തമഃ കര്ത്താരമധ്വാനം കഥമേകോ ഗമിഷ്യസി
അന്ധകാരത്തിന്റെ സൃഷ്ടാവു തീർത്ത വഴിയിലൂടെ നീ ഒറ്റയ്ക്ക് എങ്ങനെ പോകുമെന്നു പറയൂ.
സുകൃതം ദുഷ്കൃതം ച ത്വാം ഗച്ഛന്തമനുയാസ്യതഃ
നീ പോകുമ്പോൾ നന്മയും പാപവും നിന്നെ പിന്തുടരും.
അര്ഥാര്ഥമനുശീര്യന്തേ സിദ്ധാര്ഥസ്തു വിമുച്യതേ
സമ്പത്തിനായി ബന്ധങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു; ലക്ഷ്യം നേടിയവൻ ആ ബന്ധങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനാകും.
ഛിത്വൈനാം സുകൃതോ യാന്തി നൈനാം ഛിന്ദന്തി ദുഷ്കൃതഃ
ഈ ബന്ധങ്ങൾ മുറിച്ച് നല്ലവൻ പോകുന്നു; പാപികൾക്ക് അവ മുറിക്കാനാവില്ല.
ന ച നാമാസ്തി നിര്വേദോ ലോഹം ഹി ഹൃദയം തവ
വൈരാഗ്യത്തിന് പേരില്ല; നിന്റെ ഹൃദയം ഇരുമ്പുപോലെയാണ്.
ഗന്ധപങ്കാം ശബ്ദജലാം സ്വര്ഗമാര്ഗദുരാരുഹാമ്
സുഖമുള്ള മണ്ണ്, ശബ്ദത്തിന്റെ വെള്ളം, സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്കുള്ള പാതയിൽ കയറാൻ ബുദ്ധിമുട്ടുള്ളവ.
ത്യാഗവാതാധ്വഗാം ശീഘ്രാം ബുദ്ധിനാവം നദീം തരേത്
ത്യാഗത്തിന്റെ കാറ്റിൽ ഒഴുകുന്ന വേഗമുള്ള നദി ബുദ്ധിയുടെ തോണിയിൽ കടക്കണം.
ത്യജ ധര്മമസംകല്പാദധര്മം ചാപ്യഹിംസയാ
ആഗ്രഹമില്ലാതെ ധർമ്മവും അഹിംസയിലൂടെ അധർമ്മവും ഉപേക്ഷിക്കണം.
അസ്ഥിസ്ഥൂണം സ്നായുയുതം മാംസശോണിതലേപനമ്
എല്ലുകൾകൊണ്ടു നിർമ്മിച്ച, സ്നായുവുകൾകൊണ്ട് കെട്ടിയ, മാംസവും രക്തവും പുരട്ടിയ ഒരു തൂണാണ് ഈ ശരീരം.
ജരാശോകസമാവിഷ്ടം രോഗായതനമസ്ഥിരമ്
വൃദ്ധാവസ്ഥയും ദു:ഖവും പിടിച്ചിരിക്കുന്ന, രോഗങ്ങൾക്ക് ആധാരമായ, അസ്ഥിരമായ ശരീരം.
ഇദം വിശ്വം ജഗത്സര്വമജഗഞ്ചാപി യദ്ഭവേത്
ഈ സർവ്വവിശ്വം, ലോകം മുഴുവൻ, ലോകമല്ലാത്തതും എന്ത് ഉണ്ടോ അതും.
ഇന്ദ്രിയാണി ച പഞ്ചൈവ തമഃ സത്ത്വം രജസ്തഥാ
അഞ്ചു ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, അന്ധകാരം, സത്വം, രജസ് ഇവയും.
സര്വൈരിഹേന്ദ്രിയാര്ഥൈശ്ച വ്യക്താവ്യക്തൈര്ഹി ഹിതമ്
ഇന്ദ്രിയങ്ങളിലൂടെയും അവയുടെ അറിയാവുന്നതും അറിയാനാകാത്തതുമായ വസ്തുക്കളിലൂടെയും മനുഷ്യന് ഉപകാരമുണ്ടാകുന്നു.
ഏതൈഃ സര്വൈഃ സമായുക്തമനിത്യമഭിധീയതേ
ഇവയെല്ലാം ചേര്ന്നുണ്ടാകുന്നതെല്ലാം നശ്വരമാണെന്ന് പറയുന്നു.
യ ഇദം വേദ തത്ത്വേന സസ വേദ പ്രഭവാപ്യയൌ
യാര് ഇതിന്റെ യഥാര്ത്ഥം അറിയുന്നുവോ, അവന് അതിന്റെ ഉത്ഭവവും ലയവും അറിയുന്നു.
അവ്യക്തമഥ തജ്ജ്ഞേയം ലിങ്ഗഗ്രാഹ്യമതീന്ദ്രിയമ്
അറിയാനാകാത്തത് സൂക്ഷ്മമായ ലക്ഷണങ്ങളാല് മാത്രം ഗ്രഹിക്കാവുന്നതും, ഇന്ദ്രിയങ്ങള്ക്കപ്പുറത്തുള്ളതുമായതാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം.
ലോകേ വിഹിതമാത്മാനം ലോകം ചാത്മനി പശ്യതി
ലോകത്തില് ആത്മാവിനെ കാണുകയും, ആത്മാവിനുള്ളില് ലോകം കാണുകയും ചെയ്യുന്നവനാണ്.
പശ്യതഃ സര്വഭൂതാനി സര്വാവസ്ഥാസു സര്വദാ
എല്ലാ സമയത്തും എല്ലാ അവസ്ഥകളിലും എല്ലായ്പ്പോഴും എല്ലാ ജീവികളെയും കാണുന്നവനു—
ജ്ഞാനേന വിവിധാത്ക്ലേശാന്ന നിവൃത്തിശ്ച ദേഹജാത്
ജ്ഞാനത്തിലൂടെ വിവിധമായ ദുഃഖങ്ങള്ക്കും ശരീരജനനത്തിനും അവസാനമില്ല.
അനാദിനിധനം ജന്തുമാത്മനി സ്ഥിതമവ്യയമ്
ആദിയും അന്തവും ഇല്ലാത്ത ജീവന് ആത്മാവിനകത്ത് നിലനില്ക്കുന്നു; അതു നശിക്കാത്തതാണു.
യോ ജന്തുഃ സ്വകൃതൈസ്തൈസ്തൈഃ കര്മഭിര്നിത്യദുഃഖിതഃ
സ്വന്തം കര്മ്മങ്ങളാല് തന്നെ ആ ജീവന് എപ്പോഴും ദുഃഖം അനുഭവിക്കുന്നു.
തതഃ കര്മ സമാദത്തേ പുനരന്യന്നവം ബഹു
അതിനുശേഷം വീണ്ടും പുതിയതും പലവിധവുമായ കര്മ്മങ്ങള് ചെയ്യുന്നു.
അജസ്രമേവ മോഹാന്തോ ദുഃഖേഷു സുഖസംജ്ഞിതഃ
മൂഢതയില് ആഴപ്പെട്ടിരിക്കുമ്പോഴും, ദുഃഖത്തെ സന്തോഷം എന്നു കരുതുന്നു.
തതോ നിവൃത്തോ ബന്ധാത്സ്വാത്കര്മണാമുദയാദിഹ
അതിനുശേഷം, സ്വകര്മ്മങ്ങളുടെ ഫലത്തില് നിന്നുള്ള ബന്ധനത്തില് നിന്ന് മോചിതനാകുന്നു.
സംയമേന ച സംബന്ധാന്നിവൃത്ത്യാ തപസോ ബലാത്
നിയമനത്തിലൂടെയും തപസ്സിന്റെ ശക്തിയിലൂടെയും ബന്ധങ്ങളില് നിന്ന് വിട്ടുനില്ക്കലിലൂടെയും—
സമ്പ്രാപ്താ ബഹവഃ സിദ്ധിം അവ്യാബാധാം സുഖോദയാമ്
അനേകം പേര് കുഴപ്പമില്ലാത്തതും സന്തോഷം നിറഞ്ഞതുമായ സിദ്ധി നേടിയിട്ടുണ്ട്.
നിശമ്യ ലഭ്യതേ ബുദ്ധിര്ലബ്ധായാം സുഖമേധതേ
ശ്രവണമൂലം ബുദ്ധി ലഭിക്കുന്നു; ബുദ്ധി ലഭിച്ചാല് സന്തോഷം വര്ധിക്കുന്നു.
ദിവസേ ദിവസേ മൂഢമാവിശന്തി ന പണ്ഡിതമ്
ദിവസം ദിവസമോ അത്യന്തം മൂഢന്മാര് സമീപിക്കുന്നു; പണ്ഡിതന്മാര് അല്ല.
മനുഷ്യാ മാനസൈര്ദുഃഖൈര്യുജ്യന്തേ യേ ഽല്പബുദ്ധയഃ
അല്പബുദ്ധിയുള്ള മനുഷ്യര് മനസ്സിലെ ദുഃഖങ്ങളില് പെടുന്നു.
താനനാദ്രിയമാണശ്ച സ്നേഹബന്ധാദ്വിമുച്യതേ
അവരെ മാനിക്കാതിരിക്കുന്നവന് സ്നേഹബന്ധത്തില് നിന്ന് മോചിതനാകുന്നു.