പാര്ഥിവോ ഽയം തഥാ ദേഹഃ പാര്ഥിവൈഃ പരമാണുഭിഃ
ഈ ശരീരം ഭൂമിയിലെ അണുക്കളാല് നിര്മ്മിതമായതാണു്.
ഗുഡഃ ഫലാനീതി തഥാ പാര്ഥിവാഃ പരമാണവഃ
പഞ്ചസാരയും പഴങ്ങളും അതുപോലെ ഭൂമിയിലെ അണുക്കളാല് നിര്മ്മിതമായവയാണ്.
തന്മനഃ ശമനാലബി കാര്യം പ്രാപ്യം ഹി മുക്തയേ
മനസ്സിനെ നിയന്ത്രിക്കുക, ജ്ഞാനിയേ; മോക്ഷത്തിന് ഇതാണ് മാര്ഗം.
പ്രണിപത്യ മഹാഭാഗോ നിദാഘോ വാക്യമബ്രവീത്
വന്ദനം ചെയ്ത് മഹാഭാഗനായ നിദാഘന് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
നഷ്ടോ മോഹസ്തവാകര്ണ്യ വചാംസ്യേതാനി മേ ദ്വിജ
നിന്റെ ഈ വാക്കുകള് കേട്ടപ്പോള് എന്റെ മോഹം അകന്നു, ദ്വിജന്.
ഇഹാഗതോ ഽഹം ദാസ്യാമി പരമാര്ഥം സുബോധിതമ്
ഞാന് ഇവിടെ വന്നു; നിനക്ക് പരമാര്ത്ഥം വ്യക്തമായി വിശദീകരിച്ച് നല്കാം.
വാസുദേവാഭിധേയസ്യ സ്വരുപം പരാത്മനഃ
വാസുദേവന് എന്ന Supreme Self ന്റെ യഥാര്ത്ഥ സ്വഭാവം.
പൂജിതഃ പരയാ ഭക്ത്യാനിച്ഛിതഃ പ്രയയൌ വിഭുഃ
പരമഭക്തിയോടെ ആദരിക്കപ്പെട്ട്, ആ പ്രഭു ക്ഷണമില്ലാതെ പുറപ്പെട്ടു.
നിദാഘജ്ഞാനദാനായ തദേവ നഗരം ഗുരുഃ
നിദാഘന് ജ്ഞാനം നല്കാന് ആ നഗരം തന്നെ ഗുരുവായി.
മഹാബലപരീവാരേ പുരം വിശതി പാര്ഥിവേ
വലിയ ബലമുള്ള അനുചരന്മാരോടൊപ്പം അവന് ഭൂമിയിലെ നഗരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.
ക്ഷുത്ക്ഷാമകണ്ഠമായാന്തമരണ്യാത്സസമിത്കുശമ്
വിഷമമായ കാടിലൂടെ, വിശപ്പുകൊണ്ട് വായ് ഉണങ്ങിയ അവൻ, സമിതും കുശത്തും കൈവശംവെച്ച് പുറത്തേക്കു വന്നു.
ഉവാച കസ്മാദേകാന്തം സ്ഥീയത ഭവതാ ദ്വിജ
അവൻ ചോദിച്ചു: 'ദ്വിജൻ, നീ ഇവിടെ ഒറ്റയ്ക്ക് എന്തിന് ഇരിക്കുകയാണ്?'
പ്രവിവക്ഷൌ പുരേ രമ്യേ തേനാത്ര സ്ഥീയതേ മയാ
'സുന്ദരമായ നഗരത്തിൽ ഞാൻ സംസാരിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. അതിനാലാണ് ഞാൻ ഇവിടെ കാത്തിരിക്കുന്നതെന്ന്.'
കഥ്യതാം മേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ ത്വമഭിജ്ഞോ മതോ മമ
'ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ, നീ അറിയുന്നവനാണെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. എനിക്ക് പറയാമെന്ന് ദയവായി പറയൂ.'
അധിരുഢോ നരേന്ദ്രോ ഽയം പരിതോ യസ്തഥേതരഃ
'ഇവിടെ രാജാവ് കുതിരപ്പുറത്ത് ഇരിക്കുന്നു; അവനെ ചുറ്റിയുള്ളവർ മറ്റു ആളുകളാണ്.'
ഭവതാ നിര്വിശേഷേണ പൃഥഗ്വേദോപലക്ഷിതൌ
'നീ വേദം അനുസരിച്ച് ഇരുവരെയും വ്യത്യസ്തമായി തിരിച്ചറിയുന്നു, പക്ഷേ വ്യത്യാസമില്ലാതെ നോക്കുന്നു.'
ജ്ഞാതുമിച്ഛാമ്യഹം കോ ഽത്ര ഗജഃ കോ വാ നരാധിപഃ
'ഇവിടെ ആന ആരാണ്, മനുഷ്യരിൽ രാജാവ് ആരാണ് എന്ന് ഞാൻ അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.'
വാഹ്യവാഹകസംബന്ധം കോ ന ജാനാതി വൈ ദ്വിജ
'യാത്രക്കാരനും കുതിരയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം ആരാണ് അറിയാത്തത്, ബ്രാഹ്മണാ?'
അധഃ സത്ത്വവിഭാഗം കിം കിം ചോര്ദ്ധമഭിധീയതേ
'താഴെ ജീവികളുടെ ഭേദം എന്താണ്, മുകളിൽ എന്താണ് എന്ന് പറയപ്പെടുന്നത്?'
ശ്രയതാം കഥയാമ്യേഷ യന്മാം ത്വം പരിപൃച്ഛസി
'നീ എന്നോട് ചോദിച്ചതു ഞാൻ പറയാം; കേൾക്കൂ.'
അവബോധായ തേ ബ്രഹ്മന്ദൃഷ്ടാന്തോ ദര്ശിതോ മയാ
'നിനക്ക് മനസ്സിലാകാൻ വേണ്ടി ഞാൻ ഉദാഹരണം പറഞ്ഞു, ബ്രാഹ്മണാ.'
തദേവം ത്വം സമാചക്ഷ്വ കതമസ്ത്വമഹം തഥാ
'ഇപ്പോൾ നീ പറയൂ: ഇവരിൽ ആരാണ് നീയും, ആരാണ് ഞാനും?'
നിദാധഃ പ്രാഹ ഭഗവന്നാചാര്യസ്ത്വമൃഭുര്മമ്
നിദാഘൻ പറഞ്ഞു: 'ഭഗവൻ, നീ എന്റെ ആചാര്യൻ അല്ല; നീ ഋഭു തന്നെയാണ്.'
യഥാചാര്യസ്യ തേന ത്വാം മന്യേ പ്രാപ്തമഹം ഗുരുമ്
'ആചാര്യനെപ്പോലെ തന്നെ, ഗുരുവേ, നിന്നെ ഞാൻ എന്നെ സമീപിച്ചവനായി കരുതുന്നു.'
ഗുരുസ്നേഹാദൃഭുര്നാമനിദാഘം സമുപാഗതഃ
'ആചാര്യനോടുള്ള സ്നേഹത്താൽ, ഋഭു എന്ന പേരിലുള്ളവൻ നിദാഘനെ സമീപിച്ചു.'
പരമാര്ഥസാരഭൂതം യത്തദദ്വൈതമശേഷതഃ
'പരമാർത്ഥത്തിന്റെ സാരമായത്, അതായത് പൂർണ്ണമായ അദ്വൈതം തന്നെയാണ്—'
നിദാഘോ ഽപ്യുപദേശേന തേനാദ്വൈതപരോ ഽഭവത്
'അവന്റെ ഉപദേശത്താൽ, നിദാഘനും അദ്വൈതത്തിൽ ആസ്വാദനമുണ്ടായവനായി.'
തഥാ ബ്രഹ്മതനൌ മുക്തിമവാച പരമാദ്വിജഃ
അങ്ങനെ, ആ ഉത്തമ ബ്രാഹ്മണൻ ബ്രഹ്മസ്വരൂപത്തിൽ മോക്ഷത്തെ കുറിച്ച് പറഞ്ഞു.
ഭവ സര്വഗതം ജ്ഞാനമാത്മാനമവനീപതേ
രാജാവേ, ആത്മാവ് എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന ജ്ഞാനമാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം.
ഭ്രാന്തദൃഷ്ടിഭിരാത്മാപി തഥൈകഃ സന്പൃഥക് പൃഥക്
ആത്മാവ് ഒരേ ഒന്നായിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, ഭ്രമിച്ച കാഴ്ച്ചകൊണ്ട് അത് പലതായും വേറിട്ടതായും തോന്നുന്നു.