പ്രശ്രയാവനതോ ഭൂത്വാ തമാഹ നൃപതിര്ദ്വിജമ്
അവൻ വിനയത്തോടെ തലവാഴ്ത്തി ആ ബ്രാഹ്മണനോടു രാജാവ് പറഞ്ഞു.
ശ്രുതേ തസ്മിന്ഭ്രമന്തീവ മനസോ മമ വൃത്തയഃ
ഇത് കേട്ടപ്പോൾ എന്റെ മനസ്സിലെ ചിന്തകൾ വഴിതെറ്റിയതുപോലെ ഉലയുന്നു.
ഭവതാ ദര്ശിതം വിപ്ര തത്പരം പ്രകൃതേര്മഹത്
ബ്രാഹ്മണനേ, പ്രകൃതിയുടെ പരമസത്യം നീ എനിക്ക് കാണിച്ചു തന്നു.
ശരീരമന്യദസ്മത്തോ യേനേയം ശിബികാ ധൃതാ
എന്റെ ശരീരമല്ലാതെ മറ്റൊന്നാണ് ഈ പല്ലക്കിനെ ചുമക്കുന്നത്.
പ്രവര്തന്തേ ഗുണാശ്ചൈതേ കിം മമേതി ത്വയോദിതമ്
ഈ ഗുണങ്ങൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നു, എന്നാൽ അവ എന്റെതാണോ എന്ന് നീ ചോദിച്ചു.
മനോ വിഹ്വലതാമേതി പരമാര്ഥാര്ഥതാം ഗതമ്
പരമാർഥസത്യം തേടുമ്പോൾ എന്റെ മനസ്സ് അലയുന്നു.
പ്രഷ്ടുമഭ്യുദ്യതോ ഗത്വാ ശ്രേയഃ കിന്ത്വത്ര സംശയേ
ഞാൻ ചോദിക്കാൻ തയ്യാറാണ്, എങ്കിലും പരമശ്രേയസ്സിനെ കുറിച്ച് എനിക്ക് സംശയം ഉണ്ട്.
തേനൈവ പരമാര്ഥാര്ഥം ത്വയി ചേതഃ പ്രധാവതി
അതിനാൽ പരമസത്യം അറിയാൻ എന്റെ മനസ്സ് നിന്നിലേക്കാണ് ഓടുന്നത്.
വിഷ്ണോരംശോ ജഗന്മോഹനാശായ സമുപാഗതഃ
ലോകത്തെ ആകർഷിക്കാൻ വിഷ്ണുവിന്റെ ഭാഗം ഇവിടെ വന്നിരിക്കുന്നു.
പ്രത്യക്ഷതാമനുഗതസ്തഥൈതദ്ഭവതോച്യതേ
നേരിട്ട് അനുഭവിച്ചിട്ടാണ് നീ ഇതെല്ലാം പറയുന്നു.
തദ്വദാഖില വിജ്ഞാനജലവീച്യുജധിര്ഭവാന്
സകലവിദ്യയുടെ തിരമാലകളാൽ നിറഞ്ഞവനേ, ദയവായി നീ പറയൂ.
ശ്രേയാംസി പരമാര്ഥാനി ഹ്യശേഷാണ്യേന ഭൂപതേ
രാജാവേ, അവൻ ഈ വിധം എല്ലാ പരമശ്രേയസ്സുകളും സത്യങ്ങളും നേടുന്നു.
പുത്രാനിച്ഛതി രാജ്യം ച ശ്രേയസ്തസ്യൈവ തന്നൃപ
അവന് പുത്രന്മാരെയും രാജ്യവും ആഗ്രഹമുണ്ട്; അവനു അതാണ് പരമശ്രേയസ്സ്, രാജാവേ.
കര്മയജ്ഞാദികം ശ്രേയഃ സ്വര്ലോകപലദായി യത്
യജ്ഞം, കര്മ്മം മുതലായവ സ്വർഗ്ഗഫലം നൽകുന്നതാണ് പരമശ്രേയസ്സായി കരുതപ്പെടുന്നത്.
ആത്മാ ധ്യേയഃ സദാ ഭൂപ യോഗയുക്തൈസ്തഥാ പരൈഃ
രാജാവേ, യോഗത്തിൽ ഏകാഗ്രരായവരും മറ്റുള്ളവരും ആത്മാവിനെ എപ്പോഴും ധ്യാനിക്കണം.
ശ്രേയാംസ്യേവമനേകാനി ശതശോ ഽഥ സഹസ്രശഃ
ഇങ്ങനെ നൂറുകണക്കിനും ആയിരക്കണക്കിനും വ്യത്യസ്തമായ പരമശ്രേയസ്സുകൾ ഉണ്ട്.
ധര്മോ ഽയം ത്യജതേ കിം തു പരമാര്ഥോ ധനം യദി
ധര്മ്മം ഇവിടേം ഉപേക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു, ധനം ഏറ്റവും പ്രധാനമായ ലക്ഷ്യമാണെന്ന് കരുതുമ്പോള്.
മുത്രശ്ചേത്പരമാര്ഥാഖ്യഃ സോ ഽപ്യന്യസ്യ നരേശ്വര
മനുഷ്യരാശ്രയനായ രാജാവേ, പരമാര്ത്ഥം എന്നത് മറ്റെന്തെങ്കിലുമാണെങ്കില്, അത് മറ്റൊരാളുടേതാണ്.
ഏവം ന പരമാര്ഥോ ഽസ്തി ജഗത്യത്ര ചരാചരേ
ഇങ്ങനെ, സഞ്ചരിക്കുന്നവരിലും അചഞ്ചലങ്ങളിലുമുള്ള ഈ ലോകത്ത് പരമാര്ത്ഥം ഇല്ല.
രാജ്യാദിപ്രാപ്തിരത്രോക്താ പരമാര്ഥതയാ യദി
രാജ്യം മുതലായവ നേടുന്നതാണ് ഇവിടെ പരമാര്ത്ഥം എന്നു പറഞ്ഞാല്,
ഋഗ്യജുഃസാമനിഷ്പാദ്യം യജ്ഞകര്മ മതം തവ
താങ്കള് യജ്ഞം ചെയ്യുന്നത് ഋക്, യജുര്, സാമവേദങ്ങളിലൂടെ സിദ്ധീകരിച്ച കര്മ്മമാണ്.
യത്തു നിഷ്പാദ്യതേ കാര്യം മൃദാ കാരണഭൂതയാ
കൊഴുപ്പ്, മണ്ണ് മുതലായവ കാരണം ഉണ്ടാകുന്ന കര്മ്മം പോലെ,
ഏവം വിനാശിഭിര്ദ്രവ്യൈഃ സമിദാജ്യകുശാദിഭിഃ
അങ്ങനെ തന്നെ, ഇന്ധനം, നെയ്യ്, ദര്ഭ തുടങ്ങിയ നശിക്കുന്ന വസ്തുക്കള് കൊണ്ടുള്ള കര്മ്മവും.
അനാശീ പരമാര്ഥസ്തു പ്രാജ്ഞൈരഭ്യുപഗമ്യതേ
നശിക്കാത്തത് തന്നെയാണ് ജ്ഞാനികള് പരമാര്ത്ഥമായി അംഗീകരിക്കുന്നത്.
തദേവാപലദം കര്മ പരമാര്ഥോ മതോ മമ
ഫലം നല്കാത്ത കര്മ്മം അതാണ്; അതിനെ തന്നെയാണ് ഞാന് പരമാര്ത്ഥം എന്ന് കരുതുന്നത്.
ധ്യാനമേവാത്മനോ ഭൂപപരമാര്ഥാര്ഥശബ്ദിതമ്
രാജാവേ, ആത്മാവിനെ കുറിച്ചുള്ള ധ്യാനമേ പരമാര്ത്ഥം എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നത്.
പരമാര്ഥാത്മനോര്യോഗഃ പരമാര്ഥ ഇതീഷ്യതേ
പരമാര്ത്ഥവും ആത്മാവും ഒന്നാകുന്നത് തന്നെയാണ് പരമാര്ത്ഥം എന്നു കരുതപ്പെടുന്നത്.
തസ്മാച്ഛ്രേയാംസ്യശേഷാണി നൃപൈതാനി ന സംശയഃ
അതുകൊണ്ട് രാജാവേ, ഇതൊക്കെയാണ് എല്ലാറ്റിലും ഉത്തമം; ഇതില് സംശയം ഇല്ല.
ഏകോ വ്യാപീ സമഃ ശുദ്ധോ നിര്ഗുണ പ്രകൃതേഃ പരഃ
അവന് ഏകന്, എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നവന്, സമന്, ശുദ്ധന്, ഗുണരഹിതന്, പ്രകൃതിക്ക് അതീതന്.
പരിജ്ഞാനമയോ സദ്ഭിര്നാമജാത്യാദിഭിവിഭുഃ
സത്പുരുഷന്മാര് യഥാര്ത്ഥ ജ്ഞാനത്തിലൂടെ അവനെ അറിയുന്നു; അവന് നാമം, ജാതി മുതലായവയെ അതിജീവിച്ചിരിക്കുന്നു.