അന്വിഷ്യതാം നൃപശ്രേഷ്ഠാനന്ദദാശിബികാ ത്വയാ
രാജാക്കന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായോ, സന്തോഷം നൽകുന്ന ശിബികയെ നീ അന്വേഷിക്കട്ടെ.
ക്വ ജാതം ഛത്രമിത്യേഷ ന്യായസ്ത്വയി തഥാ മയി
'കുട എവിടെ ജനിച്ചു?' എന്ന ചോദ്യം, രാജാവേ, ഈ തർക്കം നിനക്കും എനിക്കും ബാധകമാണ്.
ദേഹേഷു ലോകസംജ്ഞേയം വിജ്ഞേയാ കര്മഹേതുഷു
കർമ്മത്തിന് കാരണം ആയ ശരീരങ്ങളിൽ ഈ ലോകപേരുകൾ മനസ്സിലാക്കണം.
ശരീരാകൃതിഭേദാസ്തു ഭൂപൈതേ കര്മയോനയഃ
ശരീരത്തിന്റെ രൂപഭേദങ്ങൾ, രാജാവേ, കർമ്മങ്ങൾക്ക് കാരണമാണ്.
തഥാന്യശ്ച നൃപേത്ഥം തന്ന സത്യം കല്പനാമയമ്
അങ്ങനെ മറ്റൊരാളും, രാജാവേ, ഇങ്ങനെ തന്നെയാണ്; അതു സത്യമല്ല, മനസ്സിൽ ഉണ്ടാക്കിയത് മാത്രമാണ്.
പരിണാമാദിസംഭൂതം തദ്വസ്തു നൃപ തഞ്ച കിമ്
പരിണാമം മുതലായവയാൽ ഉണ്ടാകുന്ന ആ വസ്തു, രാജാവേ, അതെന്താണ്?
പത്ന്യാഃ പതിഃ പിതാ സൂനോഃ കസ്ത്വം ഭൂപ വദാമ്യഹമ്
ഭാര്യയുടെ ഭർത്താവോ, മകന്റെ അച്ഛനോ, നീ ആരാണ്, രാജാവേ, ഞാൻ ചോദിക്കുന്നു.
കിമു പാദാദികം ത്വേതന്നൈവ കിം തേ മഹീപതേ
നിന്റെ കാലും മറ്റും ആണോ? അതല്ല, രാജാവേ, നിന്റെതെന്നു പറയുന്നത് എന്താണ്?
കോ ഽഹമിത്യത്ര നിപുണം ഭൂത്വാ ചിന്തയ പാര്ഥിവ
രാജാവേ, ഞാന് ആരാണെന്ന് ആഴമായി ആലോചിക്കാന് കഴിവുള്ളവനാകണം.
പൃഥകൂചരണനിഷ്പാദ്യം ശക്യം തു നൃപതേ കഥമ്
രാജാവേ, ഓരോരുത്തരും വേറിട്ടു പ്രവർത്തിക്കേണ്ട കാര്യങ്ങൾ എങ്ങനെ സാധ്യമാകും?
പ്രശ്രയാവനതോ ഭൂത്വാ തമാഹ നൃപതിര്ദ്വിജമ്
അവൻ വിനയത്തോടെ തലവാഴ്ത്തി ആ ബ്രാഹ്മണനോടു രാജാവ് പറഞ്ഞു.
ശ്രുതേ തസ്മിന്ഭ്രമന്തീവ മനസോ മമ വൃത്തയഃ
ഇത് കേട്ടപ്പോൾ എന്റെ മനസ്സിലെ ചിന്തകൾ വഴിതെറ്റിയതുപോലെ ഉലയുന്നു.
ഭവതാ ദര്ശിതം വിപ്ര തത്പരം പ്രകൃതേര്മഹത്
ബ്രാഹ്മണനേ, പ്രകൃതിയുടെ പരമസത്യം നീ എനിക്ക് കാണിച്ചു തന്നു.
ശരീരമന്യദസ്മത്തോ യേനേയം ശിബികാ ധൃതാ
എന്റെ ശരീരമല്ലാതെ മറ്റൊന്നാണ് ഈ പല്ലക്കിനെ ചുമക്കുന്നത്.
പ്രവര്തന്തേ ഗുണാശ്ചൈതേ കിം മമേതി ത്വയോദിതമ്
ഈ ഗുണങ്ങൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നു, എന്നാൽ അവ എന്റെതാണോ എന്ന് നീ ചോദിച്ചു.
മനോ വിഹ്വലതാമേതി പരമാര്ഥാര്ഥതാം ഗതമ്
പരമാർഥസത്യം തേടുമ്പോൾ എന്റെ മനസ്സ് അലയുന്നു.
പ്രഷ്ടുമഭ്യുദ്യതോ ഗത്വാ ശ്രേയഃ കിന്ത്വത്ര സംശയേ
ഞാൻ ചോദിക്കാൻ തയ്യാറാണ്, എങ്കിലും പരമശ്രേയസ്സിനെ കുറിച്ച് എനിക്ക് സംശയം ഉണ്ട്.
തേനൈവ പരമാര്ഥാര്ഥം ത്വയി ചേതഃ പ്രധാവതി
അതിനാൽ പരമസത്യം അറിയാൻ എന്റെ മനസ്സ് നിന്നിലേക്കാണ് ഓടുന്നത്.
വിഷ്ണോരംശോ ജഗന്മോഹനാശായ സമുപാഗതഃ
ലോകത്തെ ആകർഷിക്കാൻ വിഷ്ണുവിന്റെ ഭാഗം ഇവിടെ വന്നിരിക്കുന്നു.
പ്രത്യക്ഷതാമനുഗതസ്തഥൈതദ്ഭവതോച്യതേ
നേരിട്ട് അനുഭവിച്ചിട്ടാണ് നീ ഇതെല്ലാം പറയുന്നു.
തദ്വദാഖില വിജ്ഞാനജലവീച്യുജധിര്ഭവാന്
സകലവിദ്യയുടെ തിരമാലകളാൽ നിറഞ്ഞവനേ, ദയവായി നീ പറയൂ.
ശ്രേയാംസി പരമാര്ഥാനി ഹ്യശേഷാണ്യേന ഭൂപതേ
രാജാവേ, അവൻ ഈ വിധം എല്ലാ പരമശ്രേയസ്സുകളും സത്യങ്ങളും നേടുന്നു.
പുത്രാനിച്ഛതി രാജ്യം ച ശ്രേയസ്തസ്യൈവ തന്നൃപ
അവന് പുത്രന്മാരെയും രാജ്യവും ആഗ്രഹമുണ്ട്; അവനു അതാണ് പരമശ്രേയസ്സ്, രാജാവേ.
കര്മയജ്ഞാദികം ശ്രേയഃ സ്വര്ലോകപലദായി യത്
യജ്ഞം, കര്മ്മം മുതലായവ സ്വർഗ്ഗഫലം നൽകുന്നതാണ് പരമശ്രേയസ്സായി കരുതപ്പെടുന്നത്.
ആത്മാ ധ്യേയഃ സദാ ഭൂപ യോഗയുക്തൈസ്തഥാ പരൈഃ
രാജാവേ, യോഗത്തിൽ ഏകാഗ്രരായവരും മറ്റുള്ളവരും ആത്മാവിനെ എപ്പോഴും ധ്യാനിക്കണം.
ശ്രേയാംസ്യേവമനേകാനി ശതശോ ഽഥ സഹസ്രശഃ
ഇങ്ങനെ നൂറുകണക്കിനും ആയിരക്കണക്കിനും വ്യത്യസ്തമായ പരമശ്രേയസ്സുകൾ ഉണ്ട്.
ധര്മോ ഽയം ത്യജതേ കിം തു പരമാര്ഥോ ധനം യദി
ധര്മ്മം ഇവിടേം ഉപേക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു, ധനം ഏറ്റവും പ്രധാനമായ ലക്ഷ്യമാണെന്ന് കരുതുമ്പോള്.
മുത്രശ്ചേത്പരമാര്ഥാഖ്യഃ സോ ഽപ്യന്യസ്യ നരേശ്വര
മനുഷ്യരാശ്രയനായ രാജാവേ, പരമാര്ത്ഥം എന്നത് മറ്റെന്തെങ്കിലുമാണെങ്കില്, അത് മറ്റൊരാളുടേതാണ്.
ഏവം ന പരമാര്ഥോ ഽസ്തി ജഗത്യത്ര ചരാചരേ
ഇങ്ങനെ, സഞ്ചരിക്കുന്നവരിലും അചഞ്ചലങ്ങളിലുമുള്ള ഈ ലോകത്ത് പരമാര്ത്ഥം ഇല്ല.
രാജ്യാദിപ്രാപ്തിരത്രോക്താ പരമാര്ഥതയാ യദി
രാജ്യം മുതലായവ നേടുന്നതാണ് ഇവിടെ പരമാര്ത്ഥം എന്നു പറഞ്ഞാല്,