യസ്മാ ത്തു മധ്യമേ ന്യാസസ്തസ്മാത്കൈശികമധ്യമഃ
മധ്യമത്തിൽ വിശ്രമം ഉണ്ടാകുന്നതിനാൽ അതിനെ കൈശികമധ്യമം എന്നു പറയുന്നു.
കശ്യപഃ കൈശികം പ്രാഹ മധ്യമഗ്രാമസംഭവമ്
കശ്യപൻ പറഞ്ഞു, കൈശികം മധ്യമഗ്രാമത്തിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്.
വേതി വാദ്യസ്യ സംജ്ഞേയം ഗന്ധര്വസ്യ പ്രരോചനമ്
‘വേതി’ എന്നത് വാദ്യത്തിനുള്ള പേരാണ്; അത് ഗന്ധർവരുടെ ആനന്ദമാണ്.
യോ ദ്വിതീയഃ സ ഗാന്ധാരസ്തൃതീയസ്ത്വൃഷഭഃ സ്മൃതഃ
രണ്ടാമത്തേത് ഗന്ധാരമാണ്, മൂന്നാമത്തേത് ഋഷഭം എന്നായി ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
ഷഷ്ഠോ നിഷാദോ വിജ്ഞേയഃ സപ്തമഃ പഞ്ചമഃ സ്മൃതഃ
ആറാമത്തേത് നിഷാദം എന്നറിയപ്പെടുന്നു, ഏഴാമത്തേത് അഞ്ചാമം എന്നായി ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
അജാവികേ തു ഗാന്ധാരം ക്രൈഞ്ചോ വദതി മധ്യമമ്
ആജാവികയിൽ ഗന്ധാരമാണ് പറയുന്നത്; ക്രൈഞ്ചൻ മധ്യമം പറയുന്നു.
അശ്വസ്തു ധൈവതം വക്തി നിഷആദം വക്തി കുഞ്ജരഃ
കുതിര ധൈവതം ഉച്ചരിക്കുന്നു; ആന നിഷാദം ഉച്ചരിക്കുന്നു.
ഗാന്ധാരസ്ത്വനുനാസിക്യ ഉരസോ മധ്യമഃ സ്വരഃ
ഗന്ധാരം നാസികയിലൂടെയാണ് ഉച്ചരിക്കുന്നത്; മധ്യമം നെഞ്ച് സ്വരമാണ്.
ലലാടാദ്ധൈവതം വിദ്യാന്നിഷാദം സര്വസന്ധിജമ്
ലലാടത്തിൽ നിന്ന് ധൈവതം അറിയണം; നിഷാദം എല്ലാ സന്ധികളിൽ നിന്നുമാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്.
ഷങ്ഭിഃ സം ജായതേ യസ്മാത്തസ്മാത്ഷങ്ജ ഇതി സ്മൃതഃ
ഷങ്ങിൽ നിന്നാണ് അത് ജനിക്കുന്നത്, അതിനാൽ അതിനെ ഷാഞ്ച എന്ന് പറയുന്നു.
നര്ദത്യൃഷഭവദ്യസ്മാത്തസ്മാദൃഷേര്ഭ ഉച്യതേ
കാളയുടെ പോലെ ശബ്ദം ഉണ്ടാകുന്നതിനാൽ അതിനെ ഋഷഭം എന്ന് വിളിക്കുന്നു.
വാതി ഗന്ധവഹഃ പുണ്യോ ഗാന്ധാരസ്തേന ഹേതുനാ
ഗന്ധം വഹിക്കുന്നതുകൊണ്ടു ശുദ്ധമായ ഗന്ധാരത്തിന് ആ പേര് ലഭിച്ചു.
നാഭിപ്രാപ്തോ മധ്യവര്തീ മധ്യമത്വം സമര്ശ്നുതേ
നാഭിയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന മദ്ധ്യസ്വരം അതിന്റെ മദ്ധ്യസ്ഥാനം നേടുന്നു.
പഞ്ചസ്ഥാനോത്ഥിതസ്യാസ്യ പഞ്ചമത്വം വിധീയതേ
അത് അഞ്ചു സ്ഥാനങ്ങളിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിക്കുന്നതിനാൽ അതിന് അഞ്ചാമത്തെ സ്വരമെന്ന പേര് ലഭിച്ചു.
ശേഷാന്പഞ്ച സ്വരാംസ്ത്വന്യേ പഞ്ചസ്ഥാനോത്ഥിതാന്വിദുഃ
മറ്റുള്ള അഞ്ചു സ്വരങ്ങളും അഞ്ചു സ്ഥാനങ്ങളിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത് എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു.
അഗ്നിഗീതസ്വരഃ ഷങ്ജ ഋഷഭോ ബ്രഹ്മണോച്യതേ
ഷഞ്ചം അഗ്നിയിൽ പാടപ്പെടുന്നു, ഋഷഭം ബ്രഹ്മാവിന്റെതാണെന്ന് പറയുന്നു.
പഞ്ചമസ്തു സ്വരോ ഗീതസ്ത്വയൈവേതി നിധാരയ
അഞ്ചാമത്തെ സ്വരം നീ പാടുന്നു; അതിനാൽ അതിനെ അങ്ങനെ മനസ്സിലാക്കണം.
ആദ്യംസ്യ ദൈവതം ബ്രഹ്മാ ഷങ്ജസ്യാപ്യുച്യതേ ബുധൈഃ
ആദ്യ സ്വരത്തിന്റെയും ഷഞ്ചത്തിന്റെയും ദൈവം ബ്രഹ്മാവാണെന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു.
ഗാവഃ പ്രണീതേ തുഷ്യന്തി ഗാന്ധാരസ്തേന ഹേതുനാ
പശുക്കൾ നയിക്കുമ്പോൾ സന്തോഷിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ടാണ് ഗന്ധാരത്തിന് ആ പേര് ലഭിച്ചത്.
സോമസ്തു പഞ്ചമസ്യാപി ദൈവതം ബ്രഹ്മരാദ്രസ്മൃതമ്
അഞ്ചാമത്തെ സ്വരത്തിന്റെ ദൈവം സോമനാണെന്ന് ബ്രഹ്മരാത്രയിൽ ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
അതിസംധീയതേ യസ്മാദേതാന്പൂര്വോത്ഥിതാന്സ്വരാന്
മുൻപ് ഉദിച്ച സ്വരങ്ങളെ ഇത് ബന്ധിപ്പിക്കുന്നതിനാലാണ്.
നിഷീദന്തി സ്വരാ യസ്മാന്നിഷാദസ്തേന ഹേതുനാ
സ്വരങ്ങൾ അവിടെയെത്തി നിൽക്കുന്നതിനാൽ അതിനെ നിഷാദം എന്ന് വിളിക്കുന്നു.
സര്വാംശ്ചാഭിഭവത്യേഷ യദാദിത്യോ ഽസ്യ ദൈവതമ്
സൂര്യൻ അതിന്റെ ദൈവമായതിനാൽ ഇത് എല്ലാം അതിജയിക്കുന്നു.
ദാരവീ ഗാത്രവീണാ ച ദ്വേ വീണേ ഗാനജാതിഷു
ദാരവീയും ഗാത്രവീണയും സംഗീതരീതികളിൽ രണ്ട് വീണകളാണ്.
ഗാത്രവീണാ തു സാ പ്രോക്താ യസ്യാം ഗായന്തി സാമങ്ഗാഃ
സാമഗങ്ങൾ പാടുന്ന വീണയെ ഗാത്രവീണ എന്ന് പറയുന്നു.
ഹസ്തൌ തു സംയതൌ ധാര്യൌം ജാനുഭ്യാമുപരിസ്ഥിതൌ
കൈകൾ ചേർത്ത് മുട്ടുകൾക്കു മുകളിലായി വയ്ക്കണം.
പ്രണവം പ്രാക്പ്രയുഞ്ജീത വ്യാഹൃതീസ്തദനന്തരമ്
ആദ്യം പ്രണവം ഉച്ചരിച്ച് അതിന് പിന്നാലെ വ്യാഹൃതികൾ പറയണം.
പ്രസാര്യ ചാങ്ഗുലീഃ സര്വാ രോപയേത്സ്വരമണ്ഡലമ്
എല്ലാ വിരലുകളും നീട്ടി സ്വരമണ്ഡലം ക്രമീകരിക്കണം.
വിരലാ നാങ്ഗുലീഃ കുര്യാന്മൂലേ ചൈതാം ന സംസ്പൃശേത്
വിരലുകൾ തമ്മിൽ അകലം വച്ച്, അവയുടെ അടിയിൽ സ്പർശിക്കരുത്.
മാത്രാദ്വിമാത്രവൃദ്ധാനാം വിഭാഗാര്ഥേ വിഭാഗവിത്
രണ്ടോ അതിലധികമോ അളവിൽ മുതിർന്നവർക്കായി, വിഭജിക്കാൻ അറിയുന്നവൻ തന്നെ വിഭജിക്കണം.