സോഢവ്യഃ സുമഹാന്ഭാരഃ കതമോ നൃപ തേ മയാ
രാജാവേ, ഇതിൽ ഏത് വലിയ ഭാരവും ഞാൻ ചുമക്കാത്തതുണ്ടോ?
ഭവതോ മേ ഽഖിലസ്യാസ്യ സമത്വേനോപബൃംഹിതഃ
നീ തന്നെയാണ് ഇതൊക്കെയും എനിക്ക് സമമായി കൂട്ടിച്ചേർത്തത്.
സോ ഽപി രാജാവതീര്യോര്വ്യാം തത്പാദൌ ജഗൃഹേ ത്വരന്
അപ്പോൾ രാജാവ് വേഗത്തിൽ ഭൂമിയിലിറങ്ങി അവന്റെ കാലുകൾ പിടിച്ചു.
കഥ്യതാം കോ ഭവാനത്ര ജാല്മരുപധരഃ സ്ഥിതഃ
ഇവിടെ ദാസന്റെ വേഷത്തിൽ നിന്നിരിക്കുന്ന നീ ആരാണെന്നു് പറയൂ.
തത്സര്വം കഥ്യതാം വിദ്വന്മഹ്യം ശുശ്രൂഷവേ ത്വയാ
മഹാനേ, ഞാൻ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; അതിനാൽ നീ എല്ലാം പറഞ്ഞുതരിക.
ഉപയോഗനിമിത്തം ച സര്വത്രാഗമനക്രിയാ
എല്ലായിടത്തും വരികയും പ്രവർത്തിക്കയും ചെയ്യുന്നത് ഉപകാരത്തിനായാണ്.
ധര്മാധര്മോദ്ഭവൌ ഭോക്തും ജന്തുര്ദേഹാദിമൃച്ഛതി
ധർമ്മവും അധർമ്മവും അനുഭവിക്കാൻ ജീവി ശരീരവും മറ്റും നേടാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
ധര്മാധര്മൌം യതസ്തസ്മാത്കാരണം പൃച്ഛ്യതേ കുതഃ
അതിനാൽ തന്നെ ധർമ്മവും അധർമ്മവും ഉണ്ടാകുന്നു; അതിന്റെ കാരണമെവിടെയാണ് എന്നു ചോദിക്കുന്നു.
ഉപഭോഗനിമിത്തം ച ദേഹാദ്ദേഹാന്തരാഗമഃ
ഭോഗത്തിനായാണ് ഒരു ശരീരത്തിൽ നിന്ന് മറ്റൊന്നിലേക്ക് ജന്മാന്തരം നടക്കുന്നത്.
വക്തും ന ശക്യതേ ശ്രോതും തന്മമേച്ചാ പ്രവര്തതേ
പറയാനും കേൾക്കാനും കഴിയില്ല; എന്നാലും അതറിയാനുള്ള ആഗ്രഹം എനിക്ക് ഉണ്ട്.
ആത്മന്യേവ ന ദോഷായ ശബ്ദോ ഽഹമിതി യോ ദ്വിജാ
സ്വയം 'ഞാൻ' എന്ന വാക്ക് ഉപയോഗിക്കുന്നത് പാപമല്ല, ദ്വിജന്മാരേ.
അനാത്മന്യാത്മവിജ്ഞാനം ശബ്ദോ വാ ശ്രുതിലക്ഷണഃ
സ്വയം അല്ലാത്തതിൽ ആത്മാവിനെ അറിയുക, അല്ലെങ്കിൽ ശാസ്ത്രം പറഞ്ഞ വാക്ക് ഉപയോഗിക്കുക, ഇതൊന്നും ശരിയല്ല.
ഏതേനാഹം യതഃ സര്വേ വാങ്നിഷ്പാദനഹേതവഃ
ഇതുകൊണ്ട്, എല്ലാ വാക്കുകളുടെ ഉത്ഭവത്തിന് കാരണം ഞാനാണ്.
തഥാപി വാഗഹമേദ്വക്തുമിത്ഥം ന യുജ്യതേ
എങ്കിലും, 'ഞാൻ വാക്കാണ്' അല്ലെങ്കിൽ 'ഞാൻ സംസാരിക്കുന്നവനാണ്' എന്ന് പറയുന്നത് ശരിയല്ല.
തതോ ഽഹമിതി കുത്രൈനാം സംജ്ഞാം രാജന്കരോമ്യഹമ്
അതിനാൽ, രാജാവായ ഞാൻ ഈ 'ഞാൻ' എന്ന പേരെ എവിടെയാണ് നൽകുന്നത്?
ന ദേഹോ ഽഹമയം ചാന്യേ വക്തുമേവമപീഷ്യതേ
ഈ ശരീരവും മറ്റുള്ളവരും 'ഞാൻ' അല്ല; എന്നിരുന്നാലും ഇങ്ങനെ പറയാൻ ആഗ്രഹം ഉണ്ടാകുന്നു.
തദദാ ഹി കോ ഭവാന്കോ ഽഹമിത്യേതദ്വിഫലം വചഃ
അപ്പോൾ, നീ ആരാണ്? ഞാൻ ആരാണ്? ഇങ്ങനെ ചോദിക്കുന്നത് ഫലപ്രദമല്ല.
അയം ച ഭവതോ ലോകോ ന സദേതന്നൃപോച്യതേ
രാജാവേ, ഈ ലോകം നിന്റെതാണെന്നു പറയുന്നുവെങ്കിലും, അതു യാഥാർത്ഥ്യമല്ല.
ക്വ വൃക്ഷസംജ്ഞാ വൈ തസ്യാ ദാരുസംജ്ഞാഥവാ നൃപ
രാജാവേ, അതിന് 'മരം' എന്നോ 'മരം' എന്നോ പേരെവിടെയാണ്?
ന ച ദാരുണി സര്വസ്ത്വാം ബ്രവീതി ശിബികാഗതമ്
മരത്തിൽ ആരും നിന്നെ ശിബികയിൽ കയറിയവനെന്നു വിളിക്കില്ല.
അന്വിഷ്യതാം നൃപശ്രേഷ്ഠാനന്ദദാശിബികാ ത്വയാ
രാജാക്കന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായോ, സന്തോഷം നൽകുന്ന ശിബികയെ നീ അന്വേഷിക്കട്ടെ.
ക്വ ജാതം ഛത്രമിത്യേഷ ന്യായസ്ത്വയി തഥാ മയി
'കുട എവിടെ ജനിച്ചു?' എന്ന ചോദ്യം, രാജാവേ, ഈ തർക്കം നിനക്കും എനിക്കും ബാധകമാണ്.
ദേഹേഷു ലോകസംജ്ഞേയം വിജ്ഞേയാ കര്മഹേതുഷു
കർമ്മത്തിന് കാരണം ആയ ശരീരങ്ങളിൽ ഈ ലോകപേരുകൾ മനസ്സിലാക്കണം.
ശരീരാകൃതിഭേദാസ്തു ഭൂപൈതേ കര്മയോനയഃ
ശരീരത്തിന്റെ രൂപഭേദങ്ങൾ, രാജാവേ, കർമ്മങ്ങൾക്ക് കാരണമാണ്.
തഥാന്യശ്ച നൃപേത്ഥം തന്ന സത്യം കല്പനാമയമ്
അങ്ങനെ മറ്റൊരാളും, രാജാവേ, ഇങ്ങനെ തന്നെയാണ്; അതു സത്യമല്ല, മനസ്സിൽ ഉണ്ടാക്കിയത് മാത്രമാണ്.
പരിണാമാദിസംഭൂതം തദ്വസ്തു നൃപ തഞ്ച കിമ്
പരിണാമം മുതലായവയാൽ ഉണ്ടാകുന്ന ആ വസ്തു, രാജാവേ, അതെന്താണ്?
പത്ന്യാഃ പതിഃ പിതാ സൂനോഃ കസ്ത്വം ഭൂപ വദാമ്യഹമ്
ഭാര്യയുടെ ഭർത്താവോ, മകന്റെ അച്ഛനോ, നീ ആരാണ്, രാജാവേ, ഞാൻ ചോദിക്കുന്നു.
കിമു പാദാദികം ത്വേതന്നൈവ കിം തേ മഹീപതേ
നിന്റെ കാലും മറ്റും ആണോ? അതല്ല, രാജാവേ, നിന്റെതെന്നു പറയുന്നത് എന്താണ്?
കോ ഽഹമിത്യത്ര നിപുണം ഭൂത്വാ ചിന്തയ പാര്ഥിവ
രാജാവേ, ഞാന് ആരാണെന്ന് ആഴമായി ആലോചിക്കാന് കഴിവുള്ളവനാകണം.
പൃഥകൂചരണനിഷ്പാദ്യം ശക്യം തു നൃപതേ കഥമ്
രാജാവേ, ഓരോരുത്തരും വേറിട്ടു പ്രവർത്തിക്കേണ്ട കാര്യങ്ങൾ എങ്ങനെ സാധ്യമാകും?