ശബ്ദബ്രഹ്മണി നിഷ്ണാതഃ പരം ബ്രഹ്മാധിഗച്ഛതി
ശബ്ദബ്രഹ്മത്തിൽ നന്നായി പരിചയമുള്ളവൻ പരബ്രഹ്മത്തെ നേടുന്നു.
പരമാ ത്വക്ഷരപ്രാപ്തിരൃഗ്വേദാദിമയാ പരാ
ഋഗ്വേദാദികളാൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്ന, അക്ഷരമായ അതിനെ നേടുന്നതാണ് ഏറ്റവും ഉന്നതം.
അനിര്ദേശ്യമരൂപം ച പാണിപാദാദിസംയുതമ്
അത് വിവരണം ചെയ്യാൻ കഴിയാത്തതും, രൂപമില്ലാത്തതും, എന്നാൽ കൈകളും കാലുകളും മുതലായവയോടെ അനുഭവപ്പെടുന്നതുമാണ്.
വ്യാപ്യം വ്യാപ്തം യതഃ സര്വം തം വൈ പശ്യന്തി സൂരയഃ
എല്ലാം വ്യാപിക്കുകയും, എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞുനിൽക്കുകയും ചെയ്യുന്ന അതിനെ മഹർഷിമാർ കാണുന്നു.
ശ്രുതിവാക്യോദിതം സൂക്ഷ്മം തദ്വിഷ്ണോഃ പരമം പദമ്
വേദവാക്യങ്ങളിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന സൂക്ഷ്മമായ വിഷ്ണുവിന്റെ പരമപദം അതാണ്.
വാചകോ ഭഗവച്ഛബ്ദസ്തസ്യോദ്ദിഷ്ടോ ഽക്ഷയാത്മനഃ
'ഭഗവാൻ' എന്ന ശബ്ദം അക്ഷയസ്വരൂപനായ അവനാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്.
ജ്ഞായതേ യേന തജ്ജ്ഞാനം പരമന്യത്രയീമയമ്
ജ്ഞാനം അറിയാൻ കഴിയുന്നത് കൊണ്ടാണ് പരമജ്ഞാനം, അതു ത്രയീ വേദങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമാണ്.
പൂജായാം ഭഗവച്ഛബ്ദഃ ക്രിയതേ ഹ്യൌപചാരികഃ
പൂജയിൽ 'ഭഗവാൻ' എന്ന ശബ്ദം ഉപചാരാർത്ഥത്തിൽ ഉപയോഗിക്കുന്നു.
ഭഗവന്ഭഗവച്ഛബ്ദഃ സര്വകാരണകാരണേ തേനാഗമപിതാ സ്രഷ്ടാ ഗകാരോ ഽയം തഥാ മുനേ
മഹർഷേ, 'ഭഗവാൻ' എന്നത് എല്ലാകാരണങ്ങൾക്കും കാരണമാകുന്നവനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് ആഗമങ്ങളിൽ 'ഗ' എന്നത് പിതാവും സ്രഷ്ടാവും എന്നർത്ഥത്തിൽ പറയുന്നു.
ജ്ഞാനവൈരാഗ്യയോശ്ചൈവ ഷണ്ണാം ഭഗ ഇതീരണാ
'ഭഗ' എന്നത് ജ്ഞാനവും വൈരാഗ്യവും അടങ്ങിയ ആറു മഹത്വങ്ങൾക്കാണ് പറയുന്നത്.
സര്വഭൂതേഷ്വശേഷേഷു വകാരാര്ഥസ്തതോ ഽവ്യയഃ
എല്ലാ ജീവികളിലും 'വ' എന്നത് അക്ഷയത്വം എന്നർത്ഥം നൽകുന്നു.
പരമബ്രഹ്മഭൂതസ്യ വാസുദേവസ്യ നാന്യഗഃ
പരബ്രഹ്മസ്വരൂപനായ വാസുദേവനു മറ്റൊരുവൻ ഇല്ല.
ശബ്ദോ ഽയം നോപചാരേണ ചാന്യത്ര ഹ്യുപചാരതഃ
ഈ ശബ്ദം സാധാരണയായി ഉപചാരാർത്ഥത്തിൽ ഉപയോഗിക്കുന്നതല്ല, വേറിടങ്ങളിൽ മാത്രം ഉപചാരമായി ഉപയോഗിക്കുന്നു.
വേത്തി വിദ്യാമവിദ്യാം ച സ വാച്യോ ഭഗവാനിതി
ജ്ഞാനവും അജ്ഞാനവും അറിയുന്നവനാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ 'ഭഗവാൻ' എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നത്.
ഭഗവച്ഛബ്ദവാച്യാനി വിനാ ഹേയൈര്ഗുണാദിഭിഃ
'ഭഗവാൻ' എന്ന ശബ്ദം സൂചിപ്പിക്കുന്നവർക്ക് ദോഷങ്ങളോ അവാഞ്ഛിത ഗുണങ്ങളോ ഇല്ല.
ഭൂതേഷു വസനാദേവ വാസുദേവസ്തതഃ സ്മൃതഃ
എല്ലാ ജീവികളിലും വസിക്കുന്നതുകൊണ്ടാണ് വാസുദേവൻ എന്ന പേരിൽ അവനെ ഓർക്കുന്നത്.
നാമവ്യാഖ്യാമനന്തസ്യ വാസുദേവസ്യ തത്ത്വതഃ
അനന്തനായ വാസുദേവന്റെ നാമങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ അർത്ഥം ഇവിടെ പറയുന്നു.
ധാതാ വിധാതാ ജഗതാം വാസുദേവസ്തതഃ പ്രഭുഃ
ലോകങ്ങളുടെ സൃഷ്ടാവും നിയമാവലിയും വാസുദേവനാണ്; അതുകൊണ്ടു തന്നെ അവൻ പ്രഭുവാണ്.
അതീതസര്വാവരണോ ഽഖിലാത്മാ തേനാസ്തൃതം യദ്ഭുവനാന്തരാലമ്
അവൻ എല്ലാത്തിനുമപ്പുറം നിലകൊള്ളുന്നവനും, സകലജീവികളുടെയും ആത്മാവും ആകുന്നു; അവന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ ലോകങ്ങൾക്കിടയിലെ അന്തരീക്ഷം മുഴുവൻ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
ഇച്ഛാഗൃഹീതാഭിമതോരുദേഹഃ സംസാധിതാശേഷജഗദ്ധിതോ ഽസൌ
തനിക്കിഷ്ടമുള്ള ഭാവത്തിൽ ശക്തമായ രൂപം സ്വീകരിച്ച്, അവൻ എല്ലാ ലോകങ്ങളുടെയും ക്ഷേമം സാധിപ്പിക്കുന്നു.
പരഃ പരാണാം സകലാ ന യത്ര ക്ലേശാദയഃ സംതി പരാവരേശേ
പരമോന്നതരിൽ പരമൻ, അവിടെയൊരുവിധം കഷ്ടതയോ ദുഃഖമോ ഇല്ല; ഉയർന്നതിന്റെയും താഴ്ന്നതിന്റെയും ഈശ്വരൻ അവനാണ്.
സര്വേശ്വരഃ സര്വനിസര്ഗവേത്താ സമസ്കശക്തിഃ പരമേശ്വരാഖ്യഃ
സകലത്തിന്റെയും ഈശ്വരനും, സൃഷ്ടിയുടെ സകല രഹസ്യങ്ങളും അറിയുന്നവനും, എല്ലാ ശക്തികളും ഉള്ളവനും, പരമേശ്വരൻ എന്നറിയപ്പെടുന്നവനും അവനാണ്.
തത്പ്രാപ്തികാരണം ബ്രഹ്മ തവേതത്പ്രതിപദ്യതേ
അവനെ പ്രാപിക്കാൻ കാരണമാകുന്ന ബ്രഹ്മം നീ ഇതാ തിരിച്ചറിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
സ്വാധ്യായയോഗസംപത്ത്യാ പരമാത്മാ പ്രകാശതേ
സ്വാധ്യായവും യോഗവും നേടുമ്പോൾ പരമാത്മാവ് വ്യക്തമായി അനുഭവപ്പെടുന്നു.
ന മാംസചക്ഷുഷാ ദ്രഷ്ടും ബ്രഹ്മഭൂതഃ സ ശക്യതേ
ബ്രഹ്മസ്വരൂപനായവനെ ഈ ശരീരദൃഷ്ടിയാൽ കാണാൻ കഴിയില്ല.
ജ്ഞാതേ യന്നാഖിലാധാരം പശ്യേയം പരമേശ്വരമ്
അവനെ അറിയുമ്പോൾ, സകലത്തിന്റെയും ആധാരമായ പരമേശ്വരനെ ഞാൻ കാണും.
ജനകായ പുരാ യോഗം തഥാഹം കഥയാമി തേ
പണ്ടു ഞാൻ ജനകനെ പറഞ്ഞതുപോലെ, ഇപ്പോൾ നിനക്കു യോഗത്തെക്കുറിച്ച് പറയാം.
കഥം തയോശ്ച സംവാദോ യോഗസംബന്ധവാനഭൂത്
അവരിരുവരുടെയും യോഗബന്ധമുള്ള സംഭാഷണം എങ്ങനെ നടന്നു എന്നത് പറയാം.
കൃതധ്വജോ ഽസ്യ ഭ്രാതാഭൂത്സദാധ്യാത്മരതിര്നൃപഃ
കൃതധ്വജൻ എന്ന സഹോദരൻ ആത്മവിഷയങ്ങളിൽ എപ്പോഴും ലീനനായിരുന്ന ഒരു രാജാവായിരുന്നു.
പുത്രോ ഽമിതവ്വജസ്യാപി ഖാണ്ഡിക്യജനകാഭിധഃ പുരോധസാ മന്ത്രിഭിശ്ച സമവേതോ ഽല്പസാധനഃ
അവന്റെ മകൻ, അധിക സമ്പത്തില്ലാത്തവൻ, ഖാണ്ഡിക്യ വംശത്തിൽ ജനിച്ച ജനകൻ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെട്ടവൻ, പുരോഹിതന്മാരും മന്ത്രിമാരും ചുറ്റപ്പെട്ടവനായിരുന്നു.