തസ്യാത്മപരദേഹേഷു സതോ ഽപ്യേകമയം ഹി തത്
അവന്റെ ശരീരത്തിലും മറ്റുള്ളവരുടേയും ശരീരത്തിലും, അവന് സത്യമാകുമ്പോഴും, അതൊന്നു മാത്രമായ സാരമാണ്.
വേണുരങ്ഘ്രവിഭേദേന ഭേദഃ ഷങ്ജാദിസംജ്ഞിതഃ
വെണു, കാല് തുടങ്ങിയ പേരുകളില് വ്യത്യാസം ഉണ്ടാകുന്നത് ഭേദം മൂലമാണ്.
ഏകത്വം രൂപഭേദശ്ച വാഹ്യകര്മപ്രവൃത്തിജഃ
ഏകത്വവും രൂപവ്യത്യാസവും പുറമേയുള്ള കര്മ്മങ്ങളില് നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്.
ശൃണ്വത്ര ഭൂപ പ്രാഗ്വൃത്തം യദ്ഗീതമൃഭുണാ ഭവേത്
രാജാവേ, മുന്പ് ഋഭു മഹര്ഷി പാടിയതെന്താണെന്ന് ഇപ്പോള് കേള്ക്കൂ.
ഋഭുര്നാമാബവത്പുത്രോ ബ്രഹ്മണഃ പരമേഷ്ടിനഃ
ബ്രഹ്മാവിന്റെ മകനായി ഋഭു എന്നൊരു ബാലൻ ജനിച്ചു.
തസ്യ ശിഷ്യോ നിദാഘോ ഽഭൂത്പുലസ്ത്യതനയഃ പുരാ
പുലസ്ത്യന്റെ മകനായ നിദാഘൻ പുരാതനകാലത്ത് അവന്റെ ശിഷ്യനായി.
അവാപ്തജ്ഞാന തത്ത്വസ്യ ന തസ്യാദ്വൈതവാസനാ
സത്യജ്ഞാനം നേടിയ ശേഷവും അവന് അദ്വൈതത്തിൽ ആസ്വാദനമോ ആഗ്രഹമോ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല.
ദേവികായാസ്തടേ വീര നാഗരം നാമ വൈ പുരമ്
വീരാ, ദേവികാ നദിയുടെ തീരത്ത് നാഗരമെന്നൊരു നഗരം ഉണ്ടായിരുന്നു.
രമ്യോപവനപര്യന്തം സ തസ്മിന്പാര്ഥവോത്തമ
പാർത്തവോത്തമാ, ആ നഗരം മനോഹരമായ തോട്ടങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരുന്നതായിരുന്നു.
ദിവ്യേ വര്ഷസഹസ്രേ തു സമതീതേ ഽസ്യ തത്പുരമ്
ആയിരം ദൈവവർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, അവന്റെ ആ നഗരം—
സ തസ്യ വൈശ്വദേവന്തി ദ്വാരാലോകനഗോചരഃ
അവൻ, വൈശ്വദേവനായി, ആ നഗരവാതിലിൽ പ്രത്യക്ഷമായി.
പ്രക്ഷാലിതാങ്ഘ്രിപാണിം ച കൃതാസനപരിഗ്രഹമ്
കൈയും കാലും കഴുകി, ഇരിപ്പിടം ഒരുക്കി ഇരുന്ന്,
ഭോ വിപ്രവര്യ ഭോക്തവ്യം യദത്ര ഭവതോ ഗൃഹേ
"ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ, നിങ്ങളുടെ വീട്ടിൽ ഭക്ഷിക്കേണ്ടതെന്തോ അതെല്ലാം—"
സക്തുയാവകവ്രീഹീനാമപൂപാനാം ച മേ ഗൃഹേ
"എന്റെ വീട്ടിൽ സക്തു, യാവ, അരി, അപ്പം എന്നിവയുണ്ട്—"
കദന്നാനി ദിജൈതാനി മിഷ്ടമന്നം പ്രയച്ഛ മേ
"ദ്വിജന്മാരേ, എനിക്ക് കഞ്ഞിയോ രുചികരമായ അന്നമോ തരിക.
ഗൃഹേ ശാലിനി മദ്ഗേഹേ യത്കിഞ്ചിദതി ശോഭനമ്
"എന്റെ വീട്ടിൽ അരിയോ ചോറോ ചേർന്നുള്ള നല്ല ഭക്ഷണം എത്രയാണോ അതൊക്കെ—"
ഇത്യുക്താ തേന സാ പത്നീ മിഷ്ടമന്നം ദ്വിജസ്യ തത്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, അവന്റെ ഭാര്യ ആ രുചികരമായ അന്നം ബ്രാഹ്മണന് നൽകി.
ന ഭുക്തവന്തമിച്ഛാതോ മിഷ്ടമന്നം മഹാമുനിമ്
മഹാമുനി, രുചികരമായ അന്നം ലഭിച്ചിട്ടും, ഭക്ഷിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചില്ല.
അപി തേ പരമാ തൃപ്തിരുത്പന്നാ പുഷ്ടിരേവ
"നിനക്ക് പരമസന്തോഷമോ, ശരീരപോഷണമോ ലഭിച്ചോ?"
ക്വ നിവാസീ ഭവാന്വിപ്ര ക്വ വാ ഗന്തും സമുദ്യതഃ
"ബ്രാഹ്മണാ, നിങ്ങൾ എവിടെയാണ് താമസിക്കുന്നത്? എവിടേക്കാണ് പോകാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്?"
ക്ഷുധിതസ്യ ച ഭുക്തേ ഽന്നേ തൃപ്തിര്ബ്രഹ്മന്വിജായതേ
ഒരു വിശപ്പുള്ളവൻ ഭക്ഷണം കഴിച്ചാൽ, ബ്രാഹ്മണാ, സാന്തൃപ്തി ഉണ്ടാകും.
വഹ്നിനാ പാര്ഥിവേനാദൌ ദഗ്ധേ വൈ ക്ഷുരാപീശ്വഃ
ആദ്യമായി അഗ്നിയാലോ നിലത്താലോ യാഗകത്തിയ കത്തിയാൽ—
ക്ഷുത്തൃഷ്ണേ ദേഹധര്മാഖ്യേ ന മമൈതേ യതോ ദ്വിജ
വിഷയഭോഗങ്ങളായ വിശപ്പും ദാഹവും ശരീരത്തിന്റെ സ്വഭാവങ്ങളാണ്, ഇവ എനിക്ക് ബാധകമല്ല, ദ്വിജന്.
മനസഃ സ്വസ്ഥതാ തുഷ്ടിശ്ചിത്തധര്മാവിമൌ ദ്വിജ
മനസ്സിന്റെ സമാധാനവും തൃപ്തിയും മനസ്സിന്റെ ഗുണങ്ങളാണ്, ദ്വിജന്.
ക്വ നിവാസസ്തവേത്യുക്തം ക്വ ഗന്താസി ച യത്ത്വയാ
നിന്റെ ചോദ്യം: 'എവിടെയാണ് നിന്റെ വാസസ്ഥലം? എവിടേക്ക് പോകുന്നു?'
പുമാന്സവര്ഗതോ വ്യാപീത്യാകാശവദയം യതഃ
വ്യക്തി സ്വഭാവത്തില് ആകാശംപോലെ എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു എന്ന് അറിയണം.
സോ ഽഹം ഗന്താ ന ചാഗന്താ നൈകദേശനികേതനഃ
ഞാന് പോകുന്നവനാണ്, പക്ഷേ വരുന്നവനല്ല; ഒരു സ്ഥലത്തും എനിക്ക് സ്ഥിരമായ വാസമില്ല.
മിഷ്ടന്നേ മിഷ്ടമിത്യേഷാ ജിഹ്വാ സാ മേ കൃതാ തവ
‘ഇത് രുചികരമാണ്’ എന്നു പറയുന്ന എന്റെ നാവിന്റെ സൃഷ്ടാവ് നീയാണല്ലോ.
മിഷ്ടമേവ യദാമിഷ്ടം തദേവോദ്വേഗകാരണമ്
രുചികരമെന്ന് കരുതിയതൊക്കെ രുചികരമല്ലാതാകുമ്പോള് അതാണ് ദുഃഖത്തിന് കാരണമാകുന്നത്.
ആദിമധ്യാവസാനേഷു കിമന്നം രുചികാരണമ്
ആദ്യത്തിലും നടുവിലും അവസാനം പോലും, ഭക്ഷ്യത്തിന് യഥാര്ത്ഥത്തില് രുചിക്ക് കാരണമുണ്ടോ?