സ്വരാത്സ്വരസ്യ സംക്രാമംസ്വരസംധിമനുല്ബണമ്
ഒരു സ്വരത്തിൽ നിന്ന് മറ്റൊന്നിലേക്ക് മാറുമ്പോൾ, സ്വരങ്ങളുടെ സംഗമം മൃദുവായിരിക്കണം.
അനാഗതമതിക്രാന്തം വിച്ഛിന്നം വിഷമാഹതമ്
ഇനിയും ഉച്ചരിക്കാത്തത്, കടന്നുപോയത്, തകരാറായത്, അസമമായി ഉച്ചരിച്ചതായുള്ള സ്വരം—
സ്വരഃ സ്ഥാനാച്ച്യുതോ യസ്തു സ്വം സ്ഥാനമതിവര്തതേ
തന്റെ സ്ഥാനം വിട്ട് പോവുന്നോ അതിക്രമിക്കുന്നോ ചെയ്യുന്ന സ്വരം—
അഭ്യാസാര്ഥേ ദ്രുതാം വൃത്തിം പ്രയോഗാര്ഥേ തു മധ്യമാമ്
അഭ്യാസത്തിന് വേഗതയുള്ള രീതിയും, പ്രകടനത്തിന് മിതമായ രീതിയും വേണം.
ഗൃഹീതഗ്രന്ഥ ഏവം തു ഗ്രന്ഥോഞ്ചാരണശൈക്ഷകാന്
ഇങ്ങനെ പഠിച്ച ഗ്രന്ഥം ഉച്ചാരണം പഠിക്കുന്നവർ ഉച്ചരിക്കണം.
ക്രുഷ്ടസ്യ മൂര്ദ്ധനി സ്ഥാനം ലലാടേ പ്രഥമസ്യ തു
ഉയർന്ന സ്വരത്തിന്റെ സ്ഥാനം തലയിലാണു്; ആദ്യസ്വരത്തിന് നെറ്റിയിലാണ്.
കണ്ഠസ്ഥാനം ചതുര്ഥസ്യ മന്ദ്രസ്യ രസനോച്യതേ
മന്ദ്രസ്വരത്തിലെ നാലാമത്തെ സ്ഥാനം നാവിലാണ് എന്ന് പറയുന്നു.
അങ്ഗുഷ്ടസ്യോത്തമേ വ്രുഷ്ടോ ഹ്യങ്ഗുഷ്ടം പ്രഥമഃ സ്വരഃ
വിരല്തലയില് അങ്കൂഠം ഉയര്ന്നിരിക്കുമ്പോള് ആദ്യസ്വരം അങ്കൂഠം ഉപയോഗിച്ചാണ് ഉരുത്തിരിയുന്നത്.
അനാമികായാം ഷങ്ഗസ്തു കനിഷ്ടായാം തു ധൈവതഃ
അനാമികയില് ആറാം സ്വരം ഉണ്ട്, കനിഷ്ഠവിരലില് ധൈവതം എന്ന ഏഴാം സ്വരം ഉണ്ട്.
അപര്വത്വാദമധ്യത്വാ ദവ്യയത്വാഞ്ച നിത്യശഃ
ഇടവേളകളില്ലായ്മ, മധ്യസ്ഥാനം, എല്ലായ്പ്പോഴും മാറുന്ന സ്വഭാവം ഇവ സ്ഥിരമാണ്.
ക്രുഷ്ടേന ദേവാ ജീവന്തി പ്രഥമേന തു മാനുഷാഃ
ഉയർന്ന സ്വരത്തില് ദേവന്മാര് ജീവിക്കുന്നു, ആദ്യസ്വരത്തില് മനുഷ്യര് ജീവിക്കുന്നു.
അന്ധജാഃ പിതരശ്ചൈവ ചതുര്ഥസ്വരജീവിനഃ
അന്ധജനങ്ങളും പിതാക്കളും നാലാം സ്വരത്തില് ജീവിക്കുന്നു.
അതിസ്വരേണ നീചേന ജഗത്സ്ഥാവരജങ്ഗമാഃ
അതി താഴ്ന്ന സ്വരത്തില് നിലനില്ക്കുന്നവയും സഞ്ചരിക്കുന്നവയും എല്ലാം ജീവിക്കുന്നു.
ദീപ്തായതാകരുണാനാം മൃദുമധ്യമയോസ്തഥാ
ദീപ്തമായതും നീണ്ടതും കരുണയുള്ളതും, അതുപോലെ മൃദുവും മധ്യവുമാണ്.
ദീപ്താ മന്ദ്രേ ദ്വിതീയ ച പ്രചതുര്ഥേ തഥൈവ ച
ദീപ്തത മന്ദ്രത്തില്, രണ്ടാമത്തിലും നാലാമത്തിലും കാണാം.
ശ്രുതയോ യാ ദ്വിതീയസ്യ മൃദുമധ്യായതാഃ സ്മൃതാഃ
രണ്ടാമത്തെ സ്വരത്തിന്റെ ഇടവേളകള് മൃദുവും മധ്യവുമും നീണ്ടതുമാണ് എന്ന് ഓര്മ്മിക്കുന്നു.
ആയതാത്വം ഭവേന്നീചേ മൃദുതാ തു വിപര്യയേ
താഴ്ന്ന സ്വരത്തില് നീളം ഉണ്ടാകും, മറുവശത്ത് മൃദുത്വം കാണാം.
ദ്വിതീയേ വിരതാ യാ തു ക്രുഷ്ടശ്ച പരതോ ഭവേത്
രണ്ടാമത്തില് നിയന്ത്രിതമായവയും, അതിന് ശേഷം ഏറ്റവും ഉയര്ന്നതും വരുന്നു.
അത്രൈവ വിരതാ യാ തു ചതുര്ഥേന പ്രവര്തതേ
ഇവിടെയുണ്ടായ നിയന്ത്രിതത്വം നാലാം സ്വരത്തോടൊപ്പം മുന്നോട്ട് പോകുന്നു.
നാതിതാരശ്രുതിം കുര്യാത്സ്വരയോര്നാപി ചാന്തരേ
അതി ഉയര്ന്ന ഇടവേള ഉണ്ടാക്കരുത്, സ്വരങ്ങള്ക്കിടയിലും അങ്ങനെ ചെയ്യരുത്.
ദ്വിവിധാ ഗതിഃ പദാന്തസ്ഥിതസംധിഃ സഹോഷ്മഭിഃ
ഗതിക്ക് രണ്ട് രൂപങ്ങളുണ്ട്: പദത്തിന്റെ അവസാനം സംധിയും ഉഷ്മങ്ങളോടുകൂടിയതും.
സ്വരാന്തരാവിരതാനി ഹ്രസ്വദീര്ഘഘുടാനി ച
സ്വരങ്ങള്ക്കിടയിലെ നിയന്ത്രിത ഇടവേളകള് ചെറുതും നീളമുള്ളതും പെട്ടെന്നുള്ളതുമാണ്.
ദീപ്താമുദാത്തേ ജാനീയാദ്ദീപ്താം ച സ്വരിതേ വിദുഃ
ഉയര്ന്ന സ്വരത്തില് ദീപ്തത അറിയണം; സ്വരിതത്തിലും ദീപ്തത ജ്ഞാനികള് അറിയുന്നു.
ഉദാത്തശ്ചാനുദാത്തശ്ച സ്വരിതപ്രചിതേ തഥാ
ഉയര്ന്നതും താഴ്ന്നതും സ്വരിതം ചേര്ന്നതും ഉണ്ട്.
അത ഊര്ധ്വം പ്രവക്ഷ്യാമി ആചികസ്യ സ്വരത്രയമ്
ഇനി ഞാൻ ആചികസ്യയുടെ മൂന്ന് സ്വരങ്ങൾ വിശദീകരിക്കാം.
യ ഏവോദാത്ത ഇത്യുക്തഃ സ ഏവ സ്വരിതാത്പരഃ
ഉദാത്തം എന്നു പറയുന്നതിന് പിന്നാലെ സ്വരിതം വരുന്നു.
വര്ണസ്വരോ ഽതീതസ്വരഃ സ്വരിതോ ദ്വിവിധഃ സ്മൃതഃ
ഒരു അക്ഷരത്തിന്റെ സ്വരം കടന്നുപോയാൽ അതിനെ സ്വരിതം എന്നു പറയുന്നു; ഇത് രണ്ട് തരത്തിൽ കാണപ്പെടുന്നു.
സ തു സപ്തവിധോ ജ്ഞേയഃ സ്വരഃ പ്രത്യയദര്ശനാത്
ഈ സ്വരം സപ്തവിധം ആണെന്ന് സന്ദർഭം കാണിച്ച് മനസ്സിലാക്കണം.
സപ്തസ്വരാന്പ്രയുഞ്ജീത ദക്ഷിണം ശ്രവണം പ്രതി
ഏഴ് സ്വരങ്ങളും വലതുകാതിൽ കേൾക്കുന്നതിന് അനുസരിച്ച് ഉപയോഗിക്കണം.
ഉച്ചാദുഞ്ചതരം നാസ്തി നീചാന്നീചതരം തഥാ
ഉയർന്നതിലുമധികം ഉയർന്നതോ താഴ്ന്നതിലുമധികം താഴ്ന്നതോ ഇല്ല.