്പുകൾ പോലെ,
ആമയസ്യ വിനാശായ ശരീരമനുകൃഷ്യതേ
രോഗം ഇല്ലാതാക്കാന് ശരീരം കഷ്ടപ്പെടുന്നു.
ആയുരാദായ മര്ത്യാനാം രാത്ര്യഹാനി പുനഃപുനഃ
രാത്രിയും പകലും വീണ്ടും വീണ്ടും മനുഷ്യരുടെ ആയുസ്സ് കുറയ്ക്കുന്നു.
ജാതം മര്ത്യം ജരയതി നിമിഷം നാവതിഷ്ടതേ
ജനിച്ച മനുഷ്യനെ വയസ്സു പിടിക്കും; ഒരു നിമിഷം പോലും നിലനില്ക്കില്ല.
ആദിത്യോ ഹ്യസ്തമഭ്യേതി പുനഃ പുനരുദേതി ച
സൂര്യന് അസ്തമിക്കും, വീണ്ടും വീണ്ടും ഉദിക്കും.
ഇഷ്ടാനിഷ്ടാ മനുഷ്യാണാം മതം ഗച്ഛന്തി രാത്രയഃ
മനുഷ്യരുടെ ഇഷ്ടവും അനിഷ്ടവും അനുസരിച്ച് രാവുകള് കടന്നുപോകുന്നു.
യദി സ്യാന്ന പരാധീനം പുരുഷസ്യ ക്രിയാഫലമ്
ഒരു മനുഷ്യന്റെ പ്രവൃത്തിയുടെ ഫലം മറ്റുള്ളവരില് ആശ്രയിച്ചിരിക്കില്ലെങ്കില്,
ദൃശ്യന്തേ നിഷ്ഫലാഃ സംതഃ പ്രഹീനാശ്ച സ്വകര്മഭിഃ
നല്ല പ്രവൃത്തിയുള്ളവര് പോലും ഫലമില്ലാതെ, സ്വന്തം പ്രവൃത്തികളാല് നഷ്ടപ്പെടുന്നതായി നമുക്ക് കാണാം.
ആശാഭിരണ്യസംയുക്താ ദൃശ്യന്തേ സര്വകാമിനഃ
ആശകളും പൊന്നും കൊണ്ട് ബന്ധിതരായ, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളോടും നിറഞ്ഞ ആളുകളെ കാണാം.
വഞ്ചനായാം ച ലോകേഷു സസുഖേഷ്വേവ ജീയതേ
ലോകത്ത്, പലരും വഞ്ചനയിലൂടെ മാത്രം സുഖങ്ങളിൽ ജീവിക്കുന്നു.