ആലംബനമനന്തസ്യ യോഗിനോ ഽഭ്യസതഃ സ്മൃതമ്
അനന്തനില് ആശ്രയം എടുക്കുന്നത് അഭ്യാസം ചെയ്യുന്ന യോഗിക്ക് ഓര്മ്മയില് വരുന്നു.
കുര്യ്യാഞ്ചിത്താനുകാരീണി പ്രത്യാഹാരപരായണഃ
പ്രത്യാഹാരത്തില് ലീനനായവന് മനസ്സിനെ അനുസരിച്ച് പ്രവര്ത്തിക്കണം.
ഇന്ദ്രിയാണാമവശ്യൈസ്തൈര്ന യോഗീ യോഗസാധകഃ
ഇന്ദ്രിയങ്ങള് നിയന്ത്രിക്കാതെ ഒരുവന് യോഗിയും യോഗസാധകനുമല്ല.
വശീകൃതൈസ്തതഃ കുര്യാത്സ്ഥിരം ചേതഃ ശുഭാശ്രയേ
ഇന്ദ്രിയങ്ങള് കീഴടക്കിയ ശേഷം മനസ്സിനെ ശുഭമായ ആശ്രയത്തില് ഉറപ്പിക്കണം.
യദാധാരമശേഷം തു ഹൄന്തി ദോഷസമുദ്ഭവമ്
എന്ത് പൂര്ണ്ണമായ ആശ്രയമാണോ അതു ദോഷങ്ങള് ഉണ്ടാകുന്നത് നീക്കം ചെയ്യുന്നു.
രൂപം മൂര്തമമൂര്തം ച പരം ചാപരമേവ ച
രൂപം, ആകൃതിയുള്ളതും ഇല്ലാത്തതും, പരമവും അപരവും ഇവയും.
ബ്രഹ്മാഖ്യാ കര്മസംജ്ഞാ ച തഥാ ചൈവോഭയാത്മികാ
ബ്രഹ്മം എന്നറിയപ്പെടുന്നതും കര്മ്മം എന്നും ഇരുപക്ഷ സ്വഭാവമുള്ളതുമാണ്.
ഉഭയാത്മികാ തഥൈവാന്യാ ത്രിവിധാ ഭാവഭാവനാ
ഇതുപോലെ, മറ്റൊന്നും ഇരുവിധ സ്വഭാവമുള്ളതാണ്; അതുകൊണ്ട് ഭാവന മൂന്നു തരമാണ്.
കര്മഭാവനയാ ചാന്യേ ദേവാദ്യാഃ സ്ഥാവരാശ്ചരാഃ
കര്മ്മഭാവനയിലൂടെ ദേവന്മാരും മറ്റു ചലനശൂന്യരും ചലിക്കുന്നവരും നിലകൊള്ളുന്നു.
അധികാരബോധയുക്തേഷു വിദ്യതേ ഭാവഭാവനാ
തക്ക അവകാശബോധമുള്ളവരിലാണ് ഭാവന നിലനില്ക്കുന്നത്.
വിശ്വമേതത്പരം ചാന്യദ്ഭേദഭിന്നദൃശാം നൃപ
രാജാവേ, ഈ മുഴുവന് ലോകവും പരമമാണ്; വ്യത്യസ്തമായി കാണുന്നവര്ക്ക് മറ്റൊന്നുമുണ്ട്.
വചസാമാത്മസംതോദ്യം തജ്ജ്ഞാനം ബ്രഹ്മസംജ്ഞിതമ്
വാക്കുകള് വഴി ആത്മാവില് നിന്നു ഉദിക്കുന്ന ജ്ഞാനമാണ് ബ്രഹ്മജ്ഞാനം.
വിശ്വസ്വരൂപം വൈരൂപ്യലക്ഷണം പരമാത്മനഃ
ലോകത്തിന്റെ രൂപവും അതിലെ വൈവിധ്യവും പരമാത്മാവിന്റെ ലക്ഷണങ്ങളാണ്.
തതഃ സ്ഥൂലം ഹരേ രൂപം ചിന്ത്യം യഞ്ചക്ഷുഗോചരമ്
അതിനു ശേഷം, കണ്ണുകൊണ്ട് കാണാവുന്ന ഹരിയുടെ സ്ഥൂലരൂപം ചിന്തിക്കണം.
മരുതോ വസവോ രുദ്രാ ഭാസ്കാരാസ്താരകാ ഗ്രഹാഃ
മരുത്ഗണങ്ങൾ, വസുക്കൾ, രുദ്രന്മാർ, സൂര്യൻ, നക്ഷത്രങ്ങൾ, ഗ്രഹങ്ങൾ ഇവയൊക്കെയും—
മനുഷ്യാഃ പശവഃ ശൈലാസമുദ്രാഃ സരിതോ ദ്രുമാഃ
മനുഷ്യർ, മൃഗങ്ങൾ, പർവതങ്ങൾ, സമുദ്രങ്ങൾ, നദികൾ, മരങ്ങൾ ഇവയും—
പ്രധാനാദിവിശേഷാന്താശ്ചേതനാഞ്ചേതനാത്മകമ്
പ്രധാനത്തിൽ നിന്ന് ഏറ്റവും സൂക്ഷ്മമായതുവരെ, ചൈതന്യമുള്ളതും ഇല്ലാത്തതുമായ എല്ലാ ജീവികളും—
മൂര്ത്തമേതദ്ധരേ രൂപം ഭാവനാത്രിതയാത്മകമ്
ഇത് എല്ലാം ഹരിയുടെ രൂപമാണ്, ഭാവനയുടെ മൂന്നു സ്വഭാവങ്ങളാൽ രൂപംകൊണ്ടത്.
പരബ്രഹ്മസ്വരൂപസ്യ വിഷ്ണോഃ ശക്തിസമന്വിതമ്
പരബ്രഹ്മസ്വരൂപനായ വിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തി ഇതിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു.
അവിദ്യാകര്മസംജ്ഞാന്യാ തൃതീയാ ശക്തിരിഷ്യതേ
അവിദ്യയും കർമ്മവും എന്നറിയപ്പെടുന്ന മൂന്നാമത്തെ ശക്തിയും അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നു.
അസാരഭൂതേ സംസാരേ പ്രോക്താ തത്ര മഹാമതേ
സാരമില്ലാത്ത ഈ ലോകത്തിൽ, മഹാമനസിന്, അതിനെ ഇങ്ങനെ വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.
തയാ തിരോഹിതത്വാത്തു ശക്തിഃ ക്ഷേത്രജ്ഞ സംജ്ഞിതാ
അശക്തിയാൽ മറഞ്ഞിരിക്കുന്നതിനാൽ അതിനെ 'ക്ഷേത്രജ്ഞൻ' എന്നു വിളിക്കുന്നു.
അപ്രാണവത്സു ഖല്വല്പാ സ്ഥാവരേഷു തതോ ഽധികാ
പ്രാണൻ ഇല്ലാത്തവയിൽ അതിന്റെ സാന്നിധ്യം വളരെ കുറവാണ്; അചഞ്ചലജഡങ്ങളിൽ അതു കൂടുതൽ.
പതത്ര്രിഭ്യോ മൃഗാസ്തേഭ്യഃ സ്വശക്ത്യാ പശവോ ഽധികാഃ
പക്ഷികളേക്കാൾ മൃഗങ്ങൾക്കും അവരിലേക്കാൾ പശുക്കൾക്കും സ്വശക്തിയാൽ മേൽക്കൈയുണ്ട്.
തേഭ്യോ ഽപി നാഗഗന്ധര്വയക്ഷാദ്യാ ദേവതാ നൃപ
അവരിൽപോലും, രാജാവേ, നാഗന്മാർ, ഗന്ധർവന്മാർ, യക്ഷന്മാർ, മറ്റു ദേവതകൾ എന്നിവരും ഉണ്ട്.
ഹിരണ്യഗര്ഭോ ഽപി തതഃ പുംസഃ ശക്ത്യുപലക്ഷിതഃ
അതിനുശേഷം ഹിരണ്യഗർഭനും ഈ ശക്തിയാൽ അനുഭവപ്പെടുന്നവരിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.
യതസ്തച്ഛക്തിയോഗേന യുക്താനി നഭസാ യഥാ
ആ ശക്തിയുടെ യോജനത്തിലൂടെ എല്ലാം നിലനിൽക്കുന്നു, ആകാശം പോലെയാണ് അതിന്റെ സ്വഭാവം.
അമൃര്തം ബ്രഹ്മണോ രൂപം യത്സദിത്യുച്യതേ ബുധൈഃ
അമരമായ ബ്രഹ്മസ്വരൂപം, ജ്ഞാനികൾ 'സത്' എന്നു വിളിക്കുന്നതാണത്.
നഹി സ്വരൂപരൂപം വൈ രൂപമന്യദ്ധരേര്മഹത്
ഹരിയുടെ സ്വരൂപം ഒഴികെ മറ്റൊരു മഹത്തായ രൂപം ഇല്ലതാനും.
ദേവതിര്യങ്മനുഷ്യാദിചേഷ്ടാവന്തി സ്വലീലയാ
സ്വന്തം ലീലയിൽ, ദേവന്മാരുടെയും മൃഗങ്ങളുടെയും മനുഷ്യരുടെയും പ്രവർത്തികൾ അവൻ നടത്തുന്നു.