ശഷസേഷു വിവൃതാം തു ഹകാരേ സംവൃതാം വിദുഃ
'ഷ'യിലും 'സ'യിലും തുറന്ന രൂപം അറിയപ്പെടുന്നു; 'ഹ'യിൽ അടച്ച രൂപം തിരിച്ചറിയപ്പെടുന്നു.
ഇകാരം ചാപ്യുകാരം ഗ്രസ്തദോഷം തഥൈവ ച
'ഇ'യും 'ഉ'യും, കൂടാതെ ദോഷം ബാധിച്ചവയും അതുപോലെ ഉൾപ്പെടുന്നു.
അഥ സാന്തിക ച നങ്മസാനുസ്വാരം ഘുടതം ച
ഇതിനു ശേഷം, അന്ത്യനാസികം, അനുസ്വാരം, ഘൂടകം എന്നിവയും പരിഗണിക്കപ്പെടുന്നു.
യസ്യാ ലക്ഷണമുക്തം യാ ത്വന്യാ സാ സ്മൃതാ വിപുലാ
ഉള്ളടക്കത്തിലുള്ള ലക്ഷണമുള്ളത് അങ്ങനെ തന്നെ; മറ്റുള്ളത് വിപുല എന്നറിയപ്പെടുന്നു.
തത്സംയോഗോത്തരം വിദ്യാദ്ഗുരുദാര്ഘാക്ഷരാണി തു
അത്തരം സംയോജനങ്ങൾക്ക് ശേഷം, അക്ഷരങ്ങൾ ദീർഘവും ഭാരവുമാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം.
വിവൃത്തിര് യത്ര ദൃശ്യതേ സ്വാരസ്യൈവാഗ്രതഃ സ്ഥിതഃ
തുറന്ന രൂപം കാണുന്നിടത്ത്, അതിന്റെ സ്വന്തം സ്വരത്തിന് മുമ്പിലായിരിക്കും.
അഷ്ടപ്രകാരം വിജ്ഞേയം പദാനാം സ്വരലക്ഷണമ്
വാക്കുകളുടെ സ്വരലക്ഷണം എട്ടു വിധമാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം.
മധ്യോദാത്തം സ്വരിതം ദ്വിരുദാത്തമിത്യേതാ അഷ്ടൌ പദസംജ്ഞാഃ
മധ്യത്തിൽ ഉയർന്നത്, സ്വരിതം, ഇരട്ടമായി ഉയർന്നത്—ഇവയാണ് വാക്കുകളുടെ എട്ട് പേരുകൾ.
സര്വാണി പ്രചയസ്ഥാന്യുപോദാത്തം നിഹന്യതേ
സമാഹാരത്തിൽ ഇടപെടുന്നവയെല്ലാം ആദിയിൽ ഉയർന്ന സ്വരത്തിൽ ഉച്ചരിക്കപ്പെടുന്നു.
സ്വരിതഃ കേവലോ യത്ര മൃദുസ്തത്ര നിപാതയേത്
സ്വരിതം മാത്രം ഉള്ളിടത്ത്, മൃദുവായ ഉച്ചാരണം അവിടെ ഉപയോഗിക്കണം.
അത്രോച്യതേ ശ്രേയഃ ഖലു വൈശ്യാഃ പ്രതിജ്ഞാതോച്ചാരണാ യസ്യ കസ്യചിദ്വര്ണസ്യ കരണം നോപലഭ്യതേ പ്രതിജ്ഞാ തത്ര വോഢവ്യാകരണം ഹി തദാത്മകമ്
ഇവിടെ പറയുന്നത്: വൈശ്യന്മാർക്ക് ഉത്തമത്വം ലഭിക്കും; ഏതെങ്കിലും അക്ഷരത്തിന്റെ ഉച്ചാരണം കണ്ടെത്താനാകാത്തപക്ഷം, അതിന്റെ വ്യാകരണപ്രകാരം അതിനെ സ്വീകരിക്കണം.
സാമസു നിഭൃതം കരണം സ്വരസൌക്ഷ്മ്യാന്നൈവ ജാനീയുഃ
സാമഗാനങ്ങളിൽ ഉച്ചാരണം മന്ദമാണ്; സ്വരങ്ങളുടെ സൂക്ഷ്മത കാരണം അത് വ്യക്തമാകുന്നില്ല.
ജീര്ണോ ഹാരഃ പ്രബുദ്ധഃ ഖലൂഷസിന്ബ്രഹ്മ ചിന്തയേത്
ഹാരമോഴിഞ്ഞു ഉണർന്നാൽ, ബ്രാഹ്മണൻ അതിന്റെ അർത്ഥം ആലോചിക്കണം.
യാവദ്വാസംതികീ രാത്രിര്മധ്യമാ പര്യുപസ്ഥിതാ
വാസം കഴിയുന്ന രാത്രിയിൽ, മധ്യഭാഗം നിലനിൽക്കുന്നവരെക്കുറിച്ച് പറയുന്നു.
വാഗ്യതഃ പ്രാതരുത്ഥായ ഭക്ഷയേദ്ദ്വതധാവനമ്
വാക്ക് നിയന്ത്രിച്ച്, രാവിലെ എഴുന്നേറ്റ്, രണ്ടുതരം അരി കഴിക്കണം.
സര്വേ കണ്ടകിനഃ പുണ്യാഃ ക്ഷീരിണശ്ച യശസ്വിനഃ
എല്ലാ മുള്ളുള്ള ചെടികളും പുണ്യമാണ്, പാൽകൊടുക്കുന്നവയ്ക്ക് നല്ല പേര് ഉണ്ട്.
വര്ണാംശ്ച കുരുതേ സമ്യക്പ്രാചീനൌദവതിര്യഥാ
അക്ഷരങ്ങൾ ശരിയായി ഉച്ചരിക്കണം, കിഴക്കേ നദി കടക്കുന്നതുപോലെ.
അഗ്നിമേധാജനന്യേഷാ സ്വരവര്ണകരീ തഥാ
ഇവ അഗ്നിഹോത്രത്തിൽ നിന്നാണ് ജനിച്ചത്, അതുപോലെ തന്നെ ശരിയായ ശബ്ദങ്ങൾ ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്നു.
പീത്വാ മധും ഘൃതം ചൈവ ശുചിര്ഭൂത്വാ തതോ വദേത്
തേനും നെയ്യും കുടിച്ച്, ശുദ്ധനായ ശേഷം മാത്രമേ സംസാരിക്കാവു.
സപ്തമന്ത്രാനതിക്രമ്യ യഥേഷ്ടാം വാചമുത്സൃജേത്
ഏഴു മന്ത്രങ്ങൾ ഒഴിവാക്കാതെ, ഇഷ്ടം പോലെ വാക്ക് പറയാം.
സ്വരവ്യണ്ഡജനമാധുര്യം ലുപ്യതേ നാത്ര സംശയഃ
സ്വരങ്ങൾക്കും വ്യഞ്ജനങ്ങൾക്കും ഉള്ള മാധുര്യം നഷ്ടപ്പെടും—ഇതിൽ സംശയം ഇല്ല.
കുതീര്ഥാദാഗതം ദഗ്ധമപവര്ണൈശ്ച ഭക്ഷിതമ് ന തസ്യ പരിമോക്ഷോ ഽസ്തി പാപാഹേരിവ കില്ബിഷാത്
അയോജ്യമായ സ്ഥലത്ത് നിന്ന് കൊണ്ടുവന്നതോ, കത്തിയതോ, തെറ്റായ അക്ഷരങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് കഴിച്ചതോ—അവയുടെ ദോഷം ഒഴിവാക്കാൻ കഴിയില്ല, പാപിയ്ക്ക് പാപം പോലെ.
സുസ്വരേണ സ്വവക്രേണ പ്രയുക്തം ബ്രഹ്മ രാജതി ന തകാലോ ന ലംബോഷ്ടോ ന ച സര്വാനുനാസികഃ
മധുരവും വ്യക്തവുമായ സ്വരത്തിൽ ഉച്ചരിക്കുമ്പോൾ ബ്രഹ്മം പ്രകാശിക്കുന്നു—നാസികാവായോ, കട്ടിയുള്ള അധരങ്ങളായോ, മുഴുവൻ നാസികാശബ്ദങ്ങളായോ അല്ല.
ഗദ്ഗദോ ബദ്ധജിഹ്വശ്ച പ്രയോഗാന്വക്തുമര്ഹതി
തടഞ്ഞ നാവുള്ളവനും, തട്ടിപ്പറയുന്നവനും, ആചാരങ്ങൾ ഉച്ചരിക്കാൻ യോഗ്യനാണ്.
സ തു വര്ണാന്പ്രയുഞ്ജീത ദേതോഷ്ഠം യസ്യ ശോഭനമ്
എന്നാൽ, അക്ഷരങ്ങൾ വായ് ശരിയായി രൂപപ്പെട്ടതുപോലെ ഉച്ചരിക്കണം.
അലസാശ്ച സരോഗാശ്ച യേഷാം ച വിസൃതം മനഃ
ആലസ്യവും രോഗവും ഉള്ളവരും, മനസ്സ് ചിതറുന്നവരും—
ശനൈരധ്വസു വര്തേത യോജനാന്ന പരം വ്രജേത്
അവർ വഴി പതിയെ സഞ്ചരിക്കണം, ഒരു യോജനത്തേക്കാൾ അകലം പോകരുത്.
അഗച്ഛന്വൈനതേയോ ഽപി പദമേകം ന ഗച്ഛതി
വൈനതേയൻ പോലും പോകാതെ ഇരുന്നാൽ, ഒരു പടി പോലും മുന്നോട്ട് പോകില്ല.
ബധിരസ്യേവ ജല്പസ്യ വിദഗ്ധാ വാമലോചനാ
കേൾവിയില്ലാത്തവന്റെ സംസാരത്തേപ്പോലും, വൈരമായ കണ്ണുള്ള ചതിയുള്ള സ്ത്രീയെപ്പോലും.
അപി രൂപസഹസ്രേഷു സംദേഹേഷ്വേവ വര്തതേ
ആയിരം രൂപങ്ങൾക്കിടയിലും അവൾ സംശയത്തിലാണ്.