സ്രിയോ മധുരമിച്ഛന്തി വിക്രുഷ്ടമിതരേ ജനാഃ
ഭാഗ്യശാലികൾ മധുരത്വം ആഗ്രഹിക്കുന്നു; മറ്റുള്ളവർ ഉയർച്ച ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
കനകാഭസ്തു ഗാന്ധാരോ മധ്യമഃ കുന്ദസന്നിഭഃ
ഗാന്ധാരം പൊന്നിന്പോലെയാണ്; മധ്യമം കുന്ദപൂവിനെപ്പോലെയാണ്.
നിഷാദഃ സര്വവര്ണഃ സ്യാദിത്യേതാഃ സ്വരവര്ണതാഃ
നിഷാദൻ എല്ലാ വർഗ്ഗങ്ങളിലെയും ആണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ഇതാണ് സ്വരവർണ്ണങ്ങളുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ.
ഋഷഭോ ധൈവതശ്ചാപീത്യേതൌ വൈ ക്ഷത്രിയാവുഭൌ
ഋഷഭവും ധൈവതവും ഈ രണ്ടും ക്ഷത്രിയർ ആണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
ശൂദ്രത്വം വിധിനാര്ദ്ധേന പതിതത്വാന്ന സംശയഃ
ശൂദ്രത്വം അർദ്ധം നിയമപ്രകാരം നിശ്ചയിക്കപ്പെടുന്നു; അതിന്റെ താഴ്ന്ന നിലയിൽ സംശയം ഇല്ല.
നിപതതി മധ്യമരാഗേ സ നിഷാദം ഷാങ്ജവം വിദ്യാത്
മധ്യരാഗത്തിൽ താഴുമ്പോൾ നിഷാദൻ ഷാഞ്ചവ വിഭാഗത്തിൽ പെടുന്നതായി അറിയണം.
ഋഷഭോ നിഷാദസഹിതസ്തം പഞ്ചമമീദൃശം വിദ്യാത്
ഋഷഭനും നിഷാദനും ചേർന്നതിനെ ഈ വിധത്തിലുള്ള അഞ്ചാമതായി അറിയണം.
ധൈവതസ്യ ച ദൌര്ബല്യാന്മധ്യമഗ്രാമ ഉച്യതേ
ധൈവതത്തിന്റെ ദൗർബല്യം കാരണം അതിനെ മധ്യമഗ്രാമം എന്നു വിളിക്കുന്നു.
ധൈവതഃ കംപിതോ യത്ര സ ഷങ്ഗയാമ ഈരിതഃ
എവിടെ ധൈവതം കുലുക്കപ്പെടുന്നു, അവിടെ അതിനെ ഷംഗയാമം എന്നു പറയുന്നു.
തം തു സാധാരിതം വിദ്യാത്പഞ്ചമസ്ഥം തു കൈശികമ്
അത് സാധാരിതം എന്നു അറിയണം; അഞ്ചാമത്തേതിനെ കൈശികം എന്നു വിളിക്കുന്നു.
യസ്മാ ത്തു മധ്യമേ ന്യാസസ്തസ്മാത്കൈശികമധ്യമഃ
മധ്യമത്തിൽ വിശ്രമം ഉണ്ടാകുന്നതിനാൽ അതിനെ കൈശികമധ്യമം എന്നു പറയുന്നു.
കശ്യപഃ കൈശികം പ്രാഹ മധ്യമഗ്രാമസംഭവമ്
കശ്യപൻ പറഞ്ഞു, കൈശികം മധ്യമഗ്രാമത്തിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്.
വേതി വാദ്യസ്യ സംജ്ഞേയം ഗന്ധര്വസ്യ പ്രരോചനമ്
‘വേതി’ എന്നത് വാദ്യത്തിനുള്ള പേരാണ്; അത് ഗന്ധർവരുടെ ആനന്ദമാണ്.
യോ ദ്വിതീയഃ സ ഗാന്ധാരസ്തൃതീയസ്ത്വൃഷഭഃ സ്മൃതഃ
രണ്ടാമത്തേത് ഗന്ധാരമാണ്, മൂന്നാമത്തേത് ഋഷഭം എന്നായി ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
ഷഷ്ഠോ നിഷാദോ വിജ്ഞേയഃ സപ്തമഃ പഞ്ചമഃ സ്മൃതഃ
ആറാമത്തേത് നിഷാദം എന്നറിയപ്പെടുന്നു, ഏഴാമത്തേത് അഞ്ചാമം എന്നായി ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
അജാവികേ തു ഗാന്ധാരം ക്രൈഞ്ചോ വദതി മധ്യമമ്
ആജാവികയിൽ ഗന്ധാരമാണ് പറയുന്നത്; ക്രൈഞ്ചൻ മധ്യമം പറയുന്നു.
അശ്വസ്തു ധൈവതം വക്തി നിഷആദം വക്തി കുഞ്ജരഃ
കുതിര ധൈവതം ഉച്ചരിക്കുന്നു; ആന നിഷാദം ഉച്ചരിക്കുന്നു.
ഗാന്ധാരസ്ത്വനുനാസിക്യ ഉരസോ മധ്യമഃ സ്വരഃ
ഗന്ധാരം നാസികയിലൂടെയാണ് ഉച്ചരിക്കുന്നത്; മധ്യമം നെഞ്ച് സ്വരമാണ്.
ലലാടാദ്ധൈവതം വിദ്യാന്നിഷാദം സര്വസന്ധിജമ്
ലലാടത്തിൽ നിന്ന് ധൈവതം അറിയണം; നിഷാദം എല്ലാ സന്ധികളിൽ നിന്നുമാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്.
ഷങ്ഭിഃ സം ജായതേ യസ്മാത്തസ്മാത്ഷങ്ജ ഇതി സ്മൃതഃ
ഷങ്ങിൽ നിന്നാണ് അത് ജനിക്കുന്നത്, അതിനാൽ അതിനെ ഷാഞ്ച എന്ന് പറയുന്നു.
നര്ദത്യൃഷഭവദ്യസ്മാത്തസ്മാദൃഷേര്ഭ ഉച്യതേ
കാളയുടെ പോലെ ശബ്ദം ഉണ്ടാകുന്നതിനാൽ അതിനെ ഋഷഭം എന്ന് വിളിക്കുന്നു.
വാതി ഗന്ധവഹഃ പുണ്യോ ഗാന്ധാരസ്തേന ഹേതുനാ
ഗന്ധം വഹിക്കുന്നതുകൊണ്ടു ശുദ്ധമായ ഗന്ധാരത്തിന് ആ പേര് ലഭിച്ചു.
നാഭിപ്രാപ്തോ മധ്യവര്തീ മധ്യമത്വം സമര്ശ്നുതേ
നാഭിയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന മദ്ധ്യസ്വരം അതിന്റെ മദ്ധ്യസ്ഥാനം നേടുന്നു.
പഞ്ചസ്ഥാനോത്ഥിതസ്യാസ്യ പഞ്ചമത്വം വിധീയതേ
അത് അഞ്ചു സ്ഥാനങ്ങളിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിക്കുന്നതിനാൽ അതിന് അഞ്ചാമത്തെ സ്വരമെന്ന പേര് ലഭിച്ചു.
ശേഷാന്പഞ്ച സ്വരാംസ്ത്വന്യേ പഞ്ചസ്ഥാനോത്ഥിതാന്വിദുഃ
മറ്റുള്ള അഞ്ചു സ്വരങ്ങളും അഞ്ചു സ്ഥാനങ്ങളിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത് എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു.
അഗ്നിഗീതസ്വരഃ ഷങ്ജ ഋഷഭോ ബ്രഹ്മണോച്യതേ
ഷഞ്ചം അഗ്നിയിൽ പാടപ്പെടുന്നു, ഋഷഭം ബ്രഹ്മാവിന്റെതാണെന്ന് പറയുന്നു.
പഞ്ചമസ്തു സ്വരോ ഗീതസ്ത്വയൈവേതി നിധാരയ
അഞ്ചാമത്തെ സ്വരം നീ പാടുന്നു; അതിനാൽ അതിനെ അങ്ങനെ മനസ്സിലാക്കണം.
ആദ്യംസ്യ ദൈവതം ബ്രഹ്മാ ഷങ്ജസ്യാപ്യുച്യതേ ബുധൈഃ
ആദ്യ സ്വരത്തിന്റെയും ഷഞ്ചത്തിന്റെയും ദൈവം ബ്രഹ്മാവാണെന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു.
ഗാവഃ പ്രണീതേ തുഷ്യന്തി ഗാന്ധാരസ്തേന ഹേതുനാ
പശുക്കൾ നയിക്കുമ്പോൾ സന്തോഷിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ടാണ് ഗന്ധാരത്തിന് ആ പേര് ലഭിച്ചത്.
സോമസ്തു പഞ്ചമസ്യാപി ദൈവതം ബ്രഹ്മരാദ്രസ്മൃതമ്
അഞ്ചാമത്തെ സ്വരത്തിന്റെ ദൈവം സോമനാണെന്ന് ബ്രഹ്മരാത്രയിൽ ഓർക്കപ്പെടുന്നു.