ഗ്രാമണ്യംബുരവലപ്വേവം കര്തൃ ചാതിരി വാതിനു
ഗ്രാമപ്രമുഖൻ, വെള്ളം, വാക്ക്, അങ്ങനെ കര്ത്താവ്, അധികം, കാറ്റ്.
ഏതദ്ബ്രഹ്മാഹശ്ച ദണ്ഡീ അസൃക്കിഞ്ചിത്ത്യദാദി ച
ഇതാണ് ബ്രഹ്മാവും ദണ്ഡധാരിയും രക്തവും അല്പവും ആദിയും.
തിര്യഗ്യകൃച്ഛകൃച്ചൈവ ദദദ്ഭവത്പചത്തുദത്
കുറുകെ പോകുന്നവൻ, കഷ്ടമായത്, കൊടുക്കുന്നവൻ; ഭവിക്കുക, ഭക്ഷണം, അടിക്കുന്നത്.
ഗുണദ്രവ്യ ക്രിയായോഗാംസ്രിലിങ്ഗാംശ്ച കതി ബ്രുവേ
എത്ര ഗുണങ്ങൾ, വസ്തുക്കൾ, പ്രവർത്തികൾ, സംയോജനങ്ങൾ, ലിംഗങ്ങൾ ഉണ്ട് എന്ന് ഞാൻ പറയുന്നു.
പടുഃ സ്വയംഭൂഃ കര്താ ച മാതാ ചൈവ വ പിതാ ച നാ
പ്രാവീണ്യമുള്ളവൻ, സ്വയം ജനിച്ചവൻ, കര്ത്താവ്, അമ്മ, പക്ഷേ അച്ഛനല്ല.
ധനാകൃസോമൌ ചാഗര്ഹസ്തവിര്ഗ്രഥാസ്വര്ണന്ബഹൂ
സമ്പത്ത്, ചന്ദ്രൻ, പശുവിന്റെ കൈ, രഥം, പൊന്നു, അനേകം മറ്റുള്ളവ.
രിമപവ്വിഷാദ്വജാതാനഹോ തഥാ സര്വം വിശ്വോഭയേ ചോഭൌ അന്യാന്തരേതരാണി ച
അരയുടെ ഭാഗത്ത് നിന്ന് ജനിച്ചവ, വിഷം, വജ്രം, പാമ്പ്; അങ്ങനെ എല്ലാം, വിശ്വം, ഇരുവരും, പരസ്പരമായ മറ്റു പലതും.
പൂര്വോത്തരോത്തരാശ്ചൈവ ദക്ഷിണശ്ചോത്തരാധരൌ
മുൻപുള്ളവയും പിന്നെയുള്ളവയും, തെക്കൻ, മുകളിലുള്ളവ, താഴെയുള്ളവ.
യുഷ്മദസ്മഞ്ച പ്രഥമശ്ചരമോല്പസ്തഥാര്ധകഃ
നിങ്ങളെയും ഞങ്ങളെയും കുറിച്ച്, ആദ്യം, അവസാനം, കുറവായതു, അർദ്ധം എന്നിങ്ങനെ പറയാം.
സ്വേകാഭുവിരോധപരി വിപര്യയശ്ചാവ്യയാസ്തഥാ
സ്വന്തതയുടെയും അന്യതയുടെയും വിരുദ്ധത, മറിച്ചുള്ളത്, അക്ഷയം ഇവയും അതുപോലെ.
ഗാര്ഗ്യോ നാഡായനാത്രേയൌ ഗാങ്ഗേയഃ പൈതൃഷ്വസ്രീയഃ
ഗാർഗ്യൻ, നാഡായനൻ, ആത്രേയൻ, ഗാംഗേയൻ—all അമ്മാവന്റെ മക്കളാണ്.
ക്രിയായുജോഃ കര്മകര്ത്രോര്ധൈരിയഃ കൌങ്കുമം തഥാ
പ്രവൃത്തിയിൽ ചേർന്ന ഇരുവരിൽ, പ്രവർത്തനത്തിന്റെ കർത്താവും, ധൈര്യവും, കൂടാതെ കുങ്കുമവും ഉൾപ്പെടുന്നു.
സ്വാര്ഥേ ചൌരസ്തു തുല്യാര്ഥേ ചന്ദ്രവന്മുഖമീക്ഷതേ
സ്വകാര്യ ലാഭത്തിനായി, കള്ളൻ; സമാനമായ ലാഭത്തിൽ, ചന്ദ്രനെപ്പോലെ മുഖം നോക്കുന്നു.
ഗോമാന്ധനീ ച ധനവാനസ്ത്യര്ഥേ പ്രമിതൌ കിയാന്
പശു സമ്പത്താണ്; സമ്പന്നൻ, കഷ്ടതയിൽ എത്രമാത്രം അളക്കപ്പെടുന്നു?
സ്രഗ്വീ തപസ്വീ മേധാവീ മായാവ്യസ്ത്യര്ഥ ഏവ ച
പൂക്കളാൽ അലങ്കരിച്ചവൻ, തപസ്സുകാരൻ, ബുദ്ധിമാൻ, വഞ്ചകൻ—ഇവയെല്ലാം കാര്യത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ്.
ഈഷദപരിസമാപ്തൌ കല്പവ്ദേശീയ ഏവ ച
ഒരുപാട് കുറവായിപ്പോയാൽ അതിനെ 'അടുത്തത്' അല്ലെങ്കിൽ 'കുറച്ച് ബാക്കി' എന്നു പറയുന്നു.
പടുജാതീയഃ കുത്സായാം വൈദ്യപാശഃ പ്രശംസനേ
പടു ജാതിക്കാരൻ അപമാനത്തിൽ; വൈദ്യന്റെ കയറ് പ്രശംസയിൽ.
പ്രാചുര്യാദിഷ്വന്നമയോ മൃണ്മയഃ സ്രീമയസ്തഥാ
സമൃദ്ധിയിലും അതുപോലുള്ളവയിലും, അന്നത്തിൽ നിന്നുണ്ടായത്; മണ്ണിൽ നിന്നുണ്ടായതും, പൊന്നിൽ നിന്നുണ്ടായതും.
കൃഷ്ണതരഃ ശുക്ലതമഃ കിമ ആഖ്യാനതോ ഽവ്യയാന്
കറുപ്പേറിയത്, വെളുപ്പിൽ ഏറ്റവും കൂടുതലുള്ളത്—പേര് വിളിക്കുമ്പോൾ എന്ത്? അവ അക്ഷരങ്ങളാണ്.
പരിമാണേ ജാനുദഘ്നം ജാനുദ്വയസമിത്യപി
അളവിൽ, മുട്ടുവരെ, രണ്ടുമുട്ടിനും തുല്യം എന്നും പറയുന്നു.
കതമഃ കതരഃ സംഖ്യേയവിശേഷാവധാരണേ
'ഏത്' എന്നും 'രണ്ടിൽ ഏത്' എന്നും സംഖ്യ നിർണ്ണയിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്നു.
ഏതാദശഃ കതിപയഃ കതിഥഃ കതി നാരദ
'ഇത്രയൊക്കെ', 'കുറച്ച്', 'എത്ര പ്രാവശ്യം', 'എത്ര' എന്നിങ്ങനെയാണ്, നാരദാ.
ദ്വേധാ ദ്വൈധാ ദ്വിധാ സംഖ്യാ പ്രകാരേ ഽഥ മുനീശ്വര
'രണ്ടായി', 'രണ്ടിനിടയിൽ', 'രണ്ടു ഭാഗം'—ഇവ സംഖ്യയുടെ വിധങ്ങളാണ്, മഹർഷേ.
ദ്വിതയം ത്രിതപം ചാപി സംഖ്യായാം ഹി ദ്വയം ത്രയമ്
'ജോഡി', 'മൂന്നുപേർ', സംഖ്യയിൽ 'രണ്ട്', 'മൂന്ന്' എന്നിങ്ങനെ.
ത്രൈണഃ പൌഷ്ണസ്തുണ്ഡിഭശ്ച വൃന്ദാരകകൃഷീവലൌ
ത്രൈണൻ, പൗഷ്ണൻ, തുണ്ഡിഭൻ, വൃന്ദാരകൻ, കൃഷീവലൻ.
അവടീടോവനാടേ നിബിഡം ചേക്ഷുശാകിനമ്
അവടീടൻ, വനാടൻ, നിബിഡൻ, ചേക്ഷുശാകിനൻ.
വിദ്യാഥുഞ്ചുര്ബഹുതിഥം പര്വതഃ ശൃങ്ഗിണസ്തഥാ
വിദ്യാതുഞ്ചു, ബഹുതിതം, പർവതം, ശ്രിംഗിണൻ ഇവരും,
ചില്ലശ്ച ചിപിടം ചിക്വം വാതൂലഃ കുതപസ്തഥാ
ചില്ല, ചിപിടം, ചിക്വം, വാതൂലൻ, കൂടാതെ കുട്ടപനും,
ഊര്ണായുശ്ച മരൂതശ്ചൈകാകീ ചര്മണ്വതീ തഥാ
ഊർണായു, മരൂതൻ, ഏകാകി, ചർമൺവതിയും,
ആസംദീ വഞ്ച ചക്രീവത്തൂഷ്ണീകാം ജല്പതക്യപി
ആസന്ദി, വഞ്ച, ചക്രീവത്, തൂഷ്ണിക, ജൽപതകിയും,