മിഥ്യാ തദപ്യത്ര ഭവാന് ശൃണോതു വചനം മമ
അത് പോലും സത്യമായില്ല; പക്ഷേ, ദയവായി എന്റെ വാക്ക് കേള്ക്കൂ.
ഊരു ജങ്ഘാദ്വയാവസ്ഥൌ തദാധാരം തഥോദരമ്
തൊണ്ടയും ഇരുകാലും വയറും ഇവയാണ് ശരീരത്തിന് ആധാരങ്ങള്.
സ്കന്ധാശ്രിതയേം ശിബികാ മമാധാരോ ഽത്ര കിങ്കൃതഃ
ഈ പല്ലക്കു് തോളിലാണ് താങ്ങുന്നത്. അതിലവിടെ ഞാൻ വഹിക്കുന്ന പങ്ക് എന്താണെന്നു് പറയൂ.
തത്ര ത്വമഹമപ്യത്രേത്യുച്യതേ ചേദമന്യഥാ
നീയും ഞാനും ഇവിടെ ഉണ്ടെന്നു് പറയുന്നുവെങ്കിൽ, അതിന് മറ്റൊരു അർത്ഥം കാണിക്കണം.
ഗുണപ്രവാഹപതിതോ ഭൂതവര്ഗോ ഽപി യാത്യയമ്
ഗുണങ്ങളുടെ ഒഴുക്കിൽ അകപ്പെട്ട ജീവികൾ എല്ലാം ഇങ്ങനെയാണ് മുന്നോട്ട് പോകുന്നത്.
അവിദ്യാസംചിതം കര്മതശ്ചാശേഷേഷു ജന്തുഷു
അജ്ഞാനവും കർമ്മഫലവും മൂലം അനവധി ജീവികൾ ഇങ്ങനെ ബന്ധിക്കപ്പെടുന്നു.
പ്രവൃദ്ധ്യപചയൌ ന സ്ത ഏകസ്യാഖിലജന്തുഷു
എല്ലാ ജീവികളിലും വർദ്ധനയും കുറയലും ഒരുപോലെയല്ല.
തദാപി ബാലിശോ ഽസി ത്വം കയാ യുക്ത്യാ ത്വയേരിതമ്
ഇതൊക്കെ കണ്ടിട്ടും നീ ഇപ്പോഴും ബാലിശനാണ്. നീ ഇങ്ങനെ പറയാൻ എന്ത് കാരണം ഉണ്ട്?
ശിബികേയം യദാ സ്കന്ധേ തദാ ഭാരഃ സമസ്ത്വയാ
ഈ പല്ലക്ക് നിന്റെ തോളിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ, അതിന്റെ ഭാരമൊക്കെയും നിനക്കാണ്.
ശൈലദ്രുമഗൃഹോത്ഥോ ഽപി പൃഥിവീസംഭവോ ഽപി ച
പർവ്വതത്തിൽ നിന്നോ, മരത്തിൽ നിന്നോ, വീടുകളിൽ നിന്നോ, ഭൂമിയിൽ നിന്നോ ഉണ്ടാക്കിയതായാലും,
സോഢവ്യഃ സുമഹാന്ഭാരഃ കതമോ നൃപ തേ മയാ
രാജാവേ, ഇതിൽ ഏത് വലിയ ഭാരവും ഞാൻ ചുമക്കാത്തതുണ്ടോ?
ഭവതോ മേ ഽഖിലസ്യാസ്യ സമത്വേനോപബൃംഹിതഃ
നീ തന്നെയാണ് ഇതൊക്കെയും എനിക്ക് സമമായി കൂട്ടിച്ചേർത്തത്.
സോ ഽപി രാജാവതീര്യോര്വ്യാം തത്പാദൌ ജഗൃഹേ ത്വരന്
അപ്പോൾ രാജാവ് വേഗത്തിൽ ഭൂമിയിലിറങ്ങി അവന്റെ കാലുകൾ പിടിച്ചു.
കഥ്യതാം കോ ഭവാനത്ര ജാല്മരുപധരഃ സ്ഥിതഃ
ഇവിടെ ദാസന്റെ വേഷത്തിൽ നിന്നിരിക്കുന്ന നീ ആരാണെന്നു് പറയൂ.
തത്സര്വം കഥ്യതാം വിദ്വന്മഹ്യം ശുശ്രൂഷവേ ത്വയാ
മഹാനേ, ഞാൻ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; അതിനാൽ നീ എല്ലാം പറഞ്ഞുതരിക.
ഉപയോഗനിമിത്തം ച സര്വത്രാഗമനക്രിയാ
എല്ലായിടത്തും വരികയും പ്രവർത്തിക്കയും ചെയ്യുന്നത് ഉപകാരത്തിനായാണ്.
ധര്മാധര്മോദ്ഭവൌ ഭോക്തും ജന്തുര്ദേഹാദിമൃച്ഛതി
ധർമ്മവും അധർമ്മവും അനുഭവിക്കാൻ ജീവി ശരീരവും മറ്റും നേടാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
ധര്മാധര്മൌം യതസ്തസ്മാത്കാരണം പൃച്ഛ്യതേ കുതഃ
അതിനാൽ തന്നെ ധർമ്മവും അധർമ്മവും ഉണ്ടാകുന്നു; അതിന്റെ കാരണമെവിടെയാണ് എന്നു ചോദിക്കുന്നു.
ഉപഭോഗനിമിത്തം ച ദേഹാദ്ദേഹാന്തരാഗമഃ
ഭോഗത്തിനായാണ് ഒരു ശരീരത്തിൽ നിന്ന് മറ്റൊന്നിലേക്ക് ജന്മാന്തരം നടക്കുന്നത്.
വക്തും ന ശക്യതേ ശ്രോതും തന്മമേച്ചാ പ്രവര്തതേ
പറയാനും കേൾക്കാനും കഴിയില്ല; എന്നാലും അതറിയാനുള്ള ആഗ്രഹം എനിക്ക് ഉണ്ട്.
ആത്മന്യേവ ന ദോഷായ ശബ്ദോ ഽഹമിതി യോ ദ്വിജാ
സ്വയം 'ഞാൻ' എന്ന വാക്ക് ഉപയോഗിക്കുന്നത് പാപമല്ല, ദ്വിജന്മാരേ.
അനാത്മന്യാത്മവിജ്ഞാനം ശബ്ദോ വാ ശ്രുതിലക്ഷണഃ
സ്വയം അല്ലാത്തതിൽ ആത്മാവിനെ അറിയുക, അല്ലെങ്കിൽ ശാസ്ത്രം പറഞ്ഞ വാക്ക് ഉപയോഗിക്കുക, ഇതൊന്നും ശരിയല്ല.
ഏതേനാഹം യതഃ സര്വേ വാങ്നിഷ്പാദനഹേതവഃ
ഇതുകൊണ്ട്, എല്ലാ വാക്കുകളുടെ ഉത്ഭവത്തിന് കാരണം ഞാനാണ്.
തഥാപി വാഗഹമേദ്വക്തുമിത്ഥം ന യുജ്യതേ
എങ്കിലും, 'ഞാൻ വാക്കാണ്' അല്ലെങ്കിൽ 'ഞാൻ സംസാരിക്കുന്നവനാണ്' എന്ന് പറയുന്നത് ശരിയല്ല.
തതോ ഽഹമിതി കുത്രൈനാം സംജ്ഞാം രാജന്കരോമ്യഹമ്
അതിനാൽ, രാജാവായ ഞാൻ ഈ 'ഞാൻ' എന്ന പേരെ എവിടെയാണ് നൽകുന്നത്?
ന ദേഹോ ഽഹമയം ചാന്യേ വക്തുമേവമപീഷ്യതേ
ഈ ശരീരവും മറ്റുള്ളവരും 'ഞാൻ' അല്ല; എന്നിരുന്നാലും ഇങ്ങനെ പറയാൻ ആഗ്രഹം ഉണ്ടാകുന്നു.
തദദാ ഹി കോ ഭവാന്കോ ഽഹമിത്യേതദ്വിഫലം വചഃ
അപ്പോൾ, നീ ആരാണ്? ഞാൻ ആരാണ്? ഇങ്ങനെ ചോദിക്കുന്നത് ഫലപ്രദമല്ല.
അയം ച ഭവതോ ലോകോ ന സദേതന്നൃപോച്യതേ
രാജാവേ, ഈ ലോകം നിന്റെതാണെന്നു പറയുന്നുവെങ്കിലും, അതു യാഥാർത്ഥ്യമല്ല.
ക്വ വൃക്ഷസംജ്ഞാ വൈ തസ്യാ ദാരുസംജ്ഞാഥവാ നൃപ
രാജാവേ, അതിന് 'മരം' എന്നോ 'മരം' എന്നോ പേരെവിടെയാണ്?
ന ച ദാരുണി സര്വസ്ത്വാം ബ്രവീതി ശിബികാഗതമ്
മരത്തിൽ ആരും നിന്നെ ശിബികയിൽ കയറിയവനെന്നു വിളിക്കില്ല.