തഥാത്മാ പ്രകൃതേഃ സംഗാദഹംമാനാദിദൂഷിതഃ
അതു പോലെ, പ്രകൃതിയുമായി ബന്ധം കൊണ്ടു ആത്മാവ് അഹങ്കാരാദി മലങ്ങളാൽ ദുഷിതമാകുന്നു.
തദേതത്കഥിതം ബീജമവിദ്യായാ മയാ തവ
അജ്ഞാനത്തിന്റെ വിത്ത് ഞാൻ നിന്നോട് ഇതാ വിശദീകരിച്ചു.
ക്ലേശാനാം ച ക്ഷയകരം യോഗാദന്യന്ന വിദ്യതേ
കഷ്ടങ്ങൾക്കു അവസാനം വരുത്താൻ യോഗം ഒഴികെ മറ്റൊന്നുമില്ല.
ഖാണ്ഡിക്യോ ഽമൃതവച്ഛ്രത്വാ പുനരാഹ തമീരയന്
അമൃതംപോലെ ഖാണ്ഡിക്യൻ വീണ്ടും പ്രചോദിപ്പിച്ച് അവനോട് പറഞ്ഞു.
വിജ്ഞാതയോ ഗശാസ്ത്രാര്ഥസ്ത്വമസ്യാം നിമിസംതതൌ
നീ ഈ ചെറിയ സമയത്ത് തന്നെ ശാസ്ത്രാർത്ഥം മനസ്സിലാക്കി.
യത്ര സ്ഥിതോ ന ച്യവതേ പ്രാപ്യ ബ്രഹ്മലയം മുനിഃ
ബ്രഹ്മത്തിൽ ലയിച്ച മুনি അവിടെ നിലകൊണ്ട് പിന്നെ വീഴുന്നില്ല.
ബന്ധസ്യ വിഷയാസംഗി മുക്തേര്നിര്വിഷയം തഥാ
ബന്ധനം വിഷയങ്ങളിൽ ആസക്തിയാൽ വരുന്നു; മോക്ഷം വിഷയരഹിതമാണ്.
ചിന്തയേന്മുക്തയേ തേന ബ്രഹ്മഭൂതം പരേശ്വരമ്
മോക്ഷത്തിനായി ബ്രഹ്മസ്വരൂപനായ പരമേശ്വരനെ ചിന്തിക്കണം.
വികാര്യമാത്മനഃ ശക്ത്യാ ലോഹമാകര്ഷകോ യഥാ
എങ്ങനെ കാന്തം ഇരുമ്പിനെ ആകർഷിക്കുമോ, അതുപോലെ ആത്മാവിന്റെ ശക്തിയാൽ.
തസ്യാ ബ്രഹ്മണി സംയോഗോ യോഗ ഇത്യഭിധീയതേ
ആ ആത്മാവ് ബ്രഹ്മത്തിൽ ഏകീകരിക്കപ്പെടുന്നത് തന്നെ യോഗം എന്ന് പറയുന്നു.
യസ്യ യോഗഃ സ വൈ യോഗീ മുമുക്ഷുരമിധീയതേ
ആ യോഗം ഉള്ളവനെയാണ് മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്ന യോഗി എന്ന് വിളിക്കുന്നത്.
വിനിഷ്യന്നസമാധിസ്തു പരബ്രഹ്മോപലബ്ധിമാന്
സമാധിയിൽ സ്ഥിരനാകുന്നവൻ പരബ്രഹ്മം സാക്ഷാൽക്കരിക്കുന്നു.
ജന്മാന്തരൈരഭ്യസനാന്മുക്തിഃ പൂര്വസ്യ ജായതേ
ജന്മാന്തരങ്ങളിലൂടെയുള്ള ആവർത്തിച്ച അഭ്യാസം കൊണ്ടാണ് മോക്ഷം ലഭിക്കുന്നത്.
പ്രാപ്നോതി യോഗീ യോഗാഗ്നിദഗ്ധകര്മചയോ ഽചിരാത്
യോഗിയുടെ കർമ്മങ്ങൾ യോഗാഗ്നിയിൽ ദഹിച്ചാൽ, അവൻ ഉടൻ തന്നെ യോഗം പ്രാപിക്കുന്നു.
സേവേത യോഗീ നിഷ്കാമോ യിഗിതാം സ്വമനോ നയന്
ആസക്തിയില്ലാതെ മനസ്സിനെ നിയന്ത്രിച്ച് യോഗി അഭ്യാസം നടത്തണം.
കുര്വ്വീത ബ്രഹ്മണി തഥാ പരിസ്മിന്പ്രവണം മനഃ
അവൻ മനസ്സിനെ ഇങ്ങനെ ബ്രഹ്മത്തിലും പരമേശ്വരനിലേക്കും തിരിക്കണം.
വിശിഷ്ടഫലദാഃ കാമ്യാ നിഷ്കാമാനാം വിമുക്തിദാഃ
ആഗ്രഹത്തോടെ ചെയ്യുന്ന കര്മ്മങ്ങള് മികച്ച ഫലങ്ങള് നല്കുന്നു; ആഗ്രഹമില്ലാത്തവര്ക്ക് അവ മോക്ഷം നല്കുന്നു.
യമാഖ്യൈര്നിയമാഖ്യൈശ്ച യുഞ്ജീത നിയതോ യതിഃ
നിയമിതനായ യതി യമങ്ങളും നിയമങ്ങളും ആചരിക്കണം.
പ്രാണായാമഃ സ വിജ്ഞേയഃ സബീജോ ഽബീജ ഏവ ച
പ്രാണായാമം വിത്തോടെയും വിത്തില്ലാതെയും ഉള്ളതാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം.
കുരുതഃ സദ്വിധാനേന തൃതീയഃ സംയമാത്തയോഃ
അവ രണ്ടും ശരിയായി നിയന്ത്രിച്ചാല് മൂന്നാമത്തേതു സ്വയം ഉണ്ടാകുന്നു.
ആലംബനമനന്തസ്യ യോഗിനോ ഽഭ്യസതഃ സ്മൃതമ്
അനന്തനില് ആശ്രയം എടുക്കുന്നത് അഭ്യാസം ചെയ്യുന്ന യോഗിക്ക് ഓര്മ്മയില് വരുന്നു.
കുര്യ്യാഞ്ചിത്താനുകാരീണി പ്രത്യാഹാരപരായണഃ
പ്രത്യാഹാരത്തില് ലീനനായവന് മനസ്സിനെ അനുസരിച്ച് പ്രവര്ത്തിക്കണം.
ഇന്ദ്രിയാണാമവശ്യൈസ്തൈര്ന യോഗീ യോഗസാധകഃ
ഇന്ദ്രിയങ്ങള് നിയന്ത്രിക്കാതെ ഒരുവന് യോഗിയും യോഗസാധകനുമല്ല.
വശീകൃതൈസ്തതഃ കുര്യാത്സ്ഥിരം ചേതഃ ശുഭാശ്രയേ
ഇന്ദ്രിയങ്ങള് കീഴടക്കിയ ശേഷം മനസ്സിനെ ശുഭമായ ആശ്രയത്തില് ഉറപ്പിക്കണം.
യദാധാരമശേഷം തു ഹൄന്തി ദോഷസമുദ്ഭവമ്
എന്ത് പൂര്ണ്ണമായ ആശ്രയമാണോ അതു ദോഷങ്ങള് ഉണ്ടാകുന്നത് നീക്കം ചെയ്യുന്നു.
രൂപം മൂര്തമമൂര്തം ച പരം ചാപരമേവ ച
രൂപം, ആകൃതിയുള്ളതും ഇല്ലാത്തതും, പരമവും അപരവും ഇവയും.
ബ്രഹ്മാഖ്യാ കര്മസംജ്ഞാ ച തഥാ ചൈവോഭയാത്മികാ
ബ്രഹ്മം എന്നറിയപ്പെടുന്നതും കര്മ്മം എന്നും ഇരുപക്ഷ സ്വഭാവമുള്ളതുമാണ്.
ഉഭയാത്മികാ തഥൈവാന്യാ ത്രിവിധാ ഭാവഭാവനാ
ഇതുപോലെ, മറ്റൊന്നും ഇരുവിധ സ്വഭാവമുള്ളതാണ്; അതുകൊണ്ട് ഭാവന മൂന്നു തരമാണ്.
കര്മഭാവനയാ ചാന്യേ ദേവാദ്യാഃ സ്ഥാവരാശ്ചരാഃ
കര്മ്മഭാവനയിലൂടെ ദേവന്മാരും മറ്റു ചലനശൂന്യരും ചലിക്കുന്നവരും നിലകൊള്ളുന്നു.
അധികാരബോധയുക്തേഷു വിദ്യതേ ഭാവഭാവനാ
തക്ക അവകാശബോധമുള്ളവരിലാണ് ഭാവന നിലനില്ക്കുന്നത്.