തത്ര പശ്യ കുശലാന്ന ശോചതേ ജായതേ യദി ഭയം പദം സദാ
അവിടെ, നൈപുണ്യം കാണുമ്പോൾ അവൻ ദുഃഖിക്കില്ല; ഭയം വന്നാലും അതു എപ്പോഴും താൽക്കാലികമാണ്.
യജ്ജ്ഞാത്വാ മുച്യതേ ബ്രഹ്മന്നരസ്ത്രിവിധതാപതഃ
ബ്രഹ്മൻ, അതറിയുമ്പോൾ മനുഷ്യൻ മൂന്നു വിധത്തിലുള്ള കഷ്ടങ്ങളിൽ നിന്നു മോചിതനാകും.
യം ജ്ഞാത്വാ ശാശ്വതീം സിദ്ധിം ഗച്ഛന്തീഹ മഹര്ഷയഃ
അത് അറിഞ്ഞാൽ മഹർഷികൾ ഇവിടെ ശാശ്വതമായ സിദ്ധി നേടുന്നു.
മഹര്ഷയോ ജ്ഞാനതൃപ്താ നിര്വാണഗതമാനസാഃ
മഹർഷികൾ ജ്ഞാനത്തിൽ തൃപ്തരായി, മനസ്സു മോക്ഷത്തിലേക്ക് ചേർന്ന്,
ജന്മദോഷപാരീക്ഷീണാഃ സ്വഭാവേ പര്യവസ്ഥിതാഃ
ജന്മത്തിന്റെ ദോഷങ്ങൾ തീർത്ത്, സ്വഭാവത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.
അസംഗാന്യ വിധാദീനി മനഃ ശാന്തികരാണി ച
എല്ലാ പ്രവൃത്തികളിൽ നിന്നും അകന്നു, മനസ്സിന് സമാധാനം നൽകുന്ന കാര്യങ്ങളിൽ,
പിണ്ഡീകൃത്യേന്ദ്രിയഗ്രാമമാസീനഃ കാഷ്ടവന്മുനിഃ
ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ഒന്നായി കൂട്ടി, സന്യാസി മരമുപോലെ ഇരിക്കുന്നു.
രൂപം ന ചക്ഷുഷാ വിന്ദ്യാജ്ജിഹ്വയാ ന രസാംസ്തഥാ
അവൻ കണ്ണിലൂടെ രൂപം കാണുന്നില്ല, നാവിലൂടെ രുചികൾ അനുഭവിക്കുന്നില്ല.
പഞ്ചവര്ഗപ്രമാഥീനി നേച്ഛേഞ്ചൈതാനി വീര്യവാന്
പഞ്ചേന്ദ്രിയങ്ങൾ കലഹം ഉണ്ടാക്കുന്ന ഈ അഞ്ചു വസ്തുക്കളും അവൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല.
സമാദധ്യാന്മനോ ഭ്രാന്തമിന്ദ്രിയൈഃ സഹ പഞ്ചഭിഃ
അവൻ തന്റെ മനസ്സും അഞ്ചു ഇന്ദ്രിയങ്ങളും ഒറ്റക്കെട്ടായി നിയന്ത്രിക്കുന്നു.
പൂര്വധ്യാനപഥേ ധീരഃ സമാദധ്യാന്മനസ്ത്വരാ
മുനിവരൻ തന്റെ മനസ്സ് മുൻപത്തെ ധ്യാനമാർഗത്തിൽ ഉറച്ചതായും അതിവേഗം ആലോചിച്ചും സ്ഥാപിക്കണം.
ഏഷ ധ്യാനപഥഃ പൂര്വോ ഭയാ സമനുവര്ണിതഃ
ഈ മുൻപത്തെ ധ്യാനപഥവും അതിന്റെ ഭയങ്ങളും വിശദമായി പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.
സ്ഫുരിഷ്യതി സമുദ്രാന്താ വിദ്യുദമ്ബുധരേ യഥാ
മഴമേഘത്തിൽ മിന്നൽ കടന്നുപോകുന്നതുപോലെ, അത് സമുദ്രത്തോളം എത്തി തെളിയും.
ഏവമേവാസ്യ ചിത്തം ച ഭവതി ധ്യാനവര്ത്മനി
അതുപോലെ തന്നെ, അവന്റെ മനസ്സ് ധ്യാനമാർഗത്തിൽ സുതാര്യമാകുന്നു.
പുനര്വായുപഥം ഭ്രാന്തം മനോ ഭവതി വായുവത്
വായുവിനെപ്പോലെ മനസ്സ് വീണ്ടും വഴിതെറ്റി കാറ്റുപോലെ അലഞ്ഞു പോകും.
സമാദധ്യാത്പുനശ്ചേതോ ധ്യാനേന ധ്യാനയോഗവിത്
ധ്യാനത്തിൽ പ്രാവീണ്യം ഉള്ളവൻ വീണ്ടും തന്റെ മനസ്സ് ധ്യാനത്തിലൂടെ സ്ഥിരമാക്കണം.
മുനേഃ സമാധിയുക്തസ്യ പ്രഥമം ധ്യാനമാദിതഃ
സമാധിയിൽ സ്ഥിരതയുള്ള മുനിക്ക് ആദ്യം തന്നെ ധ്യാനം ആരംഭിക്കേണ്ടതാണ്.
ന നിര്വേദം മുനിര്ഗച്ഛേത്കുര്യാദേവാത്മനോ ഹിതമ്
മുനി നിരാശയിലേക്കു വീഴരുത്; തന്റെ ആത്മാർത്ഥമായ ഭാവത്തിൽ നന്മ ചെയ്യണം.
സഹസാ വാരിണാ സിക്താ ന യാന്തി പരിഭാവനാഃ
പെട്ടെന്നു വെള്ളം ഒഴിച്ചാൽ വസ്തുക്കൾ മുഴുവനായി നനയാറില്ല.
ക്രമേണ തു ശനൈര്ഗച്ഛത്സര്വം തത്പരിഭാവനമ്
പക്ഷേ, വെള്ളം പതിയെ പതിയെ ചാടുമ്പോൾ എല്ലാം നന്നായി നനയും.
സംഹരേത്ക്രമശശ്ചൈവ സമ്യക് തത്പ്രശമിഷ്യതി
അവൻ അതിനെ ക്രമമായി നിയന്ത്രിക്കണം; അങ്ങനെ അതു പൂർണ്ണമായും ശാന്തമാകും.
പൂര്വം ധ്യാനപഥേ സ്ഥാപ്യ നിത്യയോഗേന ശാമ്യതി
ആദ്യമായി ധ്യാനപഥത്തിൽ മനസ്സ് സ്ഥാപിച്ച്, സ്ഥിരമായ അഭ്യാസത്തിലൂടെ അത് ശാന്തമാകുന്നു.
സുഖമേഷ്യതി തത്തസ്യ യദേവം സംയതാത്മനഃ
ഇങ്ങനെ ആത്മസംയമനം പുലർത്തുന്നവന് സുഖം ലഭിക്കും.
ഗച്ഛന്തി യോഗിനോ ഹ്യോവം നിര്വാണം തു നിരാമയമ്
യോജകർ അങ്ങനെയുള്ള നിരാമയമായ മോക്ഷത്തിലേക്കാണ് സഞ്ചരിക്കുന്നത്.
ഭൃഗും പരമധര്മാത്മാ വിസ്മിതഃ പ്രത്യപൂജയത്
പരമധാർമികനായ ഭൃഗു അത്ഭുതപ്പെട്ടു അവനെ ആദരിച്ചു.
നിഖിലേന മഹാപ്രാജ്ഞ കിം ഭൂയഃ ശ്രോതുമിച്ഛസി
മഹാപണ്ഡിതനേ, നീക്ക് ഇനിയും മുഴുവനായി എന്താണ് കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹം?
പുനഃ പപ്രച്ഛ തത്ത്വജ്ഞോ നാരദോ ഽധ്യാത്മസത്കഥാമ്
തത്ത്വജ്ഞാനിയായ നാരദൻ വീണ്ടും ആത്മവിഷയമായ ഉത്തമകഥയെക്കുറിച്ച് ചോദിച്ചു.
ന ച മേ ജായതേ തൃപ്തിര്ഭൂയോഭൂയോ ഽപി ശൃണ്വതഃ
പുനഃപുനഃ ഞാൻ കേൾക്കുമ്പോഴും എനിക്ക് തൃപ്തി ഉണ്ടാകുന്നില്ല.
തഥാ കഥയ സര്വജ്ഞ മോക്ഷധര്മം സദാശ്രിതമ്
സർവ്വജ്ഞനായവനേ, ദയവായി എപ്പോഴും പാലിക്കപ്പെടുന്ന മോക്ഷധർമ്മം കൂടി പറയൂ.
യഥാ മോക്ഷമനുപ്രാപ്തോ ജനകോ മിഥിലാധിപഃ
മിഥിലയുടെ രാജാവായ ജനകൻ എങ്ങനെ മോക്ഷം നേടാൻ സാധിച്ചു?