ഇതീമം ഹൃദയഗ്രഥിം ബുദ്ധിചിന്താമയം ദൃഢമ്
ഇങ്ങനെ, ബുദ്ധിയും ചിന്തയും നിറഞ്ഞ ഈ ഹൃദയഗ്രന്ഥി ദൃഢമാണ്.
മലിനാഃ പ്രാണ്നുയുഃ ശുദ്ധിം യഥാ പൂര്ണാം നദീം നരാഃ
അശുദ്ധരായ മനുഷ്യർ പൂർണ്ണമായും ശുദ്ധമായ നദിയിൽ ശുദ്ധീകരണത്തിനായി എത്തുന്നതുപോലെ,
മഹാനദ്യാ ഹി പാരജ്ഞസ്തപ്യതേ ന തരന്യഥാ
വലിയൊരു നദി എങ്ങനെ കടക്കാമെന്ന് അറിയുന്നവന് കഷ്ടം ഉണ്ടാകില്ല; അതുപോലെ തന്നെയാണ് മറ്റുള്ളവരും.
ഏവം യേ വിദുരധ്യാത്മം കൈവല്യം ജ്ഞാനമുത്തമമ്
അതുപോലെ, ആത്മാവിനെ അറിയുന്നവരും മോക്ഷത്തിന്റെ ഉത്തമമായ അറിവ് ഉള്ളവരും,
അവേക്ഷ്യ ച ശനൈര്ബുദ്ധ്യാ ലഭതേ ച ശമം തതഃ
മനസ്സോടെ ശ്രദ്ധയോടെ നിരീക്ഷിച്ച്, അവരത് വഴി മനസ്സിന് സമാധാനം നേടുന്നു.
അന്വിഷ്യ മനസാ യുക്തസ്തത്ത്വദര്ശീ നിരുത്സുകഃ
മനസ്സിനെ ഏകാഗ്രമാക്കി അന്വേഷിച്ച്, സത്യം കാണുന്നവനും ആഗ്രഹങ്ങൾ ഇല്ലാത്തവനും,
തത്ര തത്ര വിസൃഷ്ടേഷു ദുര്വാപേഷ്വകൃതാത്മാഭിഃ
ഇവിടെ അവിടെ ചിതറിക്കിടക്കുന്നവരിലും, എളുപ്പത്തിൽ അടുക്കാൻ കഴിയാത്തവരിലും, ആത്മാവ് വളർന്നിട്ടില്ലാത്തവരിലും,
വിജ്ഞായ തദ്ധി മന്യന്തേ കതകൃത്യാ മനീഷിണഃ
അത് മനസ്സിലാക്കി, ജ്ഞാനികൾ അതാണ് ചെയ്യേണ്ടതെന്ന് കരുതുന്നു.
നഹി ഗതിരധികാസ്തി കസ്യചിത്സതി ഹി ഗുണേപ്രവദത്യതുല്യതാമ്
ഏതൊരാള്ക്കും അതിലുമുള്ള വഴി ഇല്ല; കാരണം ഗുണം ഉണ്ടെങ്കിൽ അവിടെ അസമത്വം ഇല്ല.
നാപ്രിയം തദുഭയം കുതഃ പ്രിയം തസ്യ തജ്ജനയതീഹ കുര്വതഃ
അവനു ദുഃഖകരമായതോ സന്തോഷകരമായതോ ഒന്നുമില്ല; ചെയ്യുന്നതിൽനിന്ന് എങ്ങനെ സുഖമോ ദുഃഖമോ ഉണ്ടാകുമെന്നു ചോദിക്കാം.
തത്ര പശ്യ കുശലാന്ന ശോചതേ ജായതേ യദി ഭയം പദം സദാ
അവിടെ, നൈപുണ്യം കാണുമ്പോൾ അവൻ ദുഃഖിക്കില്ല; ഭയം വന്നാലും അതു എപ്പോഴും താൽക്കാലികമാണ്.
യജ്ജ്ഞാത്വാ മുച്യതേ ബ്രഹ്മന്നരസ്ത്രിവിധതാപതഃ
ബ്രഹ്മൻ, അതറിയുമ്പോൾ മനുഷ്യൻ മൂന്നു വിധത്തിലുള്ള കഷ്ടങ്ങളിൽ നിന്നു മോചിതനാകും.
യം ജ്ഞാത്വാ ശാശ്വതീം സിദ്ധിം ഗച്ഛന്തീഹ മഹര്ഷയഃ
അത് അറിഞ്ഞാൽ മഹർഷികൾ ഇവിടെ ശാശ്വതമായ സിദ്ധി നേടുന്നു.
മഹര്ഷയോ ജ്ഞാനതൃപ്താ നിര്വാണഗതമാനസാഃ
മഹർഷികൾ ജ്ഞാനത്തിൽ തൃപ്തരായി, മനസ്സു മോക്ഷത്തിലേക്ക് ചേർന്ന്,
ജന്മദോഷപാരീക്ഷീണാഃ സ്വഭാവേ പര്യവസ്ഥിതാഃ
ജന്മത്തിന്റെ ദോഷങ്ങൾ തീർത്ത്, സ്വഭാവത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.
അസംഗാന്യ വിധാദീനി മനഃ ശാന്തികരാണി ച
എല്ലാ പ്രവൃത്തികളിൽ നിന്നും അകന്നു, മനസ്സിന് സമാധാനം നൽകുന്ന കാര്യങ്ങളിൽ,
പിണ്ഡീകൃത്യേന്ദ്രിയഗ്രാമമാസീനഃ കാഷ്ടവന്മുനിഃ
ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ഒന്നായി കൂട്ടി, സന്യാസി മരമുപോലെ ഇരിക്കുന്നു.
രൂപം ന ചക്ഷുഷാ വിന്ദ്യാജ്ജിഹ്വയാ ന രസാംസ്തഥാ
അവൻ കണ്ണിലൂടെ രൂപം കാണുന്നില്ല, നാവിലൂടെ രുചികൾ അനുഭവിക്കുന്നില്ല.
പഞ്ചവര്ഗപ്രമാഥീനി നേച്ഛേഞ്ചൈതാനി വീര്യവാന്
പഞ്ചേന്ദ്രിയങ്ങൾ കലഹം ഉണ്ടാക്കുന്ന ഈ അഞ്ചു വസ്തുക്കളും അവൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല.
സമാദധ്യാന്മനോ ഭ്രാന്തമിന്ദ്രിയൈഃ സഹ പഞ്ചഭിഃ
അവൻ തന്റെ മനസ്സും അഞ്ചു ഇന്ദ്രിയങ്ങളും ഒറ്റക്കെട്ടായി നിയന്ത്രിക്കുന്നു.
പൂര്വധ്യാനപഥേ ധീരഃ സമാദധ്യാന്മനസ്ത്വരാ
മുനിവരൻ തന്റെ മനസ്സ് മുൻപത്തെ ധ്യാനമാർഗത്തിൽ ഉറച്ചതായും അതിവേഗം ആലോചിച്ചും സ്ഥാപിക്കണം.
ഏഷ ധ്യാനപഥഃ പൂര്വോ ഭയാ സമനുവര്ണിതഃ
ഈ മുൻപത്തെ ധ്യാനപഥവും അതിന്റെ ഭയങ്ങളും വിശദമായി പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.
സ്ഫുരിഷ്യതി സമുദ്രാന്താ വിദ്യുദമ്ബുധരേ യഥാ
മഴമേഘത്തിൽ മിന്നൽ കടന്നുപോകുന്നതുപോലെ, അത് സമുദ്രത്തോളം എത്തി തെളിയും.
ഏവമേവാസ്യ ചിത്തം ച ഭവതി ധ്യാനവര്ത്മനി
അതുപോലെ തന്നെ, അവന്റെ മനസ്സ് ധ്യാനമാർഗത്തിൽ സുതാര്യമാകുന്നു.
പുനര്വായുപഥം ഭ്രാന്തം മനോ ഭവതി വായുവത്
വായുവിനെപ്പോലെ മനസ്സ് വീണ്ടും വഴിതെറ്റി കാറ്റുപോലെ അലഞ്ഞു പോകും.
സമാദധ്യാത്പുനശ്ചേതോ ധ്യാനേന ധ്യാനയോഗവിത്
ധ്യാനത്തിൽ പ്രാവീണ്യം ഉള്ളവൻ വീണ്ടും തന്റെ മനസ്സ് ധ്യാനത്തിലൂടെ സ്ഥിരമാക്കണം.
മുനേഃ സമാധിയുക്തസ്യ പ്രഥമം ധ്യാനമാദിതഃ
സമാധിയിൽ സ്ഥിരതയുള്ള മുനിക്ക് ആദ്യം തന്നെ ധ്യാനം ആരംഭിക്കേണ്ടതാണ്.
ന നിര്വേദം മുനിര്ഗച്ഛേത്കുര്യാദേവാത്മനോ ഹിതമ്
മുനി നിരാശയിലേക്കു വീഴരുത്; തന്റെ ആത്മാർത്ഥമായ ഭാവത്തിൽ നന്മ ചെയ്യണം.
സഹസാ വാരിണാ സിക്താ ന യാന്തി പരിഭാവനാഃ
പെട്ടെന്നു വെള്ളം ഒഴിച്ചാൽ വസ്തുക്കൾ മുഴുവനായി നനയാറില്ല.
ക്രമേണ തു ശനൈര്ഗച്ഛത്സര്വം തത്പരിഭാവനമ്
പക്ഷേ, വെള്ളം പതിയെ പതിയെ ചാടുമ്പോൾ എല്ലാം നന്നായി നനയും.