ക്ഷുധിതസ്യ ച ഭുക്തേ ഽന്നേ തൃപ്തിര്ബ്രഹ്മന്വിജായതേ
ഒരു വിശപ്പുള്ളവൻ ഭക്ഷണം കഴിച്ചാൽ, ബ്രാഹ്മണാ, സാന്തൃപ്തി ഉണ്ടാകും.
വഹ്നിനാ പാര്ഥിവേനാദൌ ദഗ്ധേ വൈ ക്ഷുരാപീശ്വഃ
ആദ്യമായി അഗ്നിയാലോ നിലത്താലോ യാഗകത്തിയ കത്തിയാൽ—
ക്ഷുത്തൃഷ്ണേ ദേഹധര്മാഖ്യേ ന മമൈതേ യതോ ദ്വിജ
വിഷയഭോഗങ്ങളായ വിശപ്പും ദാഹവും ശരീരത്തിന്റെ സ്വഭാവങ്ങളാണ്, ഇവ എനിക്ക് ബാധകമല്ല, ദ്വിജന്.
മനസഃ സ്വസ്ഥതാ തുഷ്ടിശ്ചിത്തധര്മാവിമൌ ദ്വിജ
മനസ്സിന്റെ സമാധാനവും തൃപ്തിയും മനസ്സിന്റെ ഗുണങ്ങളാണ്, ദ്വിജന്.
ക്വ നിവാസസ്തവേത്യുക്തം ക്വ ഗന്താസി ച യത്ത്വയാ
നിന്റെ ചോദ്യം: 'എവിടെയാണ് നിന്റെ വാസസ്ഥലം? എവിടേക്ക് പോകുന്നു?'
പുമാന്സവര്ഗതോ വ്യാപീത്യാകാശവദയം യതഃ
വ്യക്തി സ്വഭാവത്തില് ആകാശംപോലെ എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു എന്ന് അറിയണം.
സോ ഽഹം ഗന്താ ന ചാഗന്താ നൈകദേശനികേതനഃ
ഞാന് പോകുന്നവനാണ്, പക്ഷേ വരുന്നവനല്ല; ഒരു സ്ഥലത്തും എനിക്ക് സ്ഥിരമായ വാസമില്ല.
മിഷ്ടന്നേ മിഷ്ടമിത്യേഷാ ജിഹ്വാ സാ മേ കൃതാ തവ
‘ഇത് രുചികരമാണ്’ എന്നു പറയുന്ന എന്റെ നാവിന്റെ സൃഷ്ടാവ് നീയാണല്ലോ.
മിഷ്ടമേവ യദാമിഷ്ടം തദേവോദ്വേഗകാരണമ്
രുചികരമെന്ന് കരുതിയതൊക്കെ രുചികരമല്ലാതാകുമ്പോള് അതാണ് ദുഃഖത്തിന് കാരണമാകുന്നത്.
ആദിമധ്യാവസാനേഷു കിമന്നം രുചികാരണമ്
ആദ്യത്തിലും നടുവിലും അവസാനം പോലും, ഭക്ഷ്യത്തിന് യഥാര്ത്ഥത്തില് രുചിക്ക് കാരണമുണ്ടോ?
പാര്ഥിവോ ഽയം തഥാ ദേഹഃ പാര്ഥിവൈഃ പരമാണുഭിഃ
ഈ ശരീരം ഭൂമിയിലെ അണുക്കളാല് നിര്മ്മിതമായതാണു്.
ഗുഡഃ ഫലാനീതി തഥാ പാര്ഥിവാഃ പരമാണവഃ
പഞ്ചസാരയും പഴങ്ങളും അതുപോലെ ഭൂമിയിലെ അണുക്കളാല് നിര്മ്മിതമായവയാണ്.
തന്മനഃ ശമനാലബി കാര്യം പ്രാപ്യം ഹി മുക്തയേ
മനസ്സിനെ നിയന്ത്രിക്കുക, ജ്ഞാനിയേ; മോക്ഷത്തിന് ഇതാണ് മാര്ഗം.
പ്രണിപത്യ മഹാഭാഗോ നിദാഘോ വാക്യമബ്രവീത്
വന്ദനം ചെയ്ത് മഹാഭാഗനായ നിദാഘന് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
നഷ്ടോ മോഹസ്തവാകര്ണ്യ വചാംസ്യേതാനി മേ ദ്വിജ
നിന്റെ ഈ വാക്കുകള് കേട്ടപ്പോള് എന്റെ മോഹം അകന്നു, ദ്വിജന്.
ഇഹാഗതോ ഽഹം ദാസ്യാമി പരമാര്ഥം സുബോധിതമ്
ഞാന് ഇവിടെ വന്നു; നിനക്ക് പരമാര്ത്ഥം വ്യക്തമായി വിശദീകരിച്ച് നല്കാം.
വാസുദേവാഭിധേയസ്യ സ്വരുപം പരാത്മനഃ
വാസുദേവന് എന്ന Supreme Self ന്റെ യഥാര്ത്ഥ സ്വഭാവം.
പൂജിതഃ പരയാ ഭക്ത്യാനിച്ഛിതഃ പ്രയയൌ വിഭുഃ
പരമഭക്തിയോടെ ആദരിക്കപ്പെട്ട്, ആ പ്രഭു ക്ഷണമില്ലാതെ പുറപ്പെട്ടു.
നിദാഘജ്ഞാനദാനായ തദേവ നഗരം ഗുരുഃ
നിദാഘന് ജ്ഞാനം നല്കാന് ആ നഗരം തന്നെ ഗുരുവായി.
മഹാബലപരീവാരേ പുരം വിശതി പാര്ഥിവേ
വലിയ ബലമുള്ള അനുചരന്മാരോടൊപ്പം അവന് ഭൂമിയിലെ നഗരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.
ക്ഷുത്ക്ഷാമകണ്ഠമായാന്തമരണ്യാത്സസമിത്കുശമ്
വിഷമമായ കാടിലൂടെ, വിശപ്പുകൊണ്ട് വായ് ഉണങ്ങിയ അവൻ, സമിതും കുശത്തും കൈവശംവെച്ച് പുറത്തേക്കു വന്നു.
ഉവാച കസ്മാദേകാന്തം സ്ഥീയത ഭവതാ ദ്വിജ
അവൻ ചോദിച്ചു: 'ദ്വിജൻ, നീ ഇവിടെ ഒറ്റയ്ക്ക് എന്തിന് ഇരിക്കുകയാണ്?'
പ്രവിവക്ഷൌ പുരേ രമ്യേ തേനാത്ര സ്ഥീയതേ മയാ
'സുന്ദരമായ നഗരത്തിൽ ഞാൻ സംസാരിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. അതിനാലാണ് ഞാൻ ഇവിടെ കാത്തിരിക്കുന്നതെന്ന്.'
കഥ്യതാം മേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ ത്വമഭിജ്ഞോ മതോ മമ
'ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ, നീ അറിയുന്നവനാണെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. എനിക്ക് പറയാമെന്ന് ദയവായി പറയൂ.'
അധിരുഢോ നരേന്ദ്രോ ഽയം പരിതോ യസ്തഥേതരഃ
'ഇവിടെ രാജാവ് കുതിരപ്പുറത്ത് ഇരിക്കുന്നു; അവനെ ചുറ്റിയുള്ളവർ മറ്റു ആളുകളാണ്.'
ഭവതാ നിര്വിശേഷേണ പൃഥഗ്വേദോപലക്ഷിതൌ
'നീ വേദം അനുസരിച്ച് ഇരുവരെയും വ്യത്യസ്തമായി തിരിച്ചറിയുന്നു, പക്ഷേ വ്യത്യാസമില്ലാതെ നോക്കുന്നു.'
ജ്ഞാതുമിച്ഛാമ്യഹം കോ ഽത്ര ഗജഃ കോ വാ നരാധിപഃ
'ഇവിടെ ആന ആരാണ്, മനുഷ്യരിൽ രാജാവ് ആരാണ് എന്ന് ഞാൻ അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.'
വാഹ്യവാഹകസംബന്ധം കോ ന ജാനാതി വൈ ദ്വിജ
'യാത്രക്കാരനും കുതിരയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം ആരാണ് അറിയാത്തത്, ബ്രാഹ്മണാ?'
അധഃ സത്ത്വവിഭാഗം കിം കിം ചോര്ദ്ധമഭിധീയതേ
'താഴെ ജീവികളുടെ ഭേദം എന്താണ്, മുകളിൽ എന്താണ് എന്ന് പറയപ്പെടുന്നത്?'
ശ്രയതാം കഥയാമ്യേഷ യന്മാം ത്വം പരിപൃച്ഛസി
'നീ എന്നോട് ചോദിച്ചതു ഞാൻ പറയാം; കേൾക്കൂ.'