ദാദയോ ധാതവോ വേദാഃ പരസ്മൈപദിനോ മതാഃ
വേദങ്ങളിൽ ദാ തുടങ്ങിയ ധാതുക്കൾ പരസ്മൈപദം ആയി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
മാങ്ഹാങ്ദ്വാവനുദാത്തേതൌ സ്വരിതേദ്ദാനധാതുഷു
മാ, ഹാ, ദ്വ എന്ന ധാതുക്കൾ അനുദാത്തസ്വരത്തിൽ വരുമ്പോൾ ദാനധാതുക്കളിൽ സ്വരിതം എന്നതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.
ഘൃമുഖാ ദ്വാദശ തഥാ പരസ്മൈപതിനോ മതാഃ
അതുപോലെ, ഘൃ തുടങ്ങുന്ന പന്ത്രണ്ടു ധാതുക്കളും പരസ്മൈപദം ആയി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
പരസ്മൈപദിനഃ പ്രോക്താ ദിവാദ്യാഃ പഞ്ചവിംശതിഃ
ദിവ് തുടങ്ങുന്ന ഇരുപത്തഞ്ച് ധാതുക്കൾ പരസ്മൈപദം ആണെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
ഓദിതഃ പൂങ്മുഖാഃ സപ്ത ആത്മനേദപിനോ മതാഃ
പൂ തുടങ്ങുന്ന ഏഴ് ധാതുക്കൾ ആത്മനേപദത്തിൽ വരുന്നതാണ്.
സ്യതിപ്രഭൃതയോ വേദാഃ പരസ്മൈപദിനോ മതാഃ
സ്യതി തുടങ്ങുന്ന ധാതുക്കൾ വേദങ്ങളിൽ പരസ്മൈപദം ആണെന്ന് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
മൃഷാദ്യാഃ സ്വരിതേതസ്തു ധാതവഃ പഞ്ച കീര്തിതാഃ
മൃഷ് തുടങ്ങിയ അഞ്ചു ധാതുക്കൾ സ്വരിതം ആയി പറയപ്പെടുന്നു.
രാധോഃ കര്മക ഏവാത്ര വൃദ്ധൌ സ്വാദിചുരാദികേ
ഇവിടെ, രാധു എന്ന ധാതു കർമകമാണ്; അതുപോലെ സ്വാദി, ചുരാദി തുടങ്ങിയവയും വൃദ്ധി വിഭാഗത്തിൽ കർമകമാണ്.
പരസ്മൈപദിനോ ഽഷ്ടാത്ര രധാദ്യാഃ പരികീര്തിതാഃ
ഇവിടെ, രധ് തുടങ്ങിയ എട്ട് ധാതുക്കൾ പരസ്മൈപദം ആണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
ചത്വാരിശച്ഛതം ചാപി ദിവാദൌ ധാതവോ മതാഃ
ദിവ് തുടങ്ങിയവയിൽ നാലുനൂറ് ധാതുക്കൾ ഉൾപ്പെടുന്നു.
സപ്താഖ്യാതോ ദുനോതിസ്തു പരസ്മൈപദിനോ മുനേ
ദുനോതി തുടങ്ങുന്ന ഏഴ് ധാതുക്കൾ പരസ്മൈപദം ആണെന്ന് മഹർഷേ.
പരസ്മൈപദിനസ്ത്വത്ര തികാദ്യാസ്തു ചതുര്ദശ
ഇവിടെ, ടിക തുടങ്ങി പതിനാലു ധാതുക്കൾ പരസ്മൈപദം ആണെന്ന് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
സ്വരിതേതഃ ഷങാഖ്യാതാസ്തുദാദ്യാ മുനിസത്തമ
മഹർഷികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, തുദ് തുടങ്ങിയ ആറു ധാതുക്കൾ സ്വരിതം ആണെന്ന് പറയുന്നു.
വ്രശ്ചാദയ ഉദാത്തേതഃ പ്രോക്താഃ പഞ്ചാധികം ശതമ്
വ്രശ് തുടങ്ങി നൂറ് അഞ്ചു ധാതുക്കൾ ഉദാത്തം ആണെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
ണൂമുഖാശ്ചൈവ ചത്വാരഃ പരസ്മൈപദിനോ മതാഃ
തുടർന്ന്, ണു തുടങ്ങുന്ന നാല് ധാതുക്കൾ പരസ്മൈപദം ആണെന്ന് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
പൃങ് മൃങ് ചാത്മനേഭാഷൌ ഷട് പരസ്മൈപദേ രിപേഃ
പൃങ്, മൃങ് എന്നീ ധാതുക്കൾ ആത്മനേപദത്തിൽ ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു; റി തുടങ്ങി ആറു ധാതുക്കൾ പരസ്മൈപദം ആണെന്നും പറയുന്നു.
പ്രച്ഛാദിഷോഡശാഖ്യാതാഃ പരസ്മൈപദിനോ മുനേ
മഹർഷേ, 'പ്രച്ചാദി' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന പതിനാറ് ധാതുക്കളൊക്കെയും പരസ്മൈപദം ആണെന്ന് അറിയണം.
കൃതീപ്രഭൃതയ ശ്ചാപി പരസ്മൈപദിനസ്രയഃ
അതുപോലെ തന്നെ, 'കൃതി' തുടങ്ങിയ ധാതുക്കളും പരസ്മൈപദം എന്നതിൽപ്പെടുന്നു.
സ്വരിതേതോ രുധോനന്ദാ പരസ്മൈഭാഷിതഃ കൃതീ
'കൃതി' എന്ന ധാതു സ്വരിതം ഉപയോഗിച്ച് പറഞ്ഞാൽ അതും, 'രുധ'യും 'നന്ദാ'യും പരസ്മൈപദം ആകുന്നു.
ഉദാത്തേതഃ ശിഷപിഷരുധാദ്യാഃ പഞ്ചവിംശതിഃ
'ഉദാത്ത', 'ശിഷ്', 'പിഷ്', 'രുധ്' തുടങ്ങിയ ഇരുപത്തിയഞ്ച് ധാതുക്കളും ഇതേ വിധത്തിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.
മനുവന്വാത്മനേഭാഷൌ സ്വരിതേത്ത്കൃഞുദാഹൃതഃ
'മനു', 'വൻ', 'ആത്മൻ' എന്നീ രൂപങ്ങളിൽ സ്വരിതം ഉപയോഗിച്ച് പറയുന്ന ധാതുവിന് 'കൃഞ്' എന്ന പേരാണ് നൽകുന്നത്.
ക്യാദ്യാഃ സപ്തോഭയേഭാഷാഃ സൌത്രാഃ സ്തംഭ്വാദികാസ്തഥാ
'ക്യ' തുടങ്ങിയ ഏഴ് ധാതുക്കളും, 'സൗത്ര'യും 'സ്തംഭ്വാദിക'യും ഇരുപക്ഷ രൂപങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുന്നു.
ദ്വാവിംശതിരുദാത്തേതഃ കുധാദ്യാ ധാതവോ മതാഃ
'കുധാ' തുടങ്ങിയ ഇരുപത്തിരണ്ട് ധാതുക്കൾക്ക് ഉദാത്തസ്വരം ഉള്ളതായാണ് കണക്കാക്കുന്നത്.
പരസ്മൈപദിനശ്ചാഥ സ്വരിതേദ്ഗ്രഹ ഏവ ച
ഇതോടൊപ്പം, പരസ്മൈപദം ഉള്ള ധാതുക്കൾക്ക് സ്വരിതം കൂടി സ്വീകരിക്കണം.
ചുരാദ്യാ ധാതവോ ഞ്യന്താ ഷട്ര്ത്രിംശദധികഃ ശതമ്
'ചുര്' മുതൽ 'ഞ്യ്' വരെ അവസാനിക്കുന്ന ധാതുക്കളുടെ എണ്ണം നൂറ് മുപ്പത്താറാണ്.
ചര്ചാദ്യാ ആധൃഷീയാസ്തു പ്യന്താ വാ പരികീര്തിതാഃ
'ചർച്ചാ' മുതൽ 'ആധൃഷീയ' വരെ, കൂടാതെ 'പ്യ്' എന്നിൽ അവസാനിക്കുന്നവയും എണ്ണപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
പദാദ്യാസ്തു ദശ പ്രോക്താ ധാതവോ ഹ്യാത്മനേപദേ
'പദ്' തുടങ്ങിയ പത്ത് ധാതുക്കൾ ആത്മനേപദം ആണെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.
ധാത്വര്ഥേ പ്രാതിപദികാദ്വഹുലം ചേഷ്ടവന്മതമ്
ധാതുവിന്റെ അർത്ഥത്തിൽ, പ്രാതിപദികത്തിൽ നിന്ന് പലവിധ ഉപയോഗങ്ങളും അംഗീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.
ധാത്വര്ഥേ കര്തൃകരണാഞ്ചിത്രാദ്യാശ്ചാപി ധാതവഃ
ധാതുവിന്റെ അർത്ഥത്തിൽ, 'ചിത്ര' തുടങ്ങിയവയും, കര്ത്താവും ഉപകരണവുമൊക്കെയും ഉൾപ്പെടുന്ന ധാതുക്കളാണ്.
സ്തോമാദ്യാഃ ഷോഡശ തഥാ അന്ദതസ്യം നിദര്ശനമ്
'സ്തോമ' തുടങ്ങിയ പതിനാറ് ധാതുക്കളും, 'അന്ദതസ്യ' എന്നതിന്റെ ഉദാഹരണവും ഇതിലുണ്ട്.