വിശാലാമഗമത്കൃഷ്ണേ സമാവേശിതമാനസഃ
കൃഷ്ണനിലെ മനസ്സു മുഴുവന് ലയിപ്പിച്ച്, വിശാലമായ നഗരത്തിലേയ്ക്ക് അവന് എത്തി.
വിഷ്ണ്വാഖ്യേ നിര്മലേ ബ്രഹ്മണ്യവാപ നൃപതിര്ലയമ്
വിഷ്ണുവെന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന ശുദ്ധമായ ബ്രഹ്മാവില് രാജാവ് ലയിച്ചു.
ബുഭുജേ വിഷയാന്കര്മ ചക്രേ ചാനഭിസംധിതമ്
അവന് ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങള് അനുഭവിച്ചു, കര്മ്മങ്ങള് ആസക്തിയില്ലാതെ ചെയ്തു.
അവാപ സിദ്ധിമത്യന്തത്രിതാപക്ഷപണീം മുനേ
മഹർഷേ, എല്ലാ അസന്തോഷവും നീക്കം ചെയ്യുന്ന സിദ്ധി അവന് നേടി.
താപത്രയചികിത്സാര്ഥം കിമന്യത്കഥയാമി തേ
താപത്രയത്തെ മാറ്റാന് ഇനി എന്ത് പറയാനുണ്ട്?
തഥാപി മേ മനോ ഭ്രാന്തം ന സ്ഥിതിം ലഭതേംഽജസാ
എന്നിരുന്നാലും എന്റെ മനസ്സ് ഇനിയും അശാന്തമാണ്, എളുപ്പത്തില് സ്ഥിരതയില്ല.
സോഢും ശക്യേത മനുജൈസ്തന്മമാഖ്യാഹി മാനദ
മാനദ, മനുഷ്യന് ഇതെങ്ങനെ സഹിക്കാമെന്നു് ദയവായി എന്നോട് പറയൂ.
ഉവാച ഹര്ഷസംയുക്തഃ സ്മരന്ഭഘരതചേഷ്ടിതമ്
ഭാഗ്യശാലിയായ രാജാവിന്റെ കൃത്യങ്ങള് ഓര്ത്തു്, സന്തോഷത്തോടെ അവന് പറഞ്ഞു.
യം ശ്രുത്വാ ത്വന്മനോ ഭ്രാന്തമാസ്ഥാനം ലഭതേ ഭൂശമ്
ആയാളെക്കുറിച്ച് കേട്ടപ്പോൾ, ഭ്രമിച്ചിരിക്കുന്ന നിന്റെ മനസ്സ് ശരിയായ സ്ഥിതിയിൽ എത്തുന്നു.
ആര്ഷഭോ യസ്യ നാമ്നേദം ഭാരതം ഖണ്ഡമുച്യതേ
ആ മഹാനായ ഋഷഭന്റെ പേരിലാണ് ഭാരതം എന്ന ദേശം അറിയപ്പെടുന്നത്.
പാലയാമാസ ധര്മേണ പിതൃബദ്രഞ്ജയന് പ്രജാഃ
അവൻ ധർമ്മപൂർവ്വം ജനങ്ങളെ പിതാവിനെപ്പോലെ സംരക്ഷിച്ച് സന്തോഷിപ്പിച്ചു.
സര്വദേവാത്മകം ധ്യായന്നാനാകര്മസു തന്മതിഃ
എല്ലാ ദേവന്മാരുടെയും സാരമായത് ധ്യാനിച്ച്, അവന്റെ മനസ്സ് പലവിധ കർമ്മങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടു.
മുക്ത്വാ രാജ്യം യയൌ വിദ്വാന്പുലസ്ത്യപുഹാശ്രമമ്
അവൻ രാജ്യം വിട്ട്, ജ്ഞാനിയാകയാൽ, പുലസ്ത്യയുടെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് പോയി.
തത്രാസൌ താപസോ താപസോ ഭൂത്വാ വിഷ്ണോരാരാധനം മുനേ
അവിടെ, തപസ്സുകാരനായി മാറി, വിഷ്ണുവിനെ ഭക്തിപൂർവ്വം ആരാധിച്ചു, മഹർഷേ.
നിത്യം പ്രാതഃ സമാപ്ലുത്യ നിര്മലേ ഽഭലി നാരദ
പ്രതിദിനം രാവിലേ, ശുദ്ധജലത്തിൽ കുളിച്ച്, നാരായണാ, അവൻ ശുദ്ധമായി ആചാരങ്ങൾ അനുഷ്ഠിച്ചു.
അഥാശ്രമേ സമാഗത്യ വാസുദേവം ജഗത്പതിമ്
ശേഷം, ആശ്രമത്തിൽ എത്തി, ലോകനാഥനായ വാസുദേവനെ ആരാധിച്ചു.
ഫലൈഃ പുഷ്പൈംസ്തഥാ പത്രൈസ്തുലസ്യാഃ സ്വച്ഛവാരിഭിഃ
ഫലങ്ങൾ, പുഷ്പങ്ങൾ, തുളസിയിലകൾ, ശുദ്ധജലം എന്നിവകൊണ്ട് അവൻ ഭക്തിപൂർവ്വം പൂജ ചെയ്തു.
സചൈകദാ മഹാഭാഗഃ സ്നാത്വാ പ്രാതഃ സമാഹിതഃ
ഒരു ദിവസം, മഹാഭാഗനേ, രാവിലെ കുളിച്ച് മനസ്സോടെ ഇരുന്നപ്പോൾ,
അഥാജഗാമ തത്തീരം ജലം പാതും പിപാസിതാ
ശേഷം, അവൻ ദാഹംകൂടി, നദീതീരത്തേക്ക് വെള്ളം കുടിക്കാൻ പോയി.
തതഃ സമഭവത്തത്ര പീതപ്രായേ ജലേ തയാ
അവൾ വെള്ളം കുടിച്ചു തീരുമ്പോൾ, അപ്പോൾ അവിടെ ഒരു സംഭവം നടന്നു.
തതഃ സാ സിംഹസന്നാദാദുത്പ്ലുതാ നിമ്നഗാതടമ്
അപ്പോൾ, സിംഹത്തിന്റെ കുരലിൽ ഭയന്ന്, അവൾ നദീതീരത്തേക്ക് ചാടിപ്പോയി.
തമുഹ്യമാനം വേഗേന വീചിമാലാപരിപ്ലുതമ്
വേഗത്തിൽ ഒഴുകിയ തിരമാലകൾ അവളെ തള്ളിക്കൊണ്ടുപോയി.
ഗര്ഭപ്രച്യുതിദുഃഖേന പ്രോത്തുങ്ഗാക്രണേന ച
ഗർഭം നഷ്ടപ്പെട്ട വേദനയും, ഉയർന്ന ശരീരവും അവളെ ബാധിച്ചു.
ഹരിണീം താം വിലോക്യാഥ വിപന്നാം നൃപതാപസഃ
ആ മൃഗിയെ ദു:ഖത്തിൽ അകപ്പെട്ടതും, ദുരിതത്തിൽ ആയതും കണ്ട രാജർഷി ദയാനുഭവിച്ചു.
ചകാരാനുദിനം ചാസൌ മൃഗപോതസ്യ വൈ നൃപഃ
രാജാവ് ആ മൃഗകുഞ്ഞിനെ ദിവസേന കരുതലോടെ നോക്കി.
ചചാരാശ്രമപര്യന്തം തൃണാനി ഗഹനേഷു സഃ
അവൻ ആശ്രമത്തിന്റെ ചുറ്റും കാട്ടിൽ നിന്ന് പുല്ല് ശേഖരിക്കാനായി സഞ്ചരിച്ചു.
പ്രാതര്ഗത്വാദിദൂരം ച സായമായാത്യഥാശ്രമമ്
രാവിലെ അവൻ ദൂരെയ്ക്ക് പോയി, സന്ധ്യാകാലത്ത് ആശ്രമത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു വരുമായിരുന്നു.
തസ്യതസ്മിന്മൃഗേ ദൂരസമീപപരിവര്തിനി
അവിടെ ആ മാൻ ഒരിക്കൽ അടുത്തും മറ്റൊരിക്കൽ ദൂരത്തും ഇങ്ങോട്ടിങ്ങോട്ട് സഞ്ചരിക്കുമായിരുന്നു.
വിമുക്തരാജ്യതനയഃ പ്രോജ്ഝിതാശേഷബാന്ധവഃ
രാജ്യവും മക്കളെയും ഉപേക്ഷിച്ച്, എല്ലാ ബന്ധുക്കളെയും വിട്ട്, അവൻ അവിടെ ആയിരുന്നു.
കിം വൃകൈഭക്ഷിതോ വ്യാഘ്നൈഃ കിം സിംഹേന നിപാതിതഃ
ആ മാൻ നായ്ക്കളാൽ ഭക്ഷിക്കപ്പെട്ടോ? പുലികളാൽ കൊല്ലപ്പെട്ടോ? സിംഹം പിടിച്ചോ?