സിദ്ധരൂപപ്രബന്ധേന മുഖം വേദസ്യ സാംപ്രതമ്
ഇപ്പോൾ, സിദ്ധരൂപക്രമത്തിൽ വേദത്തിന്റെ ആരംഭം അവതരിപ്പിക്കുന്നു.
സ്വൌജസഃ പ്രഥമാ പ്രോക്താ സാ പ്രാതിപദികാത്മികാ
ആദ്യത്തേത് സ്വൗജസം എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു; അതാണ് പ്രാതിപദികസ്വഭാവമുള്ളത്.
അര്ഥാവത്പ്രാതിപദികം ധാതുപ്രത്യയവാര്ജിതമ്
അർത്ഥമുള്ളതും, ധാതുവും പ്രതയവും ഇല്ലാത്തതും ആണു പ്രാതിപദികം.
ദ്വിതീയാ കര്മണി പ്രോക്താന്തരാന്തരേണ സംയുതേ
രണ്ടാമത്തെ വിവക്തി കർമ്മത്തിന് ഉദ്ദേശിച്ചുള്ളതായാണ്, ഇടയിൽ മറ്റൊന്ന് ചേർന്നാൽ.
യേന ക്രിയതേ തത്കരണം സഃ കര്താ സ്യാത്കരോതി യഃ
ഏതൊരാൾ പ്രവർത്തി ചെയ്യുന്നു, അവനാണ് കർത്താവ്; പ്രവർത്തി ചെയ്യുന്നവനെയാണ് അങ്ങനെ വിളിക്കുന്നത്.
യസ്മൈ ദിത്സാ ധാരയേദ്വൈ രോചതേ സംപ്രദാനകമ്
ദാനത്തിനുള്ള മനസ്സുള്ളവനാണ് സമ്പ്രദായം; അവനാണ് സ്വീകരിക്കുന്നവൻ.
യതോ ഽപൈതി സമാദത്തേ അപദത്തേ ച യം യതഃ
ഏതിൽനിന്ന് എന്തെങ്കിലും പോകുന്നു, ആരാൽ എടുക്കപ്പെടുന്നു, ആരിൽനിന്ന് അകറ്റപ്പെടുന്നു —
ങ്യോഃസുപഃ സപ്തമീ തു സ്യാത്സാ ചാധികരണേ ഭവേത്
'ങി'യും 'സു'യും ചേർന്നാൽ ഏഴാമത്തെ വിവക്തി വരും; അതാണ് അധികരണത്തിൽ ഉപയോഗിക്കുന്നത്.
ഈപ്സിതം ചാനീപ്സിതം യത്തദപാദാനകം സ്മൃതമ്
ഇഷ്ടവും അനിഷ്ടവും ആയതൊക്കെയും അപാദാനമായി അറിയപ്പെടുന്നു.
ഏതൈര്യോഗേ ദ്വിതീയാ സ്യാത്കര്മപ്രവചനീയകൈഃ
ഇവയുമായി ചേർന്നാൽ, കർമ്മപ്രവചനീയകങ്ങൾക്കൊപ്പം രണ്ടാം വിവക്തി ഉപയോഗിക്കാം.
അന്തരേഷു സഹാര്ഥേ ച ഹീനേ ഹ്യുപശ്ച കഥ്യതേ
ഇടയിലുള്ളവരിലും, കൂടെ എന്നർത്ഥത്തിലും, കുറവിനും, 'ഉപ' എന്നത് പറയപ്പെടുന്നു.
അപ്രാണിഷു വിഭക്തീ ദ്വേ മന്യകര്മണ്യനാദരേ
ജീവശക്തിയില്ലാത്തവയിൽ, മനസ്സിൽ മാത്രം ചെയ്യുന്ന പ്രവർത്തിയിലോ അവഗണനയിലോ രണ്ട് വിവക്തികൾ ഉപയോഗിക്കാം.
ചതുര്ഥീ ചൈവ താദര്ഥ്യേ തുമര്ഥാദ്ഭാവവാചിനഃ
നാലാമത്തെ വിവക്തി ഉദ്ദേശം സൂചിപ്പിക്കാനും, 'തും' എന്ന പ്രത്യയത്തിന്റെ അർത്ഥം കാണിക്കാനും ഉപയോഗിക്കുന്നു.
കാലേ ഭാവേ സപ്തമീ സ്യാദേതൈര്യോഗേ ച ഷഷ്ഠ്യപി
സമയത്തെയും അവസ്ഥയെയും സൂചിപ്പിക്കാൻ ഏഴാമത്തെ വിവക്തി ഉപയോഗിക്കാം; ഈ സാഹചര്യങ്ങളിൽ ആറാമത്തെയും ഉപയോഗിക്കാം.
നിര്ധാരണേ ദ്വേ വിഭക്തീ ഷഷ്ടീ ഹേതുപ്രയോഗകേ
നിശ്ചയീകരണത്തിന് രണ്ട് വിവക്തികൾ ഉപയോഗിക്കാം; കാരണം കാണിക്കുമ്പോൾ ആറാമത്തെ വിവക്തിയാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്.
ഹിംസാര്ഥാനാം പ്രയോഗേ ച കൃതികര്മണി കര്തരി
ഹിംസയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ക്രിയകളിലും, ഉപാധിയിലൂടെയോ കര്ത്താവിനാലോ ചെയ്യുന്ന പ്രവൃത്തികളിലും ഈ വിവക്തികൾ ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു.
ഭൂവാദിഷു തിങതേഷു ലകാരാ ദശ വൈ സ്മൃതാഃ
ഭൂ തുടങ്ങിയ ക്രിയപദങ്ങളിൽ പത്ത് ലകാരങ്ങൾ അഥവാ കാലങ്ങളും ഭാവങ്ങളും അംഗീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.
മിവ്വസ്മസഃ പരസ്മൈ തു പാദാനാം ചാ മപനേദമ്
'മി', 'വസ്', 'മസ്', 'സഃ' എന്നിവ ആത്മനേപദത്തിൽ വരുന്നു; 'പാ', 'നാ', 'മ്', 'പ', 'നേ', 'ദം' എന്നിവ പരസ്മൈപദത്തിൽ വരുന്നു.
ഏ വഹേ മഹ ആദേശാ ജ്ഞേയാ ഹ്യന്യേ ലിങാദിഷു
'എ', 'വഹേ', 'മഹ' എന്നി പ്രത്യയങ്ങൾ ലിംഗാദി ഭാവങ്ങളിൽ ഉപയോഗിക്കേണ്ടവയാണെന്ന് അറിയണം.
മധ്യമോ യുഷ്മദി പ്രോക്ത ഉത്തമഃ പുരുഷോ ഽസ്മദി
മധ്യപുരുഷം 'യുഷ്മത്' എന്നതിലൂടെ അറിയാം; ഉത്തമപുരുഷം 'അസ്മത്' എന്നതിലൂടെ.
ലഡീരിതോ വര്തമാനേ ഭൂതേ ഽനദ്യതനേ തഥാ
'ലട്' എന്ന കാലം ഇപ്പോഴത്തെ സമയത്തും ഇന്നല്ലാത്ത കഴിഞ്ഞ കാലത്തും ഉപയോഗിക്കുന്നു.
വിധ്യാദൌ സ്യാദാശിഷി ച ലിങിതോ ദ്വിവിധോ മുനേ
വിധി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും ആശീർവാദാർത്ഥമായും ലിംഗാദി ഭാവങ്ങൾ രണ്ടുവിധമാണ്, മഹർഷേ.
സ്യാദനദ്യതനേ ഌടൂ ച ഭവിഷ്യതി തു ധാതുതഃ
ഭാവി സൂചിപ്പിക്കാൻ 'ള്ട്' എന്ന കാലം ഉപയോഗിക്കുന്നു; എന്നാൽ ക്രിയാപദം ഭാവി അർത്ഥം തന്നെയാണെങ്കിൽ വേണമെന്നില്ല.
സിദ്ധോദാഹരണം വിദ്ധി സംഹിതാദിപുരഃ സരമ്
സിദ്ധകാലം സംഹിത തുടങ്ങിയ ഉദാഹരണങ്ങളിലൂടെ മനസ്സിലാക്കണം.
ഹോതൄകാരസ്തഥാ സേയം ലാങ്ഗലീഷാ മനീഷയാ
'ഹോതൃ', 'കാര', 'സേയം', 'ലാങ്ഗലീ', 'ഷാ' എന്നിങ്ങനെയുള്ള രൂപങ്ങൾ ആചാരപ്രകാരം അംഗീകരിച്ചവയാണ്.
ശീതാര്തശ്ച മുനിശ്രേഷ്ഠ സേംദ്രഃ സൌകാര ഇത്യപി
മഹർഷേ, 'ശീതാർത', 'സേന്ദ്ര', 'സൗകാര' എന്നിവയും അത്തരത്തിലുള്ള രൂപങ്ങളാണ്.
ത ആദ്യാ വിഷ്ണവേ ഹ്യത്ര തസ്മാ അര്ഘോ ഗുരാ അധഃ
ഈ ആദ്യരൂപങ്ങൾ വിഷ്ണുവിനാണ്; അതുകൊണ്ട് അർഘ്യം ഗുരുവിന്റെ താഴെ വയ്ക്കണം.
ശൌരീ ഏതൌ വിഷ്ണു ഇമൌ ദുര്ഗേ അമൂ നോ അര്ജുനഃ
'ശൗരീ', 'എതൗ' എന്നിവ വിഷ്ണുവിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു; 'ഇമൗ' ദുർഗ്ഗയെ; 'അമൂ' നമ്മളെ; 'അർജുനഃ' അതുപോലെ.
ഷഡത്ര ഷണ്മാതരശ്ച വാക്ഛുരോ വാഗ്ധസ്രിഥാ
'ഷട്' ഇവിടെ ആറിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു; 'ഷൺമാതരഃ' ആറ് മാതാക്കളെ; 'വാക്ചുര', 'വാഗ്ദസൃഥാ' എന്നിങ്ങനെയുള്ളവയും അത്തരത്തിൽ.
പ്രശ്നസ്ത്വഥ ഹരിഃഷഷ്ഠഃ കൃഷ്ണഷ്ടീകത ഇത്യപി
ഇപ്പോൾ, 'പ്രശ്ന' എന്നത് ഹരിയുടെ ആറാമത്തെ രൂപമാണ്; 'കൃഷ്ണഷ്ടീക' എന്നതും അത്തരത്തിലൊരു പദമാണ്.