ഋഗ്യജുഃസാമനിഷ്പാദ്യം യജ്ഞകര്മ മതം തവ
താങ്കള് യജ്ഞം ചെയ്യുന്നത് ഋക്, യജുര്, സാമവേദങ്ങളിലൂടെ സിദ്ധീകരിച്ച കര്മ്മമാണ്.
യത്തു നിഷ്പാദ്യതേ കാര്യം മൃദാ കാരണഭൂതയാ
കൊഴുപ്പ്, മണ്ണ് മുതലായവ കാരണം ഉണ്ടാകുന്ന കര്മ്മം പോലെ,
ഏവം വിനാശിഭിര്ദ്രവ്യൈഃ സമിദാജ്യകുശാദിഭിഃ
അങ്ങനെ തന്നെ, ഇന്ധനം, നെയ്യ്, ദര്ഭ തുടങ്ങിയ നശിക്കുന്ന വസ്തുക്കള് കൊണ്ടുള്ള കര്മ്മവും.
അനാശീ പരമാര്ഥസ്തു പ്രാജ്ഞൈരഭ്യുപഗമ്യതേ
നശിക്കാത്തത് തന്നെയാണ് ജ്ഞാനികള് പരമാര്ത്ഥമായി അംഗീകരിക്കുന്നത്.
തദേവാപലദം കര്മ പരമാര്ഥോ മതോ മമ
ഫലം നല്കാത്ത കര്മ്മം അതാണ്; അതിനെ തന്നെയാണ് ഞാന് പരമാര്ത്ഥം എന്ന് കരുതുന്നത്.
ധ്യാനമേവാത്മനോ ഭൂപപരമാര്ഥാര്ഥശബ്ദിതമ്
രാജാവേ, ആത്മാവിനെ കുറിച്ചുള്ള ധ്യാനമേ പരമാര്ത്ഥം എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നത്.
പരമാര്ഥാത്മനോര്യോഗഃ പരമാര്ഥ ഇതീഷ്യതേ
പരമാര്ത്ഥവും ആത്മാവും ഒന്നാകുന്നത് തന്നെയാണ് പരമാര്ത്ഥം എന്നു കരുതപ്പെടുന്നത്.
തസ്മാച്ഛ്രേയാംസ്യശേഷാണി നൃപൈതാനി ന സംശയഃ
അതുകൊണ്ട് രാജാവേ, ഇതൊക്കെയാണ് എല്ലാറ്റിലും ഉത്തമം; ഇതില് സംശയം ഇല്ല.
ഏകോ വ്യാപീ സമഃ ശുദ്ധോ നിര്ഗുണ പ്രകൃതേഃ പരഃ
അവന് ഏകന്, എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നവന്, സമന്, ശുദ്ധന്, ഗുണരഹിതന്, പ്രകൃതിക്ക് അതീതന്.
പരിജ്ഞാനമയോ സദ്ഭിര്നാമജാത്യാദിഭിവിഭുഃ
സത്പുരുഷന്മാര് യഥാര്ത്ഥ ജ്ഞാനത്തിലൂടെ അവനെ അറിയുന്നു; അവന് നാമം, ജാതി മുതലായവയെ അതിജീവിച്ചിരിക്കുന്നു.
തസ്യാത്മപരദേഹേഷു സതോ ഽപ്യേകമയം ഹി തത്
അവന്റെ ശരീരത്തിലും മറ്റുള്ളവരുടേയും ശരീരത്തിലും, അവന് സത്യമാകുമ്പോഴും, അതൊന്നു മാത്രമായ സാരമാണ്.
വേണുരങ്ഘ്രവിഭേദേന ഭേദഃ ഷങ്ജാദിസംജ്ഞിതഃ
വെണു, കാല് തുടങ്ങിയ പേരുകളില് വ്യത്യാസം ഉണ്ടാകുന്നത് ഭേദം മൂലമാണ്.
ഏകത്വം രൂപഭേദശ്ച വാഹ്യകര്മപ്രവൃത്തിജഃ
ഏകത്വവും രൂപവ്യത്യാസവും പുറമേയുള്ള കര്മ്മങ്ങളില് നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്.
ശൃണ്വത്ര ഭൂപ പ്രാഗ്വൃത്തം യദ്ഗീതമൃഭുണാ ഭവേത്
രാജാവേ, മുന്പ് ഋഭു മഹര്ഷി പാടിയതെന്താണെന്ന് ഇപ്പോള് കേള്ക്കൂ.
ഋഭുര്നാമാബവത്പുത്രോ ബ്രഹ്മണഃ പരമേഷ്ടിനഃ
ബ്രഹ്മാവിന്റെ മകനായി ഋഭു എന്നൊരു ബാലൻ ജനിച്ചു.
തസ്യ ശിഷ്യോ നിദാഘോ ഽഭൂത്പുലസ്ത്യതനയഃ പുരാ
പുലസ്ത്യന്റെ മകനായ നിദാഘൻ പുരാതനകാലത്ത് അവന്റെ ശിഷ്യനായി.
അവാപ്തജ്ഞാന തത്ത്വസ്യ ന തസ്യാദ്വൈതവാസനാ
സത്യജ്ഞാനം നേടിയ ശേഷവും അവന് അദ്വൈതത്തിൽ ആസ്വാദനമോ ആഗ്രഹമോ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല.
ദേവികായാസ്തടേ വീര നാഗരം നാമ വൈ പുരമ്
വീരാ, ദേവികാ നദിയുടെ തീരത്ത് നാഗരമെന്നൊരു നഗരം ഉണ്ടായിരുന്നു.
രമ്യോപവനപര്യന്തം സ തസ്മിന്പാര്ഥവോത്തമ
പാർത്തവോത്തമാ, ആ നഗരം മനോഹരമായ തോട്ടങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരുന്നതായിരുന്നു.
ദിവ്യേ വര്ഷസഹസ്രേ തു സമതീതേ ഽസ്യ തത്പുരമ്
ആയിരം ദൈവവർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, അവന്റെ ആ നഗരം—
സ തസ്യ വൈശ്വദേവന്തി ദ്വാരാലോകനഗോചരഃ
അവൻ, വൈശ്വദേവനായി, ആ നഗരവാതിലിൽ പ്രത്യക്ഷമായി.
പ്രക്ഷാലിതാങ്ഘ്രിപാണിം ച കൃതാസനപരിഗ്രഹമ്
കൈയും കാലും കഴുകി, ഇരിപ്പിടം ഒരുക്കി ഇരുന്ന്,
ഭോ വിപ്രവര്യ ഭോക്തവ്യം യദത്ര ഭവതോ ഗൃഹേ
"ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ, നിങ്ങളുടെ വീട്ടിൽ ഭക്ഷിക്കേണ്ടതെന്തോ അതെല്ലാം—"
സക്തുയാവകവ്രീഹീനാമപൂപാനാം ച മേ ഗൃഹേ
"എന്റെ വീട്ടിൽ സക്തു, യാവ, അരി, അപ്പം എന്നിവയുണ്ട്—"
കദന്നാനി ദിജൈതാനി മിഷ്ടമന്നം പ്രയച്ഛ മേ
"ദ്വിജന്മാരേ, എനിക്ക് കഞ്ഞിയോ രുചികരമായ അന്നമോ തരിക.
ഗൃഹേ ശാലിനി മദ്ഗേഹേ യത്കിഞ്ചിദതി ശോഭനമ്
"എന്റെ വീട്ടിൽ അരിയോ ചോറോ ചേർന്നുള്ള നല്ല ഭക്ഷണം എത്രയാണോ അതൊക്കെ—"
ഇത്യുക്താ തേന സാ പത്നീ മിഷ്ടമന്നം ദ്വിജസ്യ തത്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, അവന്റെ ഭാര്യ ആ രുചികരമായ അന്നം ബ്രാഹ്മണന് നൽകി.
ന ഭുക്തവന്തമിച്ഛാതോ മിഷ്ടമന്നം മഹാമുനിമ്
മഹാമുനി, രുചികരമായ അന്നം ലഭിച്ചിട്ടും, ഭക്ഷിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചില്ല.
അപി തേ പരമാ തൃപ്തിരുത്പന്നാ പുഷ്ടിരേവ
"നിനക്ക് പരമസന്തോഷമോ, ശരീരപോഷണമോ ലഭിച്ചോ?"
ക്വ നിവാസീ ഭവാന്വിപ്ര ക്വ വാ ഗന്തും സമുദ്യതഃ
"ബ്രാഹ്മണാ, നിങ്ങൾ എവിടെയാണ് താമസിക്കുന്നത്? എവിടേക്കാണ് പോകാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്?"