പൂര്വധ്യാനപഥേ ധീരഃ സമാദധ്യാന്മനസ്ത്വരാ
മുനിവരൻ തന്റെ മനസ്സ് മുൻപത്തെ ധ്യാനമാർഗത്തിൽ ഉറച്ചതായും അതിവേഗം ആലോചിച്ചും സ്ഥാപിക്കണം.
ഏഷ ധ്യാനപഥഃ പൂര്വോ ഭയാ സമനുവര്ണിതഃ
ഈ മുൻപത്തെ ധ്യാനപഥവും അതിന്റെ ഭയങ്ങളും വിശദമായി പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.
സ്ഫുരിഷ്യതി സമുദ്രാന്താ വിദ്യുദമ്ബുധരേ യഥാ
മഴമേഘത്തിൽ മിന്നൽ കടന്നുപോകുന്നതുപോലെ, അത് സമുദ്രത്തോളം എത്തി തെളിയും.
ഏവമേവാസ്യ ചിത്തം ച ഭവതി ധ്യാനവര്ത്മനി
അതുപോലെ തന്നെ, അവന്റെ മനസ്സ് ധ്യാനമാർഗത്തിൽ സുതാര്യമാകുന്നു.
പുനര്വായുപഥം ഭ്രാന്തം മനോ ഭവതി വായുവത്
വായുവിനെപ്പോലെ മനസ്സ് വീണ്ടും വഴിതെറ്റി കാറ്റുപോലെ അലഞ്ഞു പോകും.
സമാദധ്യാത്പുനശ്ചേതോ ധ്യാനേന ധ്യാനയോഗവിത്
ധ്യാനത്തിൽ പ്രാവീണ്യം ഉള്ളവൻ വീണ്ടും തന്റെ മനസ്സ് ധ്യാനത്തിലൂടെ സ്ഥിരമാക്കണം.
മുനേഃ സമാധിയുക്തസ്യ പ്രഥമം ധ്യാനമാദിതഃ
സമാധിയിൽ സ്ഥിരതയുള്ള മുനിക്ക് ആദ്യം തന്നെ ധ്യാനം ആരംഭിക്കേണ്ടതാണ്.
ന നിര്വേദം മുനിര്ഗച്ഛേത്കുര്യാദേവാത്മനോ ഹിതമ്
മുനി നിരാശയിലേക്കു വീഴരുത്; തന്റെ ആത്മാർത്ഥമായ ഭാവത്തിൽ നന്മ ചെയ്യണം.
സഹസാ വാരിണാ സിക്താ ന യാന്തി പരിഭാവനാഃ
പെട്ടെന്നു വെള്ളം ഒഴിച്ചാൽ വസ്തുക്കൾ മുഴുവനായി നനയാറില്ല.
ക്രമേണ തു ശനൈര്ഗച്ഛത്സര്വം തത്പരിഭാവനമ്
പക്ഷേ, വെള്ളം പതിയെ പതിയെ ചാടുമ്പോൾ എല്ലാം നന്നായി നനയും.
സംഹരേത്ക്രമശശ്ചൈവ സമ്യക് തത്പ്രശമിഷ്യതി
അവൻ അതിനെ ക്രമമായി നിയന്ത്രിക്കണം; അങ്ങനെ അതു പൂർണ്ണമായും ശാന്തമാകും.
പൂര്വം ധ്യാനപഥേ സ്ഥാപ്യ നിത്യയോഗേന ശാമ്യതി
ആദ്യമായി ധ്യാനപഥത്തിൽ മനസ്സ് സ്ഥാപിച്ച്, സ്ഥിരമായ അഭ്യാസത്തിലൂടെ അത് ശാന്തമാകുന്നു.
സുഖമേഷ്യതി തത്തസ്യ യദേവം സംയതാത്മനഃ
ഇങ്ങനെ ആത്മസംയമനം പുലർത്തുന്നവന് സുഖം ലഭിക്കും.
ഗച്ഛന്തി യോഗിനോ ഹ്യോവം നിര്വാണം തു നിരാമയമ്
യോജകർ അങ്ങനെയുള്ള നിരാമയമായ മോക്ഷത്തിലേക്കാണ് സഞ്ചരിക്കുന്നത്.
ഭൃഗും പരമധര്മാത്മാ വിസ്മിതഃ പ്രത്യപൂജയത്
പരമധാർമികനായ ഭൃഗു അത്ഭുതപ്പെട്ടു അവനെ ആദരിച്ചു.
നിഖിലേന മഹാപ്രാജ്ഞ കിം ഭൂയഃ ശ്രോതുമിച്ഛസി
മഹാപണ്ഡിതനേ, നീക്ക് ഇനിയും മുഴുവനായി എന്താണ് കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹം?
പുനഃ പപ്രച്ഛ തത്ത്വജ്ഞോ നാരദോ ഽധ്യാത്മസത്കഥാമ്
തത്ത്വജ്ഞാനിയായ നാരദൻ വീണ്ടും ആത്മവിഷയമായ ഉത്തമകഥയെക്കുറിച്ച് ചോദിച്ചു.
ന ച മേ ജായതേ തൃപ്തിര്ഭൂയോഭൂയോ ഽപി ശൃണ്വതഃ
പുനഃപുനഃ ഞാൻ കേൾക്കുമ്പോഴും എനിക്ക് തൃപ്തി ഉണ്ടാകുന്നില്ല.
തഥാ കഥയ സര്വജ്ഞ മോക്ഷധര്മം സദാശ്രിതമ്
സർവ്വജ്ഞനായവനേ, ദയവായി എപ്പോഴും പാലിക്കപ്പെടുന്ന മോക്ഷധർമ്മം കൂടി പറയൂ.
യഥാ മോക്ഷമനുപ്രാപ്തോ ജനകോ മിഥിലാധിപഃ
മിഥിലയുടെ രാജാവായ ജനകൻ എങ്ങനെ മോക്ഷം നേടാൻ സാധിച്ചു?
ഔര്ധ്വദേഹികധര്മാണാമാസീദ്യുക്തോ വിചിന്തനേ
അവൻ മരിച്ചശേഷം ചെയ്യേണ്ട കര്ത്തവ്യങ്ങളെ കുറിച്ച് ആലോചനയിൽ മുഴുകിയവനായിരുന്നു.
ദര്ശയന്തഃ പൃഥഗ്ധര്മാന്നാനാപാഷഞ്ജവാദിനഃ
വിവിധവിധത്തിലുള്ള കര്ത്തവ്യങ്ങൾ കാണിച്ച്, പലവിധ വാദങ്ങൾ അവർ പറഞ്ഞു.
ആദമസ്ഥഃ സ ഭൂയിഷ്ടമാത്മതത്ത്വേന തുഷഅയതി
അവൻ അതിൽ ഉറച്ചുനിന്ന്, അധികം ആത്മതത്വത്തിൽ ആനന്ദം കണ്ടെത്തി.
പരിധാവന്മഹീം കൃത്സ്നാം ജഗാമ മിഥിലാമഥ
അവൻ ഭൂമി മുഴുവൻ സഞ്ചരിച്ച്, പിന്നീട് മിഥിലയിൽ എത്തി.
സുപര്യവസിതാര്ഥശ്ച നിര്ദ്വന്ദ്വോ നഷ്ടസംശയഃ
അവന്റെ ലക്ഷ്യം പൂർണ്ണമായി സഫലമായി; അവൻ ഇരട്ടത്വവും സംശയവും വിട്ടു.
ശാശ്വതം സുഖമത്യന്തമന്വിച്ഛന്സ സുദുര്ലഭമ്
ശാശ്വതവും അത്യന്തവും അപൂർവവുമായ ആനന്ദം അന്വേഷിച്ചവനായിരുന്നു.
സ മന്യേ തേന രൂപേണ വിഖ്യാപയതി ഹി സ്വയമ്
അവൻ ആ രൂപത്തിലൂടെ തന്നെ അതിനെ പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നു എന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു.
പഞ്ചസ്രോതസി യഃ സത്രമാസ്തേ വര്ഷസഹസ്രകമ്
അഞ്ചു നദികളുള്ള സ്ഥലത്ത് ആയിരം വർഷം യജ്ഞം നടത്തുന്നവനാണ് അവൻ.
പുരുഷാവസ്ഥമവ്യങ്ക്തം പരമാര്ഥം ന്യവേദയത്
മനുഷ്യാവസ്ഥയിൽ അപ്രത്യക്ഷമായ പരമാർത്ഥം അവൻ വെളിപ്പെടുത്തി.
ക്ഷേത്രക്ഷേത്രജ്ഞയോര്വ്യക്തിം വിബുധേ ദേഹദര്ശനഃ
ക്ഷേത്രവും ക്ഷേത്രജ്ഞനും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം, ശരീരദർശനത്തിലൂടെ ജ്ഞാനികൾക്ക് അവൻ വിശദീകരിച്ചു.