അഹഃ സുരാണാം തദ്രാത്രിഃ കര്കാദ്യം ദക്ഷിണായനമ്
ദേവന്മാർക്ക് ആ ദിവസം രാത്രിയാണ്; കർക്കടകം മുതൽ ദക്ഷിണായനം ആരംഭിക്കുന്നു.
മധാദൌ മങ്ഗലം കര്മ വിധേയം ചോത്തരായണേ
ഉത്തരായണത്തിന്റെ ആരംഭത്തിലും നടുവിലും ശുഭകരമായ കർമ്മങ്ങൾ നടത്തണം.
മാധാദി മാസൌ ദ്വൌ ദ്വൌ ച ഋതവഃ ശിശിരാദയഃ
മധു മുതൽ ഓരോ ঋതുവിനും രണ്ട് മാസങ്ങൾ വീതം ഉണ്ട്; ശിശിരം മുതലുള്ള ঋതുക്കളും അങ്ങനെ തന്നെ.
വര്ഷാ ശരശ്ച ഹേമന്തഃ കര്കാദ്വൈ ദക്ഷിണായനേ
കർക്കടകം മുതൽ ദക്ഷിണായനത്തിൽ മഴക്കാലം, ശരത്കാലം, ശീതകാലം എന്നിവ വരുന്നു.
ത്രിംശദ്ഭിശ്ചന്ദ്രഭഗണോ മാസോ നാക്ഷത്രസംജ്ഞകഃ
മുപ്പത് ചന്ദ്രഭാഗങ്ങളാൽ ഒരു നക്ഷത്രമാസം രൂപപ്പെടുന്നു.
നഭസ്യ ഇഷ ഊര്ജശ്ച സഹാശ്ചൈവ സഹസ്യകഃ
നഭസ്യ, ഇഷ, ഊർജ, സഹ, സഹസ്യ എന്നിങ്ങനെയാണ് മാസങ്ങളുടെ പേരുകൾ.
യസ്മിന്മാസേ പൌര്ണമാസീ യേന ധിഷ്ണേന സംയുതാ
ഏത് മാസത്തിൽ പൗർണമി ഏത് നക്ഷത്രത്തോടൊപ്പം വരുന്നു,
തത്പക്ഷൌ ദൈവ പിത്രാഖ്യൌ ശുക്ലകൃഷ്ണൌ തഥാപരേ
അവിടെ ആ പക്ഷം ദേവന്മാരുടെയും പിതൃകളുടെയും പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു; ശുക്ലപക്ഷം, കൃഷ്ണപക്ഷം എന്നിങ്ങനെ.
ക്രമാത്തിഥീനാം ബ്രഹ്മാഗ്നീ വിരിഞ്ചിവിഷ്ണുശൈലജാഃ
തിഥികൾക്ക് ക്രമമായി ബ്രഹ്മാ, അഗ്നി, വിരിഞ്ചി, വിഷ്ണു, ശൈലജ എന്നിവർ ആണ് അധിപതികൾ.
മഹേന്ദ്രവാസവൌ നാഗദുര്ഗാദണ്ഡധരാഹ്വയഃ
മഹേന്ദ്രൻ, വാസവൻ, നാഗൻ, ദുർഗ്ഗ, ദണ്ഡധരൻ എന്നിങ്ങനെയാണ് അവർക്കുള്ള പേരുകൾ.
ചന്ദ്രവിശ്വേദര്ശസംജ്ഞതിഥീശാഃ പിതരഃ സ്മൃതാഃ
ചന്ദ്രൻ, വിശ്വദേവന്മാർ, ഋഷിമാർ എന്നിങ്ങനെയുള്ള തിഥികൾ പിതൃകളുടെ തിഥികളായി ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
ത്രിരാവൃത്ത്യാ ക്രമാജ്ജ്ഞേയാ നേഷ്ടമധ്യേഷ്ടദാഃ സിതേ
ശുക്ലപക്ഷത്തിൽ മൂന്നു തവണ ആവർത്തിച്ച്, പ്രധാനവും ഉപകാരവും നൽകുന്നവരായി അവ ക്രമത്തിൽ അറിയണം.
അഷ്ടമീ ദ്വാദശീ ഷഷ്ടീ ചതുര്ഥീ ച ചതുര്ദശീ
അഷ്ടമി, ദ്വാദശി, ഷഷ്ഠി, ചതുര്ഥി, ചതുര്ദശി എന്നിങ്ങനെയാണ് തിഥികൾ.
സമുദ്രമനുരന്ധ്രാങ്കതത്ത്വസംഖ്യാസ്തു നാഡികാഃ
സമുദ്രം, മനു, രന്ധ്രം, അങ്കം എന്നിവയുടെ സംഖ്യപോലെ നാളികകൾ കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
അമാവാസ്യാ ച നവമീ ഹിത്വാ വിഷമസംജ്ഞികാ
അമാവാസ്യയും നവമിയും, ഒറ്റ സംജ്ഞയുള്ളവ ഒഴികെ,
ഷഷഅട്യാം തൈലം തഥാഷ്ടമ്യാം മാസം ക്ഷൌരം കലേസ്തിഥൌ
ഷഷ്ഠിയിലും അഷ്ടമിയിലും എണ്ണ ഉപയോഗിക്കണം; അഷ്ടമിയിലാണ് മാസത്തിൽ മുടി വെട്ടേണ്ടത്, നിർദ്ദിഷ്ട തിഥിയിൽ.
ദേര്ശേ ഷഷ്ട്യാം പ്രതിപദി ദ്വാദശ്യാം പ്രതിപര്വസു
അറുപതാം ദിവസം, പിറവിയുടെ ആദ്യ ദിവസം, പന്ത്രണ്ടാം ദിവസം, നക്ഷത്രങ്ങളുടെ സംയോജനം നടക്കുന്ന ദിവസങ്ങളിൽ—
വ്യതീപാതേ ച സംക്രാന്താവേകാദശ്യാം ച പര്വസു
വ്യതീപാതം, സംക്രാന്തി, പതിനൊന്നാം ദിവസം, ചന്ദ്രൻ സംയുക്തമാകുന്ന ദിവസങ്ങൾ—
യഃ കരോതി ദശമ്യാം ച സ്നാനമാമലകൈര്നരഃ
ആളൊരാൾ പത്താം ദിവസം ആമലകഫലങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് സ്നാനം ചെയ്താൽ—
അര്ഥപുത്രക്ഷയസ്തസ്യ ദ്വിതീയായാം ന സംശയഃ
അവനു രണ്ടാം ദിവസം ധനവും മക്കളും നഷ്ടപ്പെടും എന്നതിൽ സംശയമില്ല.
യാ പൌര്ണിമാ ദിവാ ചന്ദ്രമതീ സാനുമതീ സ്മൃതാ
പൗർണമി പകൽ നടക്കുമ്പോൾ അതിനെ അനുമതി എന്ന് വിളിക്കുന്നു.
സിനീവാലീ ചേന്ദുമതീ കുഹൂര്നേന്ദുമതീ മതാ
സിനീവാലി, എൻദുമതി, കുഹു, നെൻദുമതി ഇവയും അങ്ങനെ തന്നെ പരിഗണിക്കപ്പെടുന്നു.
ത്രേതാദിര്മാധവേ ശുക്ലേ തൃതീയാ പുണ്യസംജ്ഞിതാ
മാധവം എന്ന മാസത്തിൽ ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ മൂന്നാം ദിവസം പുണ്യദിനമായി അറിയപ്പെടുന്നു.
കല്പാദിഃ സ്യാത്കൃഷ്ണപക്ഷേ നഭസ്തസ്യ ത്രയോദശീ
നഭസ്സ് മാസത്തിലെ കൃഷ്ണപക്ഷത്തിലെ പതിമൂന്നാം ദിവസം കല്പത്തിന്റെ ആരംഭം ആകുന്നു.
ചൈത്രേ ഭാദ്രപദേ ചൈവ തൃതീയാ ശുക്ലസംജ്ഞിതാ
ചൈത്രം, ഭാദ്രപദം മാസങ്ങളിൽ ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ മൂന്നാം ദിവസം അങ്ങനെ വിളിക്കപ്പെടുന്നു.
മാഘേ ച സപ്തമീ ശുക്ലാ നഭസ്യേ ത്വസിതാഷ്ടമീ
മാഘത്തിൽ ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ ഏഴാം ദിവസം; നഭസ്സിൽ കൃഷ്ണപക്ഷത്തിലെ എട്ടാം ദിവസം.
ആഷാഢേ കാര്തികേ മാസി ജ്യഷ്ടേ ചൈത്രേ ച പൌര്ണിമാ
ആഷാഢം, കാർത്തികം, ജ്യേഷ്ഠം, ചൈത്രം മാസങ്ങളിൽ പൗർണമി വരുന്നു.
ഭാദ്രേ കൃഷ്ണത്രയോദശ്യാം മഘാമിന്ദുഃ കരേ രവിഃ
ഭാദ്രപദത്തിൽ കൃഷ്ണപക്ഷത്തിലെ പതിമൂന്നാം ദിവസം, ചന്ദ്രൻ മഘാ നക്ഷത്രത്തിൽ, സൂര്യൻ കർക്കടകത്തിൽ.
ഏകസ്മിന്വാസരേ തിസ്രസ്തിഥയഃ സ്യാത്തിഥിക്ഷയഃ
ഒരു ദിവസം മൂന്ന് തിഥികൾ ഉണ്ടെങ്കിൽ അതിനെ തിഥിക്ഷയം എന്ന് പറയുന്നു.
സൂര്യാസ്തമനപര്യന്തം യസ്മിന്വാരേ തു യാ തിഥിഃ
ഏത് ദിവസവും സൂര്യാസ്തമനം വരെ നിലനിൽക്കുന്ന തിഥിയാണ്—