സാമസു ത്ര്യന്തരം വിദ്യാദേതാവത്സ്വരതോ ഽന്തരമ്
സാമഗാനങ്ങളിൽ സ്വരങ്ങൾക്കിടയിലെ വ്യത്യാസം മൂന്നു തരമെന്ന് അറിയണം.
അവിജ്ഞാനാദ്ധി ശിക്ഷായാസ്തേഷാം ഭവതി വിസ്വരഃ
പാഠശാസ്ത്രം അറിയാത്തതിനാൽ അവരുടെ ഗാനം സ്വരം തെറ്റിയതാകും.
സ വാഗ്വജ്രോ യജമാനം ഹിര്നാസ്തി യഥേന്ദ്രശത്രുഃ സ്വരതോ ഽപരാധാത്
അങ്ങനെയുള്ള വാക്ക്, വജ്രംപോലെ, യജമാനനെ നശിപ്പിക്കും; ഇന്ദ്രശത്രുവിനെ സ്വരത്തിൽ പിഴച്ചത് പോലെ.
സവനാന്യാഹുരേതാനി സാമ വാപ്യര്ദ്ധതോംഽതരമ്
ഇവയെ സോമയാഗങ്ങളിൽ പാരായണം ചെയ്യുന്നു; അല്ലെങ്കിൽ സാമത്തിൽ, വ്യത്യാസം പാതിയാകും.
ന ച ശക്തോ ഽസി വ്യക്തസ്തു തഥാ പ്രാവചനാ വിധിഃ
നീ അതിനെ വ്യക്തമായി പറയാൻ കഴിയുന്നില്ല; അതാണ് പാരായണത്തിന്റെ നിയമം.
ഋഗ്വേദേ സാമവേദേ ച വക്തവ്യഃ പ്രഥമഃ സ്വരഃ
ഋഗ്വേദത്തിലും സാമവേദത്തിലും ആദ്യസ്വരം ഉച്ചരിക്കണം.
ഉച്ചമധ്യമസംഘാതഃ സ്വരോ ഭവതി പാര്ഥിവഃ
'പാർഥിവ' എന്ന സ്വരം ഉയർന്നതും മധ്യവുമായ സ്വരങ്ങളുടെ കൂട്ടായ്മയാണ്.
ദ്വിതീയാദ്യാസ്തു മദ്രാന്താസ്തൈത്തിരീയാശ്ചതുഃസ്വരാന്
രണ്ടാമത്തെയും പിന്നത്തെതും താഴ്ന്ന സ്വരത്തിൽ അവസാനിക്കുന്നവയും, തൈത്തിരീയർക്ക് നാലു സ്വരങ്ങളുള്ളവയുമാണ്.
മന്ദ്രഃ ക്രുഷ്ടോ മുനീശ്വര ഏതാന്കുര്വന്തി സാമഗാഃ
മഹാമുനിയേ, സാമഗായകർ താഴ്ന്നതും ഉയർന്നതുമായ സ്വരങ്ങൾ ഉണർത്തുന്നു.
തഥാ ശാതപഥാവേതൌ സ്വരൌ വാജസനേയിനാമ്
അങ്ങനെ തന്നെ, ശാതപഥത്തിൽ ഈ രണ്ട് സ്വരങ്ങൾ വാജസനേയികൾക്കാണ്.
ഇത്യേതഞ്ചരിതം സര്വം സ്വരാണാം സാര്വവൈദികമ്
ഇങ്ങനെ, ഈ സ്വരങ്ങളുടെ എല്ലാ ആചാരവും വേദങ്ങളിൽ പൊതുവാണ്.
അല്പഗ്രന്ഥം പ്രഭൂതാര്ഥം സാമവേദാങ്ഗമുത്തമമ്
സാമവേദത്തിന്റെ ഈ ശാഖ ചെറുതായിട്ടാണ്, പക്ഷേ അതിൽ അർത്ഥം വളരെ കൂടുതലാണ്; അതാണ് ഉത്തമം.
പവിത്രം പാവനം പുണ്യം യഥാ തുഭ്യം പ്രകീര്തിതമ്
ഇത് ശുദ്ധവും ശുദ്ധീകരിക്കുന്നതും പുണ്യവുമാണ്, നിന്നോട് പറഞ്ഞതുപോലെ.
സപ്ത സ്വരാസ്രയോ ഗ്രാമാ മൃര്ഛനാസ്ത്വേകവിംശതിഃ
ഏഴു സ്വരങ്ങൾ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ് ഗ്രാമം; ഇരുപത്തൊന്ന് തരത്തിലുള്ള മുര്ച്ഛനകളും ഉണ്ട്.
ഷങ്ജശ്ച ഋഷഭശ്ചൈവ ഗാന്ധാരോ മധ്യമസ്തഥാ
ഷഞ്ജം, ഋഷഭം, ഗാന്ധാരം, മധ്യമം എന്നിങ്ങനെയാണ് ഇവയ്ക്ക് പേരുകൾ.
ഷങ്ജമധ്യമഗാന്ധാരാസ്രരയോ ഗ്രാമാഃ പ്രകീര്തിതാഃ
ഷഞ്ജം, മധ്യമം, ഗാന്ധാരം ഇവയാണ് സംഗീതത്തിലെ പ്രധാന ഗ്രാമങ്ങൾ എന്ന് പറയുന്നു.
സ്വര്ഗാഭ്രാഞ്ചൈവ ഗാന്ധാരോ ഗ്രാമസ്ഥാനാനി ത്രീണി ഹി
സ്വർഗം, അഭ്രം, ഗാന്ധാരം ഇവയാണ് ഗ്രാമത്തിന്റെ മൂന്ന് സ്ഥാനങ്ങൾ.
വിംശതിര്മധ്യമഗ്രാമേ ഷങ്ജഗ്രാമേ ചതുര്ദശ
മധ്യമഗ്രാമത്തിൽ ഇരുപത് ഉണ്ട്, ഷഞ്ജഗ്രാമത്തിൽ പതിനാലാണ്.
നദീ വിശാലാ സുമുഖീ ചിത്രാ ചിത്രവതീ മുഖാ
നദി, വിശാല, സുമുഖി, ചിത്ര, ചിത്രവതി, മുഖാ എന്നിങ്ങനെയാണ് ഇവ.
ആപ്യായിനീ വിശ്വഭൃതാ ചന്ദ്രാ ഹേമാ കപര്ദിനീ
ആപ്യായിനി, വിശ്വഭൃത, ചന്ദ്ര, ഹേമ, കപർദിനി ഇവയും ഉൾപ്പെടുന്നു.
ഷങ്ജേ തൂത്തരമന്ദ്രാ സ്യാദൃഷഭേ ചാഭിരൂഹതാ
ഷഞ്ജത്തിൽ ഉത്തരംമന്ദ്രാ കാണാം; ഋഷഭത്തിൽ അഭിരൂഹതാ ഉണ്ട്.
മധ്യമേ ഖലു സൌവീരാ ഹൃഷികാ പഞ്ചമേ സ്വരേ
മധ്യമത്തിൽ സൌവീരയും ഹൃഷികയും അഞ്ചാം സ്വരത്തിൽ ഉണ്ട്.
നിഷാദേ രജനീം വിദ്യാദൃഷീണാം സപ്ത മൂര്ഛനാഃ
നിഷാദത്തിൽ രാജനി അറിയണം; ഋഷികൾക്ക് ഏഴു മൂർച്ചനകൾ ഉണ്ട്.
പിതൄണാം മൂര്ച്ഛാനാഃ സപ്ത തഥാ യക്ഷാ ന സംശയഃ
പിതാക്കന്മാർക്കും യക്ഷന്മാർക്കും ഏഴു മൂർച്ചനകൾ ഉണ്ട്, സംശയമില്ല.
ഷങ്ജഃ പ്രീണാതി വൈ ദേവാനൃഷീന്പ്രീണാതി ചര്ഷഭഃ
ഷഞ്ജം ദേവന്മാരെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നു, ഋഷഭം ഋഷികളെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നു.
ദേവാന്പിതൄനൃഷീംശ്ചൈവ സ്വരഃ പ്രീണാതി പഞ്ചമഃ
അഞ്ചാം സ്വരം ദേവന്മാരെയും പിതാക്കളെയും ഋഷികളെയും സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നു.
ഗാനസ്യ തു ദശവിധാ ഗുണവൃത്തിസ്തു തദ്യഥാ
ഗാനത്തിന് പത്ത് വിധ ഗുണങ്ങളും സ്വഭാവങ്ങളും ഉണ്ട്, അവ ഇവയാണ്:
കാകസ്വരം മൂര്ദ്ധഗതം തഥാ സ്ഥാനവിവര്ജിതമ്
കാക്കസ്വരം, മൂർദ്ധഗതം, സ്ഥാനം ഇല്ലാത്തത് എന്നിവയാണ്.
വ്യാകുലം താലഹീനം ച ഗീതിദോഷാശ്ചതുര്ദശ
അവ്യക്തം, താളം ഇല്ലാത്തത് എന്നിവ ഉൾപ്പെടെ പതിനാലു ഗീതദോഷങ്ങൾ ഉണ്ട്.
സ്രിയോ മധുരമിച്ഛന്തി വിക്രുഷ്ടമിതരേ ജനാഃ
ഭാഗ്യശാലികൾ മധുരത്വം ആഗ്രഹിക്കുന്നു; മറ്റുള്ളവർ ഉയർച്ച ആഗ്രഹിക്കുന്നു.