ഭ്വാദ്യാ ഏതേ ഷഡധികം സഹസ്രം ധാതവോ മതാഃ
ഭൂ തുടങ്ങിയവ ഉൾപ്പെടെ ആയിരത്താറ് ധാതുക്കളാണ് കണക്കാക്കുന്നത്.
സ്വരിതേതോ ദ്വിഷാദ്യാസ്തു ചത്വാരോ ധാതവോ മതാഃ
സ്വരിതചിഹ്നമുള്ള ദ്വിഷ് തുടങ്ങിയ നാലു ധാതുക്കളാണ് കണക്കാക്കുന്നത്.
ഇരാദയോ ഽനുദാത്തേതോ ധാതവസ്തു ത്രയോദശ
ഇർ തുടങ്ങിയ പതിമൂന്നു അനുദാത്തധാതുക്കളാണ് കണക്കാക്കുന്നത്.
പരസ്മൈപദിനഃ പ്രോക്താ ഷുമുഖാഃ സപ്ത ധാതവഃ
ഷു തുടങ്ങിയ ഏഴ് ധാതുക്കൾ പരസ്മൈപദമാണെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.
ഘുമുഖാസ്ത്രയ ഉദ്ദിഷ്ടാഃ പരസ്മൈപദിനസ്തഥാ
ഘു തുടങ്ങിയ മൂന്നു ധാതുക്കളും അതുപോലെ പരസ്മൈപദമാണെന്ന് കണക്കാക്കുന്നു.
ഷ്ടുഞേകസ്തു സമാ ഖ്യാതഃ സ്മൃതേ നാരദ ശാബ്ദികൈഃ
ഷ്ടുഞ് എന്ന ഏകധാതു, നാരദാ, വ്യാകരണപണ്ഡിതന്മാരിൽ പ്രശസ്തമാണ്.
ഇങ്ങാത്മനേപദീ പ്രോക്തോ ധാതുര്നാരദ കേവലഃ
ഇങ് എന്ന ധാതു മാത്രം ആത്മനേപദമാണെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു, നാരദാ.
ഞിഷ്വപ്ശയേ സമുദ്ദിഷ്ടഃ പരസ്മൈപദികസ്തഥാ
നിദ്രയ്ക്കായുള്ള ഞിഷ് എന്ന ധാതു പരസ്മൈപദമായും കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
ദീധീങ്വേങ്സ്മൃതൌ ധാതൂ ആത്മനേപദിനൌ മുനേ
മഹർഷേ, ദീ, ധീ, വേ, ഹ്വേ എന്നിങ്ങനെയുള്ള ധാതുക്കൾ ആത്മനേപദത്തിൽ വരുന്നവയാണെന്ന് സ്മൃതിയിൽ പറയുന്നു.
ചര്കരീതം ച ഹ്നുങ് പ്രോക്തോ ഽനുദാത്തേന്മുനിസത്തമ
മഹർഷികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ഹ്നു എന്ന ധാതു അനുദാത്തസ്വരത്തിൽ ഉപയോഗിക്കുമ്പോൾ അതിനെ ചര്കരീതം എന്ന് പറയുന്നു.
ദാദയോ ധാതവോ വേദാഃ പരസ്മൈപദിനോ മതാഃ
വേദങ്ങളിൽ ദാ തുടങ്ങിയ ധാതുക്കൾ പരസ്മൈപദം ആയി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
മാങ്ഹാങ്ദ്വാവനുദാത്തേതൌ സ്വരിതേദ്ദാനധാതുഷു
മാ, ഹാ, ദ്വ എന്ന ധാതുക്കൾ അനുദാത്തസ്വരത്തിൽ വരുമ്പോൾ ദാനധാതുക്കളിൽ സ്വരിതം എന്നതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.
ഘൃമുഖാ ദ്വാദശ തഥാ പരസ്മൈപതിനോ മതാഃ
അതുപോലെ, ഘൃ തുടങ്ങുന്ന പന്ത്രണ്ടു ധാതുക്കളും പരസ്മൈപദം ആയി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
പരസ്മൈപദിനഃ പ്രോക്താ ദിവാദ്യാഃ പഞ്ചവിംശതിഃ
ദിവ് തുടങ്ങുന്ന ഇരുപത്തഞ്ച് ധാതുക്കൾ പരസ്മൈപദം ആണെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
ഓദിതഃ പൂങ്മുഖാഃ സപ്ത ആത്മനേദപിനോ മതാഃ
പൂ തുടങ്ങുന്ന ഏഴ് ധാതുക്കൾ ആത്മനേപദത്തിൽ വരുന്നതാണ്.
സ്യതിപ്രഭൃതയോ വേദാഃ പരസ്മൈപദിനോ മതാഃ
സ്യതി തുടങ്ങുന്ന ധാതുക്കൾ വേദങ്ങളിൽ പരസ്മൈപദം ആണെന്ന് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
മൃഷാദ്യാഃ സ്വരിതേതസ്തു ധാതവഃ പഞ്ച കീര്തിതാഃ
മൃഷ് തുടങ്ങിയ അഞ്ചു ധാതുക്കൾ സ്വരിതം ആയി പറയപ്പെടുന്നു.
രാധോഃ കര്മക ഏവാത്ര വൃദ്ധൌ സ്വാദിചുരാദികേ
ഇവിടെ, രാധു എന്ന ധാതു കർമകമാണ്; അതുപോലെ സ്വാദി, ചുരാദി തുടങ്ങിയവയും വൃദ്ധി വിഭാഗത്തിൽ കർമകമാണ്.
പരസ്മൈപദിനോ ഽഷ്ടാത്ര രധാദ്യാഃ പരികീര്തിതാഃ
ഇവിടെ, രധ് തുടങ്ങിയ എട്ട് ധാതുക്കൾ പരസ്മൈപദം ആണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
ചത്വാരിശച്ഛതം ചാപി ദിവാദൌ ധാതവോ മതാഃ
ദിവ് തുടങ്ങിയവയിൽ നാലുനൂറ് ധാതുക്കൾ ഉൾപ്പെടുന്നു.
സപ്താഖ്യാതോ ദുനോതിസ്തു പരസ്മൈപദിനോ മുനേ
ദുനോതി തുടങ്ങുന്ന ഏഴ് ധാതുക്കൾ പരസ്മൈപദം ആണെന്ന് മഹർഷേ.
പരസ്മൈപദിനസ്ത്വത്ര തികാദ്യാസ്തു ചതുര്ദശ
ഇവിടെ, ടിക തുടങ്ങി പതിനാലു ധാതുക്കൾ പരസ്മൈപദം ആണെന്ന് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
സ്വരിതേതഃ ഷങാഖ്യാതാസ്തുദാദ്യാ മുനിസത്തമ
മഹർഷികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, തുദ് തുടങ്ങിയ ആറു ധാതുക്കൾ സ്വരിതം ആണെന്ന് പറയുന്നു.
വ്രശ്ചാദയ ഉദാത്തേതഃ പ്രോക്താഃ പഞ്ചാധികം ശതമ്
വ്രശ് തുടങ്ങി നൂറ് അഞ്ചു ധാതുക്കൾ ഉദാത്തം ആണെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
ണൂമുഖാശ്ചൈവ ചത്വാരഃ പരസ്മൈപദിനോ മതാഃ
തുടർന്ന്, ണു തുടങ്ങുന്ന നാല് ധാതുക്കൾ പരസ്മൈപദം ആണെന്ന് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
പൃങ് മൃങ് ചാത്മനേഭാഷൌ ഷട് പരസ്മൈപദേ രിപേഃ
പൃങ്, മൃങ് എന്നീ ധാതുക്കൾ ആത്മനേപദത്തിൽ ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു; റി തുടങ്ങി ആറു ധാതുക്കൾ പരസ്മൈപദം ആണെന്നും പറയുന്നു.
പ്രച്ഛാദിഷോഡശാഖ്യാതാഃ പരസ്മൈപദിനോ മുനേ
മഹർഷേ, 'പ്രച്ചാദി' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന പതിനാറ് ധാതുക്കളൊക്കെയും പരസ്മൈപദം ആണെന്ന് അറിയണം.
കൃതീപ്രഭൃതയ ശ്ചാപി പരസ്മൈപദിനസ്രയഃ
അതുപോലെ തന്നെ, 'കൃതി' തുടങ്ങിയ ധാതുക്കളും പരസ്മൈപദം എന്നതിൽപ്പെടുന്നു.
സ്വരിതേതോ രുധോനന്ദാ പരസ്മൈഭാഷിതഃ കൃതീ
'കൃതി' എന്ന ധാതു സ്വരിതം ഉപയോഗിച്ച് പറഞ്ഞാൽ അതും, 'രുധ'യും 'നന്ദാ'യും പരസ്മൈപദം ആകുന്നു.
ഉദാത്തേതഃ ശിഷപിഷരുധാദ്യാഃ പഞ്ചവിംശതിഃ
'ഉദാത്ത', 'ശിഷ്', 'പിഷ്', 'രുധ്' തുടങ്ങിയ ഇരുപത്തിയഞ്ച് ധാതുക്കളും ഇതേ വിധത്തിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.