കലേവരോപഭോഗ്യം ഹി ഗൃഹക്ഷേത്രാദികം ച യത്
ശരീരത്തിന് അനുഭവിക്കാവുന്ന വീടും നിലവും മറ്റും—
ഇത്ഥം ച പുത്രപൌത്രേഷു തദ്ദേഹോത്പാദിതേഷു ച
അങ്ങനെ പുത്രന്മാരിലും പുത്രപൗത്രന്മാരിലും ആ ശരീരത്തില് നിന്നുള്ളവരിലും—
സര്വദേഹോപഭോഗായ കുരുതേ കര്മ മാനവഃ
മനുഷ്യന് എല്ലാ ശരീരങ്ങള്ക്കും അനുഭവം ലഭിക്കാനായി കര്മ്മം ചെയ്യുന്നു.
മൃണ്മയം ഹി യഥാ ഗേഹം ലിപ്യതേ വൈ മൃദം ഭസാ
കല്ല് കൊണ്ട് നിര്മ്മിച്ച വീട് മണ്ണും പശുവിന്റെ ചാണകവും കൊണ്ട് പൂശുന്നതുപോലെ—
പഞ്ചഭോഗാത്മകൈര്ഭോഗൈഃ പഞ്ചഭോഗാത്മകം വപുഃ
അഞ്ചു വിധത്തിലുള്ള അനുഭവങ്ങള് കൊണ്ടാണ് ഈ ശരീരം അനുഭവിക്കപ്പെടുന്നത്.
അനേകജന്മസാഹസ്ത്രം സസാരപദവീം വ്രജന്
ആയിരക്കണക്കിന് ജന്മങ്ങള് കടന്ന് സഞ്ചരിച്ചുകൊണ്ടാണ് ആത്മാവ് യാത്ര ചെയ്യുന്നത്.
പ്രക്ഷാല്യതേ യദാ സൌമ്യ രേണുര്ജ്ഞാനോഷ്ണവാരിണാ
പ്രിയനേ, ജ്ഞാനത്തിന്റെ ചൂടുള്ള വെള്ളം കൊണ്ട് പൊടി കഴുകി കളയുമ്പോള്—
മോഹശ്രമേ ശമം യാതേ സ്വച്ഛാന്തഃകരണഃ പുമാന്
മോഹത്തിന്റെ ക്ഷീണം മാറുമ്പോള് മനസ്സ് ശുദ്ധിയും ശാന്തിയും നേടുന്നു.
നിര്വാണമയ ഏവായമാത്മാ ജ്ഞാനമയോ ഽമലഃ
ഈ ആത്മാവ് മോക്ഷസ്വരൂപവും ജ്ഞാനമൂലവുമായ്, പാടില്ലാത്ത ശുദ്ധിയുമാണ്.
ജലസ്യ നാഗ്നിനാ സംഗഃ സ്ഥാലീസംഗാത്തഥാപി ഹി
ജലം എങ്ങനെയോ അഗ്നിയുമായി കലരാറില്ല, പക്ഷേ പാത്രത്തോടൊപ്പമുണ്ടാകാം.
തഥാത്മാ പ്രകൃതേഃ സംഗാദഹംമാനാദിദൂഷിതഃ
അതു പോലെ, പ്രകൃതിയുമായി ബന്ധം കൊണ്ടു ആത്മാവ് അഹങ്കാരാദി മലങ്ങളാൽ ദുഷിതമാകുന്നു.
തദേതത്കഥിതം ബീജമവിദ്യായാ മയാ തവ
അജ്ഞാനത്തിന്റെ വിത്ത് ഞാൻ നിന്നോട് ഇതാ വിശദീകരിച്ചു.
ക്ലേശാനാം ച ക്ഷയകരം യോഗാദന്യന്ന വിദ്യതേ
കഷ്ടങ്ങൾക്കു അവസാനം വരുത്താൻ യോഗം ഒഴികെ മറ്റൊന്നുമില്ല.
ഖാണ്ഡിക്യോ ഽമൃതവച്ഛ്രത്വാ പുനരാഹ തമീരയന്
അമൃതംപോലെ ഖാണ്ഡിക്യൻ വീണ്ടും പ്രചോദിപ്പിച്ച് അവനോട് പറഞ്ഞു.
വിജ്ഞാതയോ ഗശാസ്ത്രാര്ഥസ്ത്വമസ്യാം നിമിസംതതൌ
നീ ഈ ചെറിയ സമയത്ത് തന്നെ ശാസ്ത്രാർത്ഥം മനസ്സിലാക്കി.
യത്ര സ്ഥിതോ ന ച്യവതേ പ്രാപ്യ ബ്രഹ്മലയം മുനിഃ
ബ്രഹ്മത്തിൽ ലയിച്ച മুনি അവിടെ നിലകൊണ്ട് പിന്നെ വീഴുന്നില്ല.
ബന്ധസ്യ വിഷയാസംഗി മുക്തേര്നിര്വിഷയം തഥാ
ബന്ധനം വിഷയങ്ങളിൽ ആസക്തിയാൽ വരുന്നു; മോക്ഷം വിഷയരഹിതമാണ്.
ചിന്തയേന്മുക്തയേ തേന ബ്രഹ്മഭൂതം പരേശ്വരമ്
മോക്ഷത്തിനായി ബ്രഹ്മസ്വരൂപനായ പരമേശ്വരനെ ചിന്തിക്കണം.
വികാര്യമാത്മനഃ ശക്ത്യാ ലോഹമാകര്ഷകോ യഥാ
എങ്ങനെ കാന്തം ഇരുമ്പിനെ ആകർഷിക്കുമോ, അതുപോലെ ആത്മാവിന്റെ ശക്തിയാൽ.
തസ്യാ ബ്രഹ്മണി സംയോഗോ യോഗ ഇത്യഭിധീയതേ
ആ ആത്മാവ് ബ്രഹ്മത്തിൽ ഏകീകരിക്കപ്പെടുന്നത് തന്നെ യോഗം എന്ന് പറയുന്നു.
യസ്യ യോഗഃ സ വൈ യോഗീ മുമുക്ഷുരമിധീയതേ
ആ യോഗം ഉള്ളവനെയാണ് മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്ന യോഗി എന്ന് വിളിക്കുന്നത്.
വിനിഷ്യന്നസമാധിസ്തു പരബ്രഹ്മോപലബ്ധിമാന്
സമാധിയിൽ സ്ഥിരനാകുന്നവൻ പരബ്രഹ്മം സാക്ഷാൽക്കരിക്കുന്നു.
ജന്മാന്തരൈരഭ്യസനാന്മുക്തിഃ പൂര്വസ്യ ജായതേ
ജന്മാന്തരങ്ങളിലൂടെയുള്ള ആവർത്തിച്ച അഭ്യാസം കൊണ്ടാണ് മോക്ഷം ലഭിക്കുന്നത്.
പ്രാപ്നോതി യോഗീ യോഗാഗ്നിദഗ്ധകര്മചയോ ഽചിരാത്
യോഗിയുടെ കർമ്മങ്ങൾ യോഗാഗ്നിയിൽ ദഹിച്ചാൽ, അവൻ ഉടൻ തന്നെ യോഗം പ്രാപിക്കുന്നു.
സേവേത യോഗീ നിഷ്കാമോ യിഗിതാം സ്വമനോ നയന്
ആസക്തിയില്ലാതെ മനസ്സിനെ നിയന്ത്രിച്ച് യോഗി അഭ്യാസം നടത്തണം.
കുര്വ്വീത ബ്രഹ്മണി തഥാ പരിസ്മിന്പ്രവണം മനഃ
അവൻ മനസ്സിനെ ഇങ്ങനെ ബ്രഹ്മത്തിലും പരമേശ്വരനിലേക്കും തിരിക്കണം.
വിശിഷ്ടഫലദാഃ കാമ്യാ നിഷ്കാമാനാം വിമുക്തിദാഃ
ആഗ്രഹത്തോടെ ചെയ്യുന്ന കര്മ്മങ്ങള് മികച്ച ഫലങ്ങള് നല്കുന്നു; ആഗ്രഹമില്ലാത്തവര്ക്ക് അവ മോക്ഷം നല്കുന്നു.
യമാഖ്യൈര്നിയമാഖ്യൈശ്ച യുഞ്ജീത നിയതോ യതിഃ
നിയമിതനായ യതി യമങ്ങളും നിയമങ്ങളും ആചരിക്കണം.
പ്രാണായാമഃ സ വിജ്ഞേയഃ സബീജോ ഽബീജ ഏവ ച
പ്രാണായാമം വിത്തോടെയും വിത്തില്ലാതെയും ഉള്ളതാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം.
കുരുതഃ സദ്വിധാനേന തൃതീയഃ സംയമാത്തയോഃ
അവ രണ്ടും ശരിയായി നിയന്ത്രിച്ചാല് മൂന്നാമത്തേതു സ്വയം ഉണ്ടാകുന്നു.