അപദ്ധസ്തവപുഃ സോ ഽപി മലിനാംബരധൃങ് മുനേ
മഹർഷേ, അവനും വളഞ്ഞ ശരീരവും മായിച്ച വസ്ത്രവും ധരിച്ചിരുന്നു.
സംമാനേന പരാം ഹാനിം യോഗര്ദ്ധേഃ കുരുതേ യതഃ
മാന്യമായാൽ യോഗശക്തിക്ക് വലിയ നഷ്ടം സംഭവിക്കുമെന്നത് കാരണം,
തസ്മാഞ്ചരേത വൈ യോഗീ സതാം ധര്മമദൂഷയന്
അതുകൊണ്ട്, യോഗി സന്മാർഗ്ഗത്തിന്റെ ധർമ്മം ഭംഗം വരുത്താതെ ജീവിക്കണം.
ഹിരണ്യഗര്ഭവചനം വിചിന്ത്യേത്ഥം മഹാമതിഃ
ഹിരണ്യഗർഭന്റെ വാക്കുകൾ ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ച്, ആ മഹാത്മാവ്...
ഭുങ്ക്തേ കുല്മാഷവടകാന് ശാകം ത്രന്യഫലം കണാന്
അവന് കഠിനമായ അരി, പച്ചക്കറികള്, കാട്ടുപഴങ്ങള്, വിത്തുകള് എന്നിവയാണ് കഴിക്കുന്നത്.
പിതര്യുപരതേ സോ ഽഥ ഭ്രാതൃഭ്രാതൃവ്യബാന്ധവൈഃ
അവന്റെ അച്ഛന് മരണപ്പെട്ടശേഷം, അവന് സഹോദരന്മാരോടും ബന്ധുക്കളോടും കൂടിയാണ് കഴിയുന്നത്.
സരൂക്ഷപീനാവയവോ ജഡകാരീ ച കര്മണി
അവന്റെ ശരീരഭാഗങ്ങള് കഠിനവുമാണ്, വീര്പ്പുമുണ്ട്, ജോലി ചെയ്യുമ്പോള് മന്ദഗതിയിലാണ്.
തം താദൃശമസംസ്കാരം വിപ്രാകൃതിവിചേഷ്ടിതമ്
അങ്ങനെയുള്ള, യോജിപ്പില്ലാത്ത, യുക്തിയില്ലാത്ത പെരുമാറ്റം കാണിക്കുന്നവന് ബ്രാഹ്മണനെന്ന പേര് മാത്രം ഉണ്ട്.
സ രാജാ ശിബികാരൂഢോ ഗന്തും കൃതമതിര്ദ്വിജ
അപ്പോള് ആ രാജാവ്, ശിഖരത്തില് കയറി, യാത്ര പോകാന് മനസ്സുറപ്പിച്ചു, ബ്രാഹ്മണനേ.
ശ്രേയഃ കിമത്ര സംസാരേ ദുഃഖപ്രായേ നൃണാമിതി
ഈ ലോകത്ത്, മനുഷ്യര്ക്ക് കൂടുതലും ദുഃഖം നിറഞ്ഞതാണല്ലോ, ഏറ്റവും നല്ലത് എന്താണെന്ന് അവന് ആലോചിച്ചു.
ഉവാഹ ശിബികാമസ്യ ക്ഷത്തുര്വചനചോദിതഃ
അവന്റെ സേവകന് പറഞ്ഞതനുസരിച്ച്, അവന് ശിഖരത്തെ ചുമന്നു.
ഗൃഹീതോ വിഷ്ടിനാ വിപ്ര സര്വജ്ഞാനൈകഭാജനമ്
സകലജ്ഞാനത്തിന്റെയും ആധാരമായ ബ്രാഹ്മണനെ ശിഖരചുമക്കുകാരന് പിടിച്ചു.
യയൌ ജഡഗതിസ്തത്ര യുഗമാത്രാവലോകനമ്
അവിടെ അവന് മന്ദഗതിയില് നടന്നു, ഒരു നിമിഷം മാത്രം നോക്കി.
വിലോക്യ നൃപതിഃ സോ ഽഥ വിഷമം ശിബികാഗതമ്
അപ്പോള് രാജാവ് ശിഖരത്തിന്റെ അസമമായ ചലനം ശ്രദ്ധിച്ചു.
പുനസ്തഥൈവ ശിബികാം വിലോക്യ വിഷമാം ഹസന്
വീണ്ടും ശിഖരം അസമമായി കവിഞ്ഞത് കാണുമ്പോള് അവന് ചിരിച്ചു.
ശിബികാവാഹകാഃ പ്രോചുരയം യാതീത്യസത്വരമ്
ശിഖരചുമക്കുകാര് പറഞ്ഞു: 'അവന് പോകുന്നു, പക്ഷേ വേഗത്തില് അല്ല.'
കിമായാസസഹോ ന ത്വം പീവാ നാസി നിരീക്ഷ്യസേ
'നിനക്ക് കഷ്ടം സഹിക്കാനാവില്ലേ? നീ പുഷ്ടിയുള്ളവനുമല്ല, ബലവാനായിട്ടും തോന്നുന്നില്ല.'
ന ശ്രാന്തോ ഽസ്മി ന ചായാസോ വോഢാന്യോ ഽസ്തി മഹീപതേ
'എനിക്ക് ക്ഷീണമില്ല, ബുദ്ധിമുട്ടുമില്ല; മറ്റൊരു ചുമക്കുകാരനുമില്ല, രാജാവേ.'
ശ്രമശ്ച ഭാരോ ദ്വഹനേ ഭവത്യേവ ഹി ദേഹിനാമ്
ചുമക്കുമ്പോള് ശരീരമുള്ളവര്ക്ക് ക്ഷീണവും ഭാരവും ഉണ്ടാവുന്നത് സ്വാഭാവികമാണ്.
ബലവാനബലശ്ചേതി വാച്യം പശ്ചാദ്വിശേഷണമ്
ബലവാനോ ബലഹീനനോ എന്നത് പിന്നീടുള്ള വ്യത്യാസം മാത്രമാണ്.
മിഥ്യാ തദപ്യത്ര ഭവാന് ശൃണോതു വചനം മമ
അത് പോലും സത്യമായില്ല; പക്ഷേ, ദയവായി എന്റെ വാക്ക് കേള്ക്കൂ.
ഊരു ജങ്ഘാദ്വയാവസ്ഥൌ തദാധാരം തഥോദരമ്
തൊണ്ടയും ഇരുകാലും വയറും ഇവയാണ് ശരീരത്തിന് ആധാരങ്ങള്.
സ്കന്ധാശ്രിതയേം ശിബികാ മമാധാരോ ഽത്ര കിങ്കൃതഃ
ഈ പല്ലക്കു് തോളിലാണ് താങ്ങുന്നത്. അതിലവിടെ ഞാൻ വഹിക്കുന്ന പങ്ക് എന്താണെന്നു് പറയൂ.
തത്ര ത്വമഹമപ്യത്രേത്യുച്യതേ ചേദമന്യഥാ
നീയും ഞാനും ഇവിടെ ഉണ്ടെന്നു് പറയുന്നുവെങ്കിൽ, അതിന് മറ്റൊരു അർത്ഥം കാണിക്കണം.
ഗുണപ്രവാഹപതിതോ ഭൂതവര്ഗോ ഽപി യാത്യയമ്
ഗുണങ്ങളുടെ ഒഴുക്കിൽ അകപ്പെട്ട ജീവികൾ എല്ലാം ഇങ്ങനെയാണ് മുന്നോട്ട് പോകുന്നത്.
അവിദ്യാസംചിതം കര്മതശ്ചാശേഷേഷു ജന്തുഷു
അജ്ഞാനവും കർമ്മഫലവും മൂലം അനവധി ജീവികൾ ഇങ്ങനെ ബന്ധിക്കപ്പെടുന്നു.
പ്രവൃദ്ധ്യപചയൌ ന സ്ത ഏകസ്യാഖിലജന്തുഷു
എല്ലാ ജീവികളിലും വർദ്ധനയും കുറയലും ഒരുപോലെയല്ല.
തദാപി ബാലിശോ ഽസി ത്വം കയാ യുക്ത്യാ ത്വയേരിതമ്
ഇതൊക്കെ കണ്ടിട്ടും നീ ഇപ്പോഴും ബാലിശനാണ്. നീ ഇങ്ങനെ പറയാൻ എന്ത് കാരണം ഉണ്ട്?
ശിബികേയം യദാ സ്കന്ധേ തദാ ഭാരഃ സമസ്ത്വയാ
ഈ പല്ലക്ക് നിന്റെ തോളിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ, അതിന്റെ ഭാരമൊക്കെയും നിനക്കാണ്.
ശൈലദ്രുമഗൃഹോത്ഥോ ഽപി പൃഥിവീസംഭവോ ഽപി ച
പർവ്വതത്തിൽ നിന്നോ, മരത്തിൽ നിന്നോ, വീടുകളിൽ നിന്നോ, ഭൂമിയിൽ നിന്നോ ഉണ്ടാക്കിയതായാലും,