നിഷ്പാദിതോ മയാ യാഗഃ സമ്യക് ത്വദുപദേശതഃ
നിന്റെ ഉപദേശപ്രകാരം ഞാൻ യാഗം ശരിയായി പൂർത്തിയാക്കി.
ഇത്യുക്തോ മന്ത്രയാമാസ സ ഭൂയോ മന്ത്രിഭിഃ സഹ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതിനു ശേഷം, അവൻ വീണ്ടും മന്ത്രിമാരോടൊപ്പം ആലോചിച്ചു.
തമൂചുര്മന്ത്രിണോ ഗജ്യമശേഷം യാച്യതാമയമ്
മന്ത്രിമാർ അവനോട് പറഞ്ഞു: 'ആനയെ മുഴുവനും അവനിൽ നിന്ന് ചോദിക്കൂ.'
പ്രാഹസ്യ താനാഹ നൃപഃ സ ഖാണ്ഡിക്യോ മഹാപതിഃ
ആ മഹാരാജാവ് ഖാണ്ഡിക്യൻ ചിരിച്ചു കൊണ്ട് അവരോട് പറഞ്ഞു,
ഏതമേതദ്ഭംവതോ ഽത്ര സ്വാര്ഥ സാധനമന്ത്രിണഃ
'ഇവിടെയുള്ളതെല്ലാം, മന്ത്രിമാരേ, നിങ്ങൾക്കു തന്നെ ഉപകാരപ്പെടുന്ന വഴിയാണ്.'
ഇത്യുക്ത്വാ സമുപേത്യൈംനം സ തു കേശിധ്വജം നൃപമ്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, അവൻ കെശിധ്വജ എന്ന രാജാവിന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു.
ബാഢമിത്യേവ തേനോക്തഃ ഖാണ്ഡിക്യസ്തമഥാബ്രവീത്
'ശരി' എന്ന് അവൻ സമ്മതിച്ചപ്പോൾ, ഖാണ്ഡിക്യൻ അവനോട് പറഞ്ഞു:
യദി ചേദ്ദീയതേ മഹ്യം ഭവതാ ഗുരുനിഷ്ക്രയഃ
'നീ ഗുരുദക്ഷിണയായി എനിക്കു തരാമെങ്കിൽ,'
ന പ്രാര്ഥിതം ത്വയാ കസ്മാന്മമ രാജ്യമകണ്ടകമ്
'എന്റെ രാജ്യം തടസ്സമില്ലാതെ തരാൻ നീ ചോദിച്ചില്ലേ, അതെന്തുകൊണ്ടാണ്?'
കേശിധ്വജ നിബോധ ത്വം മയാ ന പ്രാര്ഥിതം യതഃ
'കെശിധ്വജ, ഞാൻ നിന്നോട് അതു ചോദിക്കാത്തതിന്റെ കാരണം നീ മനസ്സിലാക്കണം.'
ക്ഷത്രിയാണാമയം ധര്മോ യത്പ്രജാപരിപാലനമ്
ക്ഷത്രിയരുടെ പ്രധാന കര്ത്തവ്യം അവരുടെ ജനങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കലാണ്.
യത്രാശക്തസ്യ മേ ദോഷോ നൈവാസ്ത്യപകൃതേ ത്വയാ
എനിക്ക് കഴിയാത്തിടത്ത് നീ തെറ്റ് ചെയ്താലും അതിന് എന്റെ തെറ്റ് ഇല്ല.
ജന്മോപര്ഭാഗലിപ്സാര്ഥമിയം ഗജ്യസ്പൃഹാ മമ
ജന്മവും ഭാഗ്യവും ലഭിക്കാനാണ് എനിക്ക് ഈ രാജസിംഹാസനത്തോടുള്ള ആഗ്രഹം.
ന യാച്ഞാ ക്ഷത്രബന്ധൂനാം ധര്മായൈതത്സതാം മതമ്
ക്ഷത്രിയസഹോദരന്മാരോട് എന്തെങ്കിലും ചോദിക്കുന്നത് ധര്മ്മമല്ലെന്ന് സത്പുരുഷന്മാര് കരുതുന്നു.
രാജ്യം ഗൃധ്നന്തി വിദ്വാംസോ മമത്വാകൃഷ്ടചേതസഃ
അനുരാഗം കൊണ്ടു മനസ്സ് ആകര്ഷിക്കപ്പെട്ട പണ്ഡിതന്മാര് രാജ്യം ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
അഹം ച വിദ്യയാ മൃത്യും തര്തുകാമഃ കരോമി വൈ
ഞാന് ജ്ഞാനത്തിന്റെ സഹായത്തോടെ മരണത്തെ കടന്ന് പോകാന് ആഗ്രഹിച്ച് പ്രവര്ത്തിക്കുന്നു.
തദിദം തേ മനോ ദിഷ്ട്യാ വിവേകൈശ്ചര്യതാം ഗതമ്
അതിനാല് ഭാഗ്യവശാല് നിന്റെ മനസ്സ് വിവേകവും അത്ഭുതവും നേടിയിരിക്കുന്നു.
അനാത്മന്യാത്മബുദ്ധിര്യാ ഹ്യസ്വേ സ്വവിഷയാ മതിഃ
സ്വന്തമല്ലാത്തതില് ആത്മാവിനെ കാണുന്ന ബുദ്ധിയും, അന്യവസ്തുക്കളെ സ്വന്തം എന്ന് കരുതുന്ന മനസ്സും—
പഞ്ചഭൂതാത്മകേ ദേഹേ ദേഹീ മോഹതമോവൃത്തഃ
അഞ്ചു ഭൂതങ്ങളാല് രൂപംകൊണ്ട ശരീരത്തില് ആത്മാവ് മോഹത്തിന്റെ ഇരുണ്ടതില് കുടുങ്ങിയിരിക്കുന്നു.
ആകാശവായ്വഗ്രിജലപൃഥിവീഭിഃ പൃഥക് സ്ഥിതേ
ആകാശം, വായു, അഗ്നി, ജലം, ഭൂമി ഇവ ഓരോന്നും വേറെയായി നിലകൊള്ളുന്നു.
കലേവരോപഭോഗ്യം ഹി ഗൃഹക്ഷേത്രാദികം ച യത്
ശരീരത്തിന് അനുഭവിക്കാവുന്ന വീടും നിലവും മറ്റും—
ഇത്ഥം ച പുത്രപൌത്രേഷു തദ്ദേഹോത്പാദിതേഷു ച
അങ്ങനെ പുത്രന്മാരിലും പുത്രപൗത്രന്മാരിലും ആ ശരീരത്തില് നിന്നുള്ളവരിലും—
സര്വദേഹോപഭോഗായ കുരുതേ കര്മ മാനവഃ
മനുഷ്യന് എല്ലാ ശരീരങ്ങള്ക്കും അനുഭവം ലഭിക്കാനായി കര്മ്മം ചെയ്യുന്നു.
മൃണ്മയം ഹി യഥാ ഗേഹം ലിപ്യതേ വൈ മൃദം ഭസാ
കല്ല് കൊണ്ട് നിര്മ്മിച്ച വീട് മണ്ണും പശുവിന്റെ ചാണകവും കൊണ്ട് പൂശുന്നതുപോലെ—
പഞ്ചഭോഗാത്മകൈര്ഭോഗൈഃ പഞ്ചഭോഗാത്മകം വപുഃ
അഞ്ചു വിധത്തിലുള്ള അനുഭവങ്ങള് കൊണ്ടാണ് ഈ ശരീരം അനുഭവിക്കപ്പെടുന്നത്.
അനേകജന്മസാഹസ്ത്രം സസാരപദവീം വ്രജന്
ആയിരക്കണക്കിന് ജന്മങ്ങള് കടന്ന് സഞ്ചരിച്ചുകൊണ്ടാണ് ആത്മാവ് യാത്ര ചെയ്യുന്നത്.
പ്രക്ഷാല്യതേ യദാ സൌമ്യ രേണുര്ജ്ഞാനോഷ്ണവാരിണാ
പ്രിയനേ, ജ്ഞാനത്തിന്റെ ചൂടുള്ള വെള്ളം കൊണ്ട് പൊടി കഴുകി കളയുമ്പോള്—
മോഹശ്രമേ ശമം യാതേ സ്വച്ഛാന്തഃകരണഃ പുമാന്
മോഹത്തിന്റെ ക്ഷീണം മാറുമ്പോള് മനസ്സ് ശുദ്ധിയും ശാന്തിയും നേടുന്നു.
നിര്വാണമയ ഏവായമാത്മാ ജ്ഞാനമയോ ഽമലഃ
ഈ ആത്മാവ് മോക്ഷസ്വരൂപവും ജ്ഞാനമൂലവുമായ്, പാടില്ലാത്ത ശുദ്ധിയുമാണ്.
ജലസ്യ നാഗ്നിനാ സംഗഃ സ്ഥാലീസംഗാത്തഥാപി ഹി
ജലം എങ്ങനെയോ അഗ്നിയുമായി കലരാറില്ല, പക്ഷേ പാത്രത്തോടൊപ്പമുണ്ടാകാം.