ദ്വന്ദ്വാരാമേഷു ഭൂതേഷു വരാകോ രമതേ മുനിഃ
ദ്വന്ദങ്ങളിൽ ആസ്വാദനം ചെയ്യുന്ന ജീവികളോടൊപ്പം, ദാരിദ്ര്യത്തിൽ പോലും മুনি സന്തോഷിക്കുന്നു.
ശുഭൈര്ലഭേത ദേവത്വം വ്യാമിശ്രൈര്ജന്മ മാനുഷമ്
ശുഭമായ പ്രവൃത്തിയാൽ ദൈവത്വം നേടാം; കലർന്ന പ്രവൃത്തിയാൽ മനുഷ്യജന്മം ലഭിക്കും.
തത്ര മൃത്യുജരാദുഃഖൈഃ സതതം സമഭിദ്രുതമ്
അവിടെ, മരണം, വയസ്സു, ദു:ഖം എന്നിവയുടെ ബുദ്ധിമുട്ട് എപ്പോഴും അനുഭവപ്പെടുന്നു.
അഹിതേ ഹിതസംജ്ഞസ്ത്വമധ്രുവേ ധ്രുവസംജ്ഞകഃ
നിന്റെ ദൃഷ്ടിയിൽ അനിഷ്ടം ഹിതമായതുപോലെയും, നശ്വരം ശാശ്വതമായതുപോലെയും തോന്നുന്നു.
സംവേഷ്ട്യമാനം ബഹുഭിര്മോഹതന്തുഭിരാത്മജൈഃ
സ്വന്തം മക്കൾ തന്നെ തുന്നുന്ന മോഹത്തിന്റെ അനേകം നൂലുകളാൽ കെട്ടിപ്പിടിക്കപ്പെടുന്നവനായി.
അലം പരിഗ്രഹേണേഹ ദോഷവാന് ഹി പരിഗ്രഹഃ
ഇവിടെ അധികം വസ്തുക്കൾ സമ്പാദിക്കേണ്ടതില്ല; കാരണം സമ്പാദ്യം എല്ലാം ദോഷം നിറഞ്ഞതാണ്.
പുത്രദാരകുടുംബേഷു സക്താഃ സീദന്തി ജന്തവഃ
മക്കളിലും ഭാര്യയിലും കുടുംബത്തിലും ആസക്തരായ ജീവികൾ താഴേക്ക് വീഴുന്നു.
മോഹജാലസമാകൃഷ്ടാന്പശ്യജന്തൂന്സുദുഃഖിതാന്
മോഹത്തിന്റെ വലയിൽ കുടുങ്ങി വലിയ ദു:ഖം അനുഭവിക്കുന്ന ജീവികളെ നോക്കൂ.
പാരക്യമധ്രുവം സര്വം കിം സ്വം സുകൃതദുഷ്കൃതേ
മറ്റുള്ളവരുടെ വസ്തുക്കൾ എല്ലാം അസ്ഥിരമാണ്; സ്വന്തം എന്ന് പറയാവുന്നത് നന്മയും പാപവും മാത്രം.
അനര്ഥേ കിം പ്രസക്തസ്ത്വം സ്വമര്ഥം നാനുതിഷ്ടസി
നിലവിലില്ലാത്ത കാര്യങ്ങളിൽ എന്തിന് നീ ആഴമായി ആസക്തനാകുന്നു? സ്വന്തം ഉദ്ദേശം നീ പാലിക്കുന്നില്ലല്ലോ.
തമഃ കര്ത്താരമധ്വാനം കഥമേകോ ഗമിഷ്യസി
അന്ധകാരത്തിന്റെ സൃഷ്ടാവു തീർത്ത വഴിയിലൂടെ നീ ഒറ്റയ്ക്ക് എങ്ങനെ പോകുമെന്നു പറയൂ.
സുകൃതം ദുഷ്കൃതം ച ത്വാം ഗച്ഛന്തമനുയാസ്യതഃ
നീ പോകുമ്പോൾ നന്മയും പാപവും നിന്നെ പിന്തുടരും.
അര്ഥാര്ഥമനുശീര്യന്തേ സിദ്ധാര്ഥസ്തു വിമുച്യതേ
സമ്പത്തിനായി ബന്ധങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു; ലക്ഷ്യം നേടിയവൻ ആ ബന്ധങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനാകും.
ഛിത്വൈനാം സുകൃതോ യാന്തി നൈനാം ഛിന്ദന്തി ദുഷ്കൃതഃ
ഈ ബന്ധങ്ങൾ മുറിച്ച് നല്ലവൻ പോകുന്നു; പാപികൾക്ക് അവ മുറിക്കാനാവില്ല.
ന ച നാമാസ്തി നിര്വേദോ ലോഹം ഹി ഹൃദയം തവ
വൈരാഗ്യത്തിന് പേരില്ല; നിന്റെ ഹൃദയം ഇരുമ്പുപോലെയാണ്.
ഗന്ധപങ്കാം ശബ്ദജലാം സ്വര്ഗമാര്ഗദുരാരുഹാമ്
സുഖമുള്ള മണ്ണ്, ശബ്ദത്തിന്റെ വെള്ളം, സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്കുള്ള പാതയിൽ കയറാൻ ബുദ്ധിമുട്ടുള്ളവ.
ത്യാഗവാതാധ്വഗാം ശീഘ്രാം ബുദ്ധിനാവം നദീം തരേത്
ത്യാഗത്തിന്റെ കാറ്റിൽ ഒഴുകുന്ന വേഗമുള്ള നദി ബുദ്ധിയുടെ തോണിയിൽ കടക്കണം.
ത്യജ ധര്മമസംകല്പാദധര്മം ചാപ്യഹിംസയാ
ആഗ്രഹമില്ലാതെ ധർമ്മവും അഹിംസയിലൂടെ അധർമ്മവും ഉപേക്ഷിക്കണം.
അസ്ഥിസ്ഥൂണം സ്നായുയുതം മാംസശോണിതലേപനമ്
എല്ലുകൾകൊണ്ടു നിർമ്മിച്ച, സ്നായുവുകൾകൊണ്ട് കെട്ടിയ, മാംസവും രക്തവും പുരട്ടിയ ഒരു തൂണാണ് ഈ ശരീരം.
ജരാശോകസമാവിഷ്ടം രോഗായതനമസ്ഥിരമ്
വൃദ്ധാവസ്ഥയും ദു:ഖവും പിടിച്ചിരിക്കുന്ന, രോഗങ്ങൾക്ക് ആധാരമായ, അസ്ഥിരമായ ശരീരം.
ഇദം വിശ്വം ജഗത്സര്വമജഗഞ്ചാപി യദ്ഭവേത്
ഈ സർവ്വവിശ്വം, ലോകം മുഴുവൻ, ലോകമല്ലാത്തതും എന്ത് ഉണ്ടോ അതും.
ഇന്ദ്രിയാണി ച പഞ്ചൈവ തമഃ സത്ത്വം രജസ്തഥാ
അഞ്ചു ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, അന്ധകാരം, സത്വം, രജസ് ഇവയും.
സര്വൈരിഹേന്ദ്രിയാര്ഥൈശ്ച വ്യക്താവ്യക്തൈര്ഹി ഹിതമ്
ഇന്ദ്രിയങ്ങളിലൂടെയും അവയുടെ അറിയാവുന്നതും അറിയാനാകാത്തതുമായ വസ്തുക്കളിലൂടെയും മനുഷ്യന് ഉപകാരമുണ്ടാകുന്നു.
ഏതൈഃ സര്വൈഃ സമായുക്തമനിത്യമഭിധീയതേ
ഇവയെല്ലാം ചേര്ന്നുണ്ടാകുന്നതെല്ലാം നശ്വരമാണെന്ന് പറയുന്നു.
യ ഇദം വേദ തത്ത്വേന സസ വേദ പ്രഭവാപ്യയൌ
യാര് ഇതിന്റെ യഥാര്ത്ഥം അറിയുന്നുവോ, അവന് അതിന്റെ ഉത്ഭവവും ലയവും അറിയുന്നു.
അവ്യക്തമഥ തജ്ജ്ഞേയം ലിങ്ഗഗ്രാഹ്യമതീന്ദ്രിയമ്
അറിയാനാകാത്തത് സൂക്ഷ്മമായ ലക്ഷണങ്ങളാല് മാത്രം ഗ്രഹിക്കാവുന്നതും, ഇന്ദ്രിയങ്ങള്ക്കപ്പുറത്തുള്ളതുമായതാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം.
ലോകേ വിഹിതമാത്മാനം ലോകം ചാത്മനി പശ്യതി
ലോകത്തില് ആത്മാവിനെ കാണുകയും, ആത്മാവിനുള്ളില് ലോകം കാണുകയും ചെയ്യുന്നവനാണ്.
പശ്യതഃ സര്വഭൂതാനി സര്വാവസ്ഥാസു സര്വദാ
എല്ലാ സമയത്തും എല്ലാ അവസ്ഥകളിലും എല്ലായ്പ്പോഴും എല്ലാ ജീവികളെയും കാണുന്നവനു—
ജ്ഞാനേന വിവിധാത്ക്ലേശാന്ന നിവൃത്തിശ്ച ദേഹജാത്
ജ്ഞാനത്തിലൂടെ വിവിധമായ ദുഃഖങ്ങള്ക്കും ശരീരജനനത്തിനും അവസാനമില്ല.
അനാദിനിധനം ജന്തുമാത്മനി സ്ഥിതമവ്യയമ്
ആദിയും അന്തവും ഇല്ലാത്ത ജീവന് ആത്മാവിനകത്ത് നിലനില്ക്കുന്നു; അതു നശിക്കാത്തതാണു.