ഷങ്ജേ തൂത്തരമന്ദ്രാ സ്യാദൃഷഭേ ചാഭിരൂഹതാ
ഷഞ്ജത്തിൽ ഉത്തരംമന്ദ്രാ കാണാം; ഋഷഭത്തിൽ അഭിരൂഹതാ ഉണ്ട്.
മധ്യമേ ഖലു സൌവീരാ ഹൃഷികാ പഞ്ചമേ സ്വരേ
മധ്യമത്തിൽ സൌവീരയും ഹൃഷികയും അഞ്ചാം സ്വരത്തിൽ ഉണ്ട്.
നിഷാദേ രജനീം വിദ്യാദൃഷീണാം സപ്ത മൂര്ഛനാഃ
നിഷാദത്തിൽ രാജനി അറിയണം; ഋഷികൾക്ക് ഏഴു മൂർച്ചനകൾ ഉണ്ട്.
പിതൄണാം മൂര്ച്ഛാനാഃ സപ്ത തഥാ യക്ഷാ ന സംശയഃ
പിതാക്കന്മാർക്കും യക്ഷന്മാർക്കും ഏഴു മൂർച്ചനകൾ ഉണ്ട്, സംശയമില്ല.
ഷങ്ജഃ പ്രീണാതി വൈ ദേവാനൃഷീന്പ്രീണാതി ചര്ഷഭഃ
ഷഞ്ജം ദേവന്മാരെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നു, ഋഷഭം ഋഷികളെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നു.
ദേവാന്പിതൄനൃഷീംശ്ചൈവ സ്വരഃ പ്രീണാതി പഞ്ചമഃ
അഞ്ചാം സ്വരം ദേവന്മാരെയും പിതാക്കളെയും ഋഷികളെയും സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നു.
ഗാനസ്യ തു ദശവിധാ ഗുണവൃത്തിസ്തു തദ്യഥാ
ഗാനത്തിന് പത്ത് വിധ ഗുണങ്ങളും സ്വഭാവങ്ങളും ഉണ്ട്, അവ ഇവയാണ്:
കാകസ്വരം മൂര്ദ്ധഗതം തഥാ സ്ഥാനവിവര്ജിതമ്
കാക്കസ്വരം, മൂർദ്ധഗതം, സ്ഥാനം ഇല്ലാത്തത് എന്നിവയാണ്.
വ്യാകുലം താലഹീനം ച ഗീതിദോഷാശ്ചതുര്ദശ
അവ്യക്തം, താളം ഇല്ലാത്തത് എന്നിവ ഉൾപ്പെടെ പതിനാലു ഗീതദോഷങ്ങൾ ഉണ്ട്.
സ്രിയോ മധുരമിച്ഛന്തി വിക്രുഷ്ടമിതരേ ജനാഃ
ഭാഗ്യശാലികൾ മധുരത്വം ആഗ്രഹിക്കുന്നു; മറ്റുള്ളവർ ഉയർച്ച ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
കനകാഭസ്തു ഗാന്ധാരോ മധ്യമഃ കുന്ദസന്നിഭഃ
ഗാന്ധാരം പൊന്നിന്പോലെയാണ്; മധ്യമം കുന്ദപൂവിനെപ്പോലെയാണ്.
നിഷാദഃ സര്വവര്ണഃ സ്യാദിത്യേതാഃ സ്വരവര്ണതാഃ
നിഷാദൻ എല്ലാ വർഗ്ഗങ്ങളിലെയും ആണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ഇതാണ് സ്വരവർണ്ണങ്ങളുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ.
ഋഷഭോ ധൈവതശ്ചാപീത്യേതൌ വൈ ക്ഷത്രിയാവുഭൌ
ഋഷഭവും ധൈവതവും ഈ രണ്ടും ക്ഷത്രിയർ ആണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
ശൂദ്രത്വം വിധിനാര്ദ്ധേന പതിതത്വാന്ന സംശയഃ
ശൂദ്രത്വം അർദ്ധം നിയമപ്രകാരം നിശ്ചയിക്കപ്പെടുന്നു; അതിന്റെ താഴ്ന്ന നിലയിൽ സംശയം ഇല്ല.
നിപതതി മധ്യമരാഗേ സ നിഷാദം ഷാങ്ജവം വിദ്യാത്
മധ്യരാഗത്തിൽ താഴുമ്പോൾ നിഷാദൻ ഷാഞ്ചവ വിഭാഗത്തിൽ പെടുന്നതായി അറിയണം.
ഋഷഭോ നിഷാദസഹിതസ്തം പഞ്ചമമീദൃശം വിദ്യാത്
ഋഷഭനും നിഷാദനും ചേർന്നതിനെ ഈ വിധത്തിലുള്ള അഞ്ചാമതായി അറിയണം.
ധൈവതസ്യ ച ദൌര്ബല്യാന്മധ്യമഗ്രാമ ഉച്യതേ
ധൈവതത്തിന്റെ ദൗർബല്യം കാരണം അതിനെ മധ്യമഗ്രാമം എന്നു വിളിക്കുന്നു.
ധൈവതഃ കംപിതോ യത്ര സ ഷങ്ഗയാമ ഈരിതഃ
എവിടെ ധൈവതം കുലുക്കപ്പെടുന്നു, അവിടെ അതിനെ ഷംഗയാമം എന്നു പറയുന്നു.
തം തു സാധാരിതം വിദ്യാത്പഞ്ചമസ്ഥം തു കൈശികമ്
അത് സാധാരിതം എന്നു അറിയണം; അഞ്ചാമത്തേതിനെ കൈശികം എന്നു വിളിക്കുന്നു.
യസ്മാ ത്തു മധ്യമേ ന്യാസസ്തസ്മാത്കൈശികമധ്യമഃ
മധ്യമത്തിൽ വിശ്രമം ഉണ്ടാകുന്നതിനാൽ അതിനെ കൈശികമധ്യമം എന്നു പറയുന്നു.
കശ്യപഃ കൈശികം പ്രാഹ മധ്യമഗ്രാമസംഭവമ്
കശ്യപൻ പറഞ്ഞു, കൈശികം മധ്യമഗ്രാമത്തിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്.
വേതി വാദ്യസ്യ സംജ്ഞേയം ഗന്ധര്വസ്യ പ്രരോചനമ്
‘വേതി’ എന്നത് വാദ്യത്തിനുള്ള പേരാണ്; അത് ഗന്ധർവരുടെ ആനന്ദമാണ്.
യോ ദ്വിതീയഃ സ ഗാന്ധാരസ്തൃതീയസ്ത്വൃഷഭഃ സ്മൃതഃ
രണ്ടാമത്തേത് ഗന്ധാരമാണ്, മൂന്നാമത്തേത് ഋഷഭം എന്നായി ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
ഷഷ്ഠോ നിഷാദോ വിജ്ഞേയഃ സപ്തമഃ പഞ്ചമഃ സ്മൃതഃ
ആറാമത്തേത് നിഷാദം എന്നറിയപ്പെടുന്നു, ഏഴാമത്തേത് അഞ്ചാമം എന്നായി ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
അജാവികേ തു ഗാന്ധാരം ക്രൈഞ്ചോ വദതി മധ്യമമ്
ആജാവികയിൽ ഗന്ധാരമാണ് പറയുന്നത്; ക്രൈഞ്ചൻ മധ്യമം പറയുന്നു.
അശ്വസ്തു ധൈവതം വക്തി നിഷആദം വക്തി കുഞ്ജരഃ
കുതിര ധൈവതം ഉച്ചരിക്കുന്നു; ആന നിഷാദം ഉച്ചരിക്കുന്നു.
ഗാന്ധാരസ്ത്വനുനാസിക്യ ഉരസോ മധ്യമഃ സ്വരഃ
ഗന്ധാരം നാസികയിലൂടെയാണ് ഉച്ചരിക്കുന്നത്; മധ്യമം നെഞ്ച് സ്വരമാണ്.
ലലാടാദ്ധൈവതം വിദ്യാന്നിഷാദം സര്വസന്ധിജമ്
ലലാടത്തിൽ നിന്ന് ധൈവതം അറിയണം; നിഷാദം എല്ലാ സന്ധികളിൽ നിന്നുമാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്.
ഷങ്ഭിഃ സം ജായതേ യസ്മാത്തസ്മാത്ഷങ്ജ ഇതി സ്മൃതഃ
ഷങ്ങിൽ നിന്നാണ് അത് ജനിക്കുന്നത്, അതിനാൽ അതിനെ ഷാഞ്ച എന്ന് പറയുന്നു.
നര്ദത്യൃഷഭവദ്യസ്മാത്തസ്മാദൃഷേര്ഭ ഉച്യതേ
കാളയുടെ പോലെ ശബ്ദം ഉണ്ടാകുന്നതിനാൽ അതിനെ ഋഷഭം എന്ന് വിളിക്കുന്നു.