ലഡീരിതോ വര്തമാനേ ഭൂതേ ഽനദ്യതനേ തഥാ
'ലട്' എന്ന കാലം ഇപ്പോഴത്തെ സമയത്തും ഇന്നല്ലാത്ത കഴിഞ്ഞ കാലത്തും ഉപയോഗിക്കുന്നു.
വിധ്യാദൌ സ്യാദാശിഷി ച ലിങിതോ ദ്വിവിധോ മുനേ
വിധി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും ആശീർവാദാർത്ഥമായും ലിംഗാദി ഭാവങ്ങൾ രണ്ടുവിധമാണ്, മഹർഷേ.
സ്യാദനദ്യതനേ ഌടൂ ച ഭവിഷ്യതി തു ധാതുതഃ
ഭാവി സൂചിപ്പിക്കാൻ 'ള്ട്' എന്ന കാലം ഉപയോഗിക്കുന്നു; എന്നാൽ ക്രിയാപദം ഭാവി അർത്ഥം തന്നെയാണെങ്കിൽ വേണമെന്നില്ല.
സിദ്ധോദാഹരണം വിദ്ധി സംഹിതാദിപുരഃ സരമ്
സിദ്ധകാലം സംഹിത തുടങ്ങിയ ഉദാഹരണങ്ങളിലൂടെ മനസ്സിലാക്കണം.
ഹോതൄകാരസ്തഥാ സേയം ലാങ്ഗലീഷാ മനീഷയാ
'ഹോതൃ', 'കാര', 'സേയം', 'ലാങ്ഗലീ', 'ഷാ' എന്നിങ്ങനെയുള്ള രൂപങ്ങൾ ആചാരപ്രകാരം അംഗീകരിച്ചവയാണ്.
ശീതാര്തശ്ച മുനിശ്രേഷ്ഠ സേംദ്രഃ സൌകാര ഇത്യപി
മഹർഷേ, 'ശീതാർത', 'സേന്ദ്ര', 'സൗകാര' എന്നിവയും അത്തരത്തിലുള്ള രൂപങ്ങളാണ്.
ത ആദ്യാ വിഷ്ണവേ ഹ്യത്ര തസ്മാ അര്ഘോ ഗുരാ അധഃ
ഈ ആദ്യരൂപങ്ങൾ വിഷ്ണുവിനാണ്; അതുകൊണ്ട് അർഘ്യം ഗുരുവിന്റെ താഴെ വയ്ക്കണം.
ശൌരീ ഏതൌ വിഷ്ണു ഇമൌ ദുര്ഗേ അമൂ നോ അര്ജുനഃ
'ശൗരീ', 'എതൗ' എന്നിവ വിഷ്ണുവിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു; 'ഇമൗ' ദുർഗ്ഗയെ; 'അമൂ' നമ്മളെ; 'അർജുനഃ' അതുപോലെ.
ഷഡത്ര ഷണ്മാതരശ്ച വാക്ഛുരോ വാഗ്ധസ്രിഥാ
'ഷട്' ഇവിടെ ആറിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു; 'ഷൺമാതരഃ' ആറ് മാതാക്കളെ; 'വാക്ചുര', 'വാഗ്ദസൃഥാ' എന്നിങ്ങനെയുള്ളവയും അത്തരത്തിൽ.
പ്രശ്നസ്ത്വഥ ഹരിഃഷഷ്ഠഃ കൃഷ്ണഷ്ടീകത ഇത്യപി
ഇപ്പോൾ, 'പ്രശ്ന' എന്നത് ഹരിയുടെ ആറാമത്തെ രൂപമാണ്; 'കൃഷ്ണഷ്ടീക' എന്നതും അത്തരത്തിലൊരു പദമാണ്.
ചക്രിംശ്ഛിന്ധി ഭവാഞ്ഛൌരിര്ഭവാഞ്ശൌരിരിത്യപി
നീ ചക്രധാരി, നീ കള്ളനും നീ ശക്തനും ആണു.
തേജാംസി മംസ്യതേ ഗങ്ഗാ ഹരിശ്ഛേത്താ മരഃശിവഃ
അവൾ ആ ശക്തികളെ ഗംഗയായി കരുതുന്നു; ഹരിയ്ക്കു വെട്ടാൻ കഴിഞ്ഞാൽ അതു മരണം; ശിവൻ വെട്ടിയാൽ അതു നാശം.
രോമോ ദൃഷ്ടോ ഽബലാ അത്ര സുപ്താ ഇഷ്ടാ ഇമാ യതഃ
മുടി കാണപ്പെടുന്നു; ഇവിടെ ദുർബലർ ഉറങ്ങുന്നു; ഇവർ ആഗ്രഹിക്കപ്പെടുന്നു, അതുകൊണ്ടാണ്.
ഏഷ ശാര്ങ്ഗീ സൈഷ രാമഃ സംഹിതൈവം പ്രകീര്തിതാ
ഇവൻ ശാരംഗം വഹിക്കുന്നവൻ; ഇവൻ രാമൻ; ഇങ്ങനെ ഈ സമാഹാരം പ്രസിദ്ധമാണ്.
രാമേ രഞ്ജത് മേ മനഃ സുവിശദം ഹേ രാമ തുഭ്യം നമഃ
എന്റെ മനസ്സ് രാമനിൽ ആനന്ദിക്കുന്നു, അതു സുതാരമായും ശുദ്ധമായും ആണ്; ഹേ രാമാ, നിനക്കു ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.
സര്വ ഇത്യാദികാ ഗോപാഃ സഖാ ചൈവ പതിര്ഹരിഃ
എല്ലാവരും, ഗോവാളന്മാരെ തുടങ്ങി, സ്നേഹിതരാണ്; ഹരിയാണ് ഭർത്താവും.
അനങ്ഘാന്ഗോധുഗ്ലിട് ച ദ്വേ ത്രയശ്ചത്വാര ഏവ ച
ദോഷമില്ലാത്തവൻ, പശുവിന്റെ അവയവങ്ങളുള്ളവൻ, രണ്ട്, മൂന്ന്, നാലും കൂടെ.
അഷ്ടൌ അയം മുനേ സമ്രാട് സവിഭ്രദ്വപുങ്മനഃ
എട്ടു, മഹർഷേ, ഈ ചക്രവർത്തി, ചഞ്ചലമായ രൂപവും മനസ്സും ഉള്ളവൻ.
ഉശനാസാവിംമേ പുംസി സ്യാരക്തലവിരാമകാഃ
ഉശനസ്യും ആവിയും പുരുഷനിൽ ഉണ്ട്; അവയ്ക്ക് ചുവപ്പും അവസാനത്തിന്റെ അടയാളവും ഉണ്ട്.
ഗൌര്നൌംരുപാന് ദൂദ്യൌര്ഗോഃ ക്ഷുത് കകുപ്സംവിത്തു വാ ക്വചിത്
പശു, നാവു, രൂപങ്ങൾ, പാൽ, വിശപ്പ്, ആകാശം, ചിലപ്പോൾ അറിവ്.
ഗ്രാമണ്യംബുരവലപ്വേവം കര്തൃ ചാതിരി വാതിനു
ഗ്രാമപ്രമുഖൻ, വെള്ളം, വാക്ക്, അങ്ങനെ കര്ത്താവ്, അധികം, കാറ്റ്.
ഏതദ്ബ്രഹ്മാഹശ്ച ദണ്ഡീ അസൃക്കിഞ്ചിത്ത്യദാദി ച
ഇതാണ് ബ്രഹ്മാവും ദണ്ഡധാരിയും രക്തവും അല്പവും ആദിയും.
തിര്യഗ്യകൃച്ഛകൃച്ചൈവ ദദദ്ഭവത്പചത്തുദത്
കുറുകെ പോകുന്നവൻ, കഷ്ടമായത്, കൊടുക്കുന്നവൻ; ഭവിക്കുക, ഭക്ഷണം, അടിക്കുന്നത്.
ഗുണദ്രവ്യ ക്രിയായോഗാംസ്രിലിങ്ഗാംശ്ച കതി ബ്രുവേ
എത്ര ഗുണങ്ങൾ, വസ്തുക്കൾ, പ്രവർത്തികൾ, സംയോജനങ്ങൾ, ലിംഗങ്ങൾ ഉണ്ട് എന്ന് ഞാൻ പറയുന്നു.
പടുഃ സ്വയംഭൂഃ കര്താ ച മാതാ ചൈവ വ പിതാ ച നാ
പ്രാവീണ്യമുള്ളവൻ, സ്വയം ജനിച്ചവൻ, കര്ത്താവ്, അമ്മ, പക്ഷേ അച്ഛനല്ല.
ധനാകൃസോമൌ ചാഗര്ഹസ്തവിര്ഗ്രഥാസ്വര്ണന്ബഹൂ
സമ്പത്ത്, ചന്ദ്രൻ, പശുവിന്റെ കൈ, രഥം, പൊന്നു, അനേകം മറ്റുള്ളവ.
രിമപവ്വിഷാദ്വജാതാനഹോ തഥാ സര്വം വിശ്വോഭയേ ചോഭൌ അന്യാന്തരേതരാണി ച
അരയുടെ ഭാഗത്ത് നിന്ന് ജനിച്ചവ, വിഷം, വജ്രം, പാമ്പ്; അങ്ങനെ എല്ലാം, വിശ്വം, ഇരുവരും, പരസ്പരമായ മറ്റു പലതും.
പൂര്വോത്തരോത്തരാശ്ചൈവ ദക്ഷിണശ്ചോത്തരാധരൌ
മുൻപുള്ളവയും പിന്നെയുള്ളവയും, തെക്കൻ, മുകളിലുള്ളവ, താഴെയുള്ളവ.
യുഷ്മദസ്മഞ്ച പ്രഥമശ്ചരമോല്പസ്തഥാര്ധകഃ
നിങ്ങളെയും ഞങ്ങളെയും കുറിച്ച്, ആദ്യം, അവസാനം, കുറവായതു, അർദ്ധം എന്നിങ്ങനെ പറയാം.
സ്വേകാഭുവിരോധപരി വിപര്യയശ്ചാവ്യയാസ്തഥാ
സ്വന്തതയുടെയും അന്യതയുടെയും വിരുദ്ധത, മറിച്ചുള്ളത്, അക്ഷയം ഇവയും അതുപോലെ.