ഇത്യേതഞ്ചരിതം സര്വം സ്വരാണാം സാര്വവൈദികമ്
ഇങ്ങനെ, ഈ സ്വരങ്ങളുടെ എല്ലാ ആചാരവും വേദങ്ങളിൽ പൊതുവാണ്.
അല്പഗ്രന്ഥം പ്രഭൂതാര്ഥം സാമവേദാങ്ഗമുത്തമമ്
സാമവേദത്തിന്റെ ഈ ശാഖ ചെറുതായിട്ടാണ്, പക്ഷേ അതിൽ അർത്ഥം വളരെ കൂടുതലാണ്; അതാണ് ഉത്തമം.
പവിത്രം പാവനം പുണ്യം യഥാ തുഭ്യം പ്രകീര്തിതമ്
ഇത് ശുദ്ധവും ശുദ്ധീകരിക്കുന്നതും പുണ്യവുമാണ്, നിന്നോട് പറഞ്ഞതുപോലെ.
സപ്ത സ്വരാസ്രയോ ഗ്രാമാ മൃര്ഛനാസ്ത്വേകവിംശതിഃ
ഏഴു സ്വരങ്ങൾ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ് ഗ്രാമം; ഇരുപത്തൊന്ന് തരത്തിലുള്ള മുര്ച്ഛനകളും ഉണ്ട്.
ഷങ്ജശ്ച ഋഷഭശ്ചൈവ ഗാന്ധാരോ മധ്യമസ്തഥാ
ഷഞ്ജം, ഋഷഭം, ഗാന്ധാരം, മധ്യമം എന്നിങ്ങനെയാണ് ഇവയ്ക്ക് പേരുകൾ.
ഷങ്ജമധ്യമഗാന്ധാരാസ്രരയോ ഗ്രാമാഃ പ്രകീര്തിതാഃ
ഷഞ്ജം, മധ്യമം, ഗാന്ധാരം ഇവയാണ് സംഗീതത്തിലെ പ്രധാന ഗ്രാമങ്ങൾ എന്ന് പറയുന്നു.
സ്വര്ഗാഭ്രാഞ്ചൈവ ഗാന്ധാരോ ഗ്രാമസ്ഥാനാനി ത്രീണി ഹി
സ്വർഗം, അഭ്രം, ഗാന്ധാരം ഇവയാണ് ഗ്രാമത്തിന്റെ മൂന്ന് സ്ഥാനങ്ങൾ.
വിംശതിര്മധ്യമഗ്രാമേ ഷങ്ജഗ്രാമേ ചതുര്ദശ
മധ്യമഗ്രാമത്തിൽ ഇരുപത് ഉണ്ട്, ഷഞ്ജഗ്രാമത്തിൽ പതിനാലാണ്.
നദീ വിശാലാ സുമുഖീ ചിത്രാ ചിത്രവതീ മുഖാ
നദി, വിശാല, സുമുഖി, ചിത്ര, ചിത്രവതി, മുഖാ എന്നിങ്ങനെയാണ് ഇവ.
ആപ്യായിനീ വിശ്വഭൃതാ ചന്ദ്രാ ഹേമാ കപര്ദിനീ
ആപ്യായിനി, വിശ്വഭൃത, ചന്ദ്ര, ഹേമ, കപർദിനി ഇവയും ഉൾപ്പെടുന്നു.
ഷങ്ജേ തൂത്തരമന്ദ്രാ സ്യാദൃഷഭേ ചാഭിരൂഹതാ
ഷഞ്ജത്തിൽ ഉത്തരംമന്ദ്രാ കാണാം; ഋഷഭത്തിൽ അഭിരൂഹതാ ഉണ്ട്.
മധ്യമേ ഖലു സൌവീരാ ഹൃഷികാ പഞ്ചമേ സ്വരേ
മധ്യമത്തിൽ സൌവീരയും ഹൃഷികയും അഞ്ചാം സ്വരത്തിൽ ഉണ്ട്.
നിഷാദേ രജനീം വിദ്യാദൃഷീണാം സപ്ത മൂര്ഛനാഃ
നിഷാദത്തിൽ രാജനി അറിയണം; ഋഷികൾക്ക് ഏഴു മൂർച്ചനകൾ ഉണ്ട്.
പിതൄണാം മൂര്ച്ഛാനാഃ സപ്ത തഥാ യക്ഷാ ന സംശയഃ
പിതാക്കന്മാർക്കും യക്ഷന്മാർക്കും ഏഴു മൂർച്ചനകൾ ഉണ്ട്, സംശയമില്ല.
ഷങ്ജഃ പ്രീണാതി വൈ ദേവാനൃഷീന്പ്രീണാതി ചര്ഷഭഃ
ഷഞ്ജം ദേവന്മാരെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നു, ഋഷഭം ഋഷികളെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നു.
ദേവാന്പിതൄനൃഷീംശ്ചൈവ സ്വരഃ പ്രീണാതി പഞ്ചമഃ
അഞ്ചാം സ്വരം ദേവന്മാരെയും പിതാക്കളെയും ഋഷികളെയും സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നു.
ഗാനസ്യ തു ദശവിധാ ഗുണവൃത്തിസ്തു തദ്യഥാ
ഗാനത്തിന് പത്ത് വിധ ഗുണങ്ങളും സ്വഭാവങ്ങളും ഉണ്ട്, അവ ഇവയാണ്:
കാകസ്വരം മൂര്ദ്ധഗതം തഥാ സ്ഥാനവിവര്ജിതമ്
കാക്കസ്വരം, മൂർദ്ധഗതം, സ്ഥാനം ഇല്ലാത്തത് എന്നിവയാണ്.
വ്യാകുലം താലഹീനം ച ഗീതിദോഷാശ്ചതുര്ദശ
അവ്യക്തം, താളം ഇല്ലാത്തത് എന്നിവ ഉൾപ്പെടെ പതിനാലു ഗീതദോഷങ്ങൾ ഉണ്ട്.
സ്രിയോ മധുരമിച്ഛന്തി വിക്രുഷ്ടമിതരേ ജനാഃ
ഭാഗ്യശാലികൾ മധുരത്വം ആഗ്രഹിക്കുന്നു; മറ്റുള്ളവർ ഉയർച്ച ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
കനകാഭസ്തു ഗാന്ധാരോ മധ്യമഃ കുന്ദസന്നിഭഃ
ഗാന്ധാരം പൊന്നിന്പോലെയാണ്; മധ്യമം കുന്ദപൂവിനെപ്പോലെയാണ്.
നിഷാദഃ സര്വവര്ണഃ സ്യാദിത്യേതാഃ സ്വരവര്ണതാഃ
നിഷാദൻ എല്ലാ വർഗ്ഗങ്ങളിലെയും ആണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ഇതാണ് സ്വരവർണ്ണങ്ങളുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ.
ഋഷഭോ ധൈവതശ്ചാപീത്യേതൌ വൈ ക്ഷത്രിയാവുഭൌ
ഋഷഭവും ധൈവതവും ഈ രണ്ടും ക്ഷത്രിയർ ആണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
ശൂദ്രത്വം വിധിനാര്ദ്ധേന പതിതത്വാന്ന സംശയഃ
ശൂദ്രത്വം അർദ്ധം നിയമപ്രകാരം നിശ്ചയിക്കപ്പെടുന്നു; അതിന്റെ താഴ്ന്ന നിലയിൽ സംശയം ഇല്ല.
നിപതതി മധ്യമരാഗേ സ നിഷാദം ഷാങ്ജവം വിദ്യാത്
മധ്യരാഗത്തിൽ താഴുമ്പോൾ നിഷാദൻ ഷാഞ്ചവ വിഭാഗത്തിൽ പെടുന്നതായി അറിയണം.
ഋഷഭോ നിഷാദസഹിതസ്തം പഞ്ചമമീദൃശം വിദ്യാത്
ഋഷഭനും നിഷാദനും ചേർന്നതിനെ ഈ വിധത്തിലുള്ള അഞ്ചാമതായി അറിയണം.
ധൈവതസ്യ ച ദൌര്ബല്യാന്മധ്യമഗ്രാമ ഉച്യതേ
ധൈവതത്തിന്റെ ദൗർബല്യം കാരണം അതിനെ മധ്യമഗ്രാമം എന്നു വിളിക്കുന്നു.
ധൈവതഃ കംപിതോ യത്ര സ ഷങ്ഗയാമ ഈരിതഃ
എവിടെ ധൈവതം കുലുക്കപ്പെടുന്നു, അവിടെ അതിനെ ഷംഗയാമം എന്നു പറയുന്നു.
തം തു സാധാരിതം വിദ്യാത്പഞ്ചമസ്ഥം തു കൈശികമ്
അത് സാധാരിതം എന്നു അറിയണം; അഞ്ചാമത്തേതിനെ കൈശികം എന്നു വിളിക്കുന്നു.
യസ്മാ ത്തു മധ്യമേ ന്യാസസ്തസ്മാത്കൈശികമധ്യമഃ
മധ്യമത്തിൽ വിശ്രമം ഉണ്ടാകുന്നതിനാൽ അതിനെ കൈശികമധ്യമം എന്നു പറയുന്നു.