പ്രീതിപ്രസന്നവദനഃ പാര്ശ്വസ്ഥേ ചാഭവന്മൃഗേ
ആനന്ദവും സ്നേഹവും നിറഞ്ഞ മുഖത്തോടെ, അവൻ ആ മാനിനൊപ്പം ഇരിക്കുമായിരുന്നു.
കാലേന ഗച്ഛതാ സോ ഽഥ കാലം ചക്രേ മഹീപതിഃ
കാലം കടന്നപ്പോൾ, ആ രാജാവിന് മരണമെത്തി.
മൃഗമേവ തദാദ്രാക്ഷീത്ത്യജന്പ്രാണാനസാവപി
അപ്പോൾ, ആ മാനെ നോക്കിക്കൊണ്ടിരിക്കെ, അവനും ജീവൻ വിട്ടു.
ജാതി സ്മരത്വാദുദ്വിഗ്നഃ സംസാരസ്യ ദ്വിജോത്തമ
മുൻജന്മം ഓർമ്മ വന്നതുകൊണ്ട്, അവൻ ഈ ലോകത്തിൽ ഉലക്കപ്പെട്ടു, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനേ.
ശുഷ്കൈസ്തൃണൈസ്തഥാ പര്ണൈഃ സ കുര്വന്നാത്മപോഷണമ്
അവിടെ, ഉണങ്ങിയ പുല്ലും ഇലകളും കഴിച്ച് അവൻ ജീവിച്ചു.
തത്ര ചോത്സൃഷ്ടദേഹോ ഽസൌ ജജ്ഞേ ജാതിസ്മരോ ദ്വിജഃ
അവിടെ, ആ ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ച ശേഷം, മുൻജന്മം ഓർമ്മയുള്ള ദ്വിജനായി അവൻ ജനിച്ചു.
സര്വവിജ്ഞാന സംപന്നഃ സര്വശാസ്ത്രാര്ഥതത്ത്വവിത്
സകലവിദ്യകളും അറിഞ്ഞു, എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളുടെയും സാരവും അവൻ മനസ്സിലാക്കി.
ആത്മനോധിഗതജ്ഞാനാദ്ദ്വേവാദീനി മഹാമുനേ
സ്വയം ലഭിച്ച ജ്ഞാനത്താൽ, മഹാമുനിയേ, ആദിയും അവസാനം വരെ അവൻ അറിഞ്ഞു.
ന പപാഠ ഗുരുപ്രോക്തം കൃതോപനയനഃ ശ്രുതമ്
ഉപനയനം നടന്നിട്ടും, ഗുരുവിന്റെ ഉപദേശങ്ങൾ അവൻ ഉച്ചരിച്ചില്ല.
ഉക്തോ ഽപി ബഹുശഃ കിഞ്ചിജ്ജണ്ഡ വാക്യമഭാഷത
പലതവണ വിളിച്ചാലും, അവൻ കുറച്ച് മന്ദമായ വാക്കുകൾ മാത്രമേ പറഞ്ഞുള്ളൂ.
അപദ്ധസ്തവപുഃ സോ ഽപി മലിനാംബരധൃങ് മുനേ
മഹർഷേ, അവനും വളഞ്ഞ ശരീരവും മായിച്ച വസ്ത്രവും ധരിച്ചിരുന്നു.
സംമാനേന പരാം ഹാനിം യോഗര്ദ്ധേഃ കുരുതേ യതഃ
മാന്യമായാൽ യോഗശക്തിക്ക് വലിയ നഷ്ടം സംഭവിക്കുമെന്നത് കാരണം,
തസ്മാഞ്ചരേത വൈ യോഗീ സതാം ധര്മമദൂഷയന്
അതുകൊണ്ട്, യോഗി സന്മാർഗ്ഗത്തിന്റെ ധർമ്മം ഭംഗം വരുത്താതെ ജീവിക്കണം.
ഹിരണ്യഗര്ഭവചനം വിചിന്ത്യേത്ഥം മഹാമതിഃ
ഹിരണ്യഗർഭന്റെ വാക്കുകൾ ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ച്, ആ മഹാത്മാവ്...
ഭുങ്ക്തേ കുല്മാഷവടകാന് ശാകം ത്രന്യഫലം കണാന്
അവന് കഠിനമായ അരി, പച്ചക്കറികള്, കാട്ടുപഴങ്ങള്, വിത്തുകള് എന്നിവയാണ് കഴിക്കുന്നത്.
പിതര്യുപരതേ സോ ഽഥ ഭ്രാതൃഭ്രാതൃവ്യബാന്ധവൈഃ
അവന്റെ അച്ഛന് മരണപ്പെട്ടശേഷം, അവന് സഹോദരന്മാരോടും ബന്ധുക്കളോടും കൂടിയാണ് കഴിയുന്നത്.
സരൂക്ഷപീനാവയവോ ജഡകാരീ ച കര്മണി
അവന്റെ ശരീരഭാഗങ്ങള് കഠിനവുമാണ്, വീര്പ്പുമുണ്ട്, ജോലി ചെയ്യുമ്പോള് മന്ദഗതിയിലാണ്.
തം താദൃശമസംസ്കാരം വിപ്രാകൃതിവിചേഷ്ടിതമ്
അങ്ങനെയുള്ള, യോജിപ്പില്ലാത്ത, യുക്തിയില്ലാത്ത പെരുമാറ്റം കാണിക്കുന്നവന് ബ്രാഹ്മണനെന്ന പേര് മാത്രം ഉണ്ട്.
സ രാജാ ശിബികാരൂഢോ ഗന്തും കൃതമതിര്ദ്വിജ
അപ്പോള് ആ രാജാവ്, ശിഖരത്തില് കയറി, യാത്ര പോകാന് മനസ്സുറപ്പിച്ചു, ബ്രാഹ്മണനേ.
ശ്രേയഃ കിമത്ര സംസാരേ ദുഃഖപ്രായേ നൃണാമിതി
ഈ ലോകത്ത്, മനുഷ്യര്ക്ക് കൂടുതലും ദുഃഖം നിറഞ്ഞതാണല്ലോ, ഏറ്റവും നല്ലത് എന്താണെന്ന് അവന് ആലോചിച്ചു.
ഉവാഹ ശിബികാമസ്യ ക്ഷത്തുര്വചനചോദിതഃ
അവന്റെ സേവകന് പറഞ്ഞതനുസരിച്ച്, അവന് ശിഖരത്തെ ചുമന്നു.
ഗൃഹീതോ വിഷ്ടിനാ വിപ്ര സര്വജ്ഞാനൈകഭാജനമ്
സകലജ്ഞാനത്തിന്റെയും ആധാരമായ ബ്രാഹ്മണനെ ശിഖരചുമക്കുകാരന് പിടിച്ചു.
യയൌ ജഡഗതിസ്തത്ര യുഗമാത്രാവലോകനമ്
അവിടെ അവന് മന്ദഗതിയില് നടന്നു, ഒരു നിമിഷം മാത്രം നോക്കി.
വിലോക്യ നൃപതിഃ സോ ഽഥ വിഷമം ശിബികാഗതമ്
അപ്പോള് രാജാവ് ശിഖരത്തിന്റെ അസമമായ ചലനം ശ്രദ്ധിച്ചു.
പുനസ്തഥൈവ ശിബികാം വിലോക്യ വിഷമാം ഹസന്
വീണ്ടും ശിഖരം അസമമായി കവിഞ്ഞത് കാണുമ്പോള് അവന് ചിരിച്ചു.
ശിബികാവാഹകാഃ പ്രോചുരയം യാതീത്യസത്വരമ്
ശിഖരചുമക്കുകാര് പറഞ്ഞു: 'അവന് പോകുന്നു, പക്ഷേ വേഗത്തില് അല്ല.'
കിമായാസസഹോ ന ത്വം പീവാ നാസി നിരീക്ഷ്യസേ
'നിനക്ക് കഷ്ടം സഹിക്കാനാവില്ലേ? നീ പുഷ്ടിയുള്ളവനുമല്ല, ബലവാനായിട്ടും തോന്നുന്നില്ല.'
ന ശ്രാന്തോ ഽസ്മി ന ചായാസോ വോഢാന്യോ ഽസ്തി മഹീപതേ
'എനിക്ക് ക്ഷീണമില്ല, ബുദ്ധിമുട്ടുമില്ല; മറ്റൊരു ചുമക്കുകാരനുമില്ല, രാജാവേ.'
ശ്രമശ്ച ഭാരോ ദ്വഹനേ ഭവത്യേവ ഹി ദേഹിനാമ്
ചുമക്കുമ്പോള് ശരീരമുള്ളവര്ക്ക് ക്ഷീണവും ഭാരവും ഉണ്ടാവുന്നത് സ്വാഭാവികമാണ്.
ബലവാനബലശ്ചേതി വാച്യം പശ്ചാദ്വിശേഷണമ്
ബലവാനോ ബലഹീനനോ എന്നത് പിന്നീടുള്ള വ്യത്യാസം മാത്രമാണ്.