ഇന്ദ്രിയസ്തു പ്രദീപാര്ഥം കുരുതേ ബുദ്ധിസത്തമൈഃ
ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ശുദ്ധമായ ബുദ്ധിയോടൊപ്പം പ്രകാശത്തിനായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
സൃജതേ ഹി ഗുണാന്സത്ത്വം ക്ഷേത്രജ്ഞഃ പരിപശ്യതി
സത്ത്വം ഗുണങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു; ക്ഷേത്രജ്ഞൻ അവയെ നിരീക്ഷിക്കുന്നു.
ആശ്രയോ നാസ്തി സത്ത്വസ്യ ക്ഷേത്രജ്ഞസ്യ ച കശ്ചന
സത്ത്വത്തിനും ക്ഷേത്രജ്ഞനും യഥാർത്ഥ ആശ്രയം ഒന്നുമില്ല.
രശ്മീംസ്തേഷാം സ മനസാ യദാ സമ്യങ്നിയച്ഛതി
അവയുടെ കിരണങ്ങൾ മനസ്സിലൂടെ ശരിയായി നിയന്ത്രിക്കുമ്പോൾ —
ത്യക്ത്വാ യഃ പ്രാകൃതം കര്മ നിത്യമാത്മരതിര്മുനിഃ
സ്വാഭാവികമായ കർമ്മം ഉപേക്ഷിച്ച് എപ്പോഴും ആത്മാരാമനായ മুনি —
യഥാ വാരിചരഃ പക്ഷീ സലിലേന ന ലിപ്യതേ
ജലത്തിൽ ജീവിക്കുന്ന പക്ഷി വെള്ളത്തിൽ നനയാത്തതുപോലെ,
ഏവം സ്വഭാവമേവൈതത്സ്വബുദ്ധ്യാ വിഹരേന്നരഃ
അങ്ങനെ തന്നെ, ഓരോരുത്തനും തങ്ങളുടെ സ്വഭാവത്തിൽ, സ്വന്തം ബുദ്ധിയോടെ ജീവിക്കണം.
ഭാവയുക്ത്യാ പ്രയുക്തസ്തു സ നിത്യം സൃജതേ ഗുണാന്
ചിന്തയുടെ വഴി സ്വീകരിച്ചാൽ, ഒരാൾ എപ്പോഴും ഗുണങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു.
പ്രധ്വസ്താ ന നിവര്തന്തേ നിവൃത്തിര്നോപലഭ്യതേ
അവ നശിച്ചാൽ തിരിച്ച് വരാറില്ല; പൂർണ്ണമായ അവസാനിപ്പിക്കൽ ലഭ്യമല്ല.
ഏവമേകേ വ്യവസ്യന്തി നിവൃത്തിരിതി ചാപരേ
ഇങ്ങനെ ചിലർ ഇതാണ് അവസാനമെന്ന് കരുതുന്നു; മറ്റുള്ളവർ വേറേ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു.
ഇതീമം ഹൃദയഗ്രഥിം ബുദ്ധിചിന്താമയം ദൃഢമ്
ഇങ്ങനെ, ബുദ്ധിയും ചിന്തയും നിറഞ്ഞ ഈ ഹൃദയഗ്രന്ഥി ദൃഢമാണ്.
മലിനാഃ പ്രാണ്നുയുഃ ശുദ്ധിം യഥാ പൂര്ണാം നദീം നരാഃ
അശുദ്ധരായ മനുഷ്യർ പൂർണ്ണമായും ശുദ്ധമായ നദിയിൽ ശുദ്ധീകരണത്തിനായി എത്തുന്നതുപോലെ,
മഹാനദ്യാ ഹി പാരജ്ഞസ്തപ്യതേ ന തരന്യഥാ
വലിയൊരു നദി എങ്ങനെ കടക്കാമെന്ന് അറിയുന്നവന് കഷ്ടം ഉണ്ടാകില്ല; അതുപോലെ തന്നെയാണ് മറ്റുള്ളവരും.
ഏവം യേ വിദുരധ്യാത്മം കൈവല്യം ജ്ഞാനമുത്തമമ്
അതുപോലെ, ആത്മാവിനെ അറിയുന്നവരും മോക്ഷത്തിന്റെ ഉത്തമമായ അറിവ് ഉള്ളവരും,
അവേക്ഷ്യ ച ശനൈര്ബുദ്ധ്യാ ലഭതേ ച ശമം തതഃ
മനസ്സോടെ ശ്രദ്ധയോടെ നിരീക്ഷിച്ച്, അവരത് വഴി മനസ്സിന് സമാധാനം നേടുന്നു.
അന്വിഷ്യ മനസാ യുക്തസ്തത്ത്വദര്ശീ നിരുത്സുകഃ
മനസ്സിനെ ഏകാഗ്രമാക്കി അന്വേഷിച്ച്, സത്യം കാണുന്നവനും ആഗ്രഹങ്ങൾ ഇല്ലാത്തവനും,
തത്ര തത്ര വിസൃഷ്ടേഷു ദുര്വാപേഷ്വകൃതാത്മാഭിഃ
ഇവിടെ അവിടെ ചിതറിക്കിടക്കുന്നവരിലും, എളുപ്പത്തിൽ അടുക്കാൻ കഴിയാത്തവരിലും, ആത്മാവ് വളർന്നിട്ടില്ലാത്തവരിലും,
വിജ്ഞായ തദ്ധി മന്യന്തേ കതകൃത്യാ മനീഷിണഃ
അത് മനസ്സിലാക്കി, ജ്ഞാനികൾ അതാണ് ചെയ്യേണ്ടതെന്ന് കരുതുന്നു.
നഹി ഗതിരധികാസ്തി കസ്യചിത്സതി ഹി ഗുണേപ്രവദത്യതുല്യതാമ്
ഏതൊരാള്ക്കും അതിലുമുള്ള വഴി ഇല്ല; കാരണം ഗുണം ഉണ്ടെങ്കിൽ അവിടെ അസമത്വം ഇല്ല.
നാപ്രിയം തദുഭയം കുതഃ പ്രിയം തസ്യ തജ്ജനയതീഹ കുര്വതഃ
അവനു ദുഃഖകരമായതോ സന്തോഷകരമായതോ ഒന്നുമില്ല; ചെയ്യുന്നതിൽനിന്ന് എങ്ങനെ സുഖമോ ദുഃഖമോ ഉണ്ടാകുമെന്നു ചോദിക്കാം.
തത്ര പശ്യ കുശലാന്ന ശോചതേ ജായതേ യദി ഭയം പദം സദാ
അവിടെ, നൈപുണ്യം കാണുമ്പോൾ അവൻ ദുഃഖിക്കില്ല; ഭയം വന്നാലും അതു എപ്പോഴും താൽക്കാലികമാണ്.
യജ്ജ്ഞാത്വാ മുച്യതേ ബ്രഹ്മന്നരസ്ത്രിവിധതാപതഃ
ബ്രഹ്മൻ, അതറിയുമ്പോൾ മനുഷ്യൻ മൂന്നു വിധത്തിലുള്ള കഷ്ടങ്ങളിൽ നിന്നു മോചിതനാകും.
യം ജ്ഞാത്വാ ശാശ്വതീം സിദ്ധിം ഗച്ഛന്തീഹ മഹര്ഷയഃ
അത് അറിഞ്ഞാൽ മഹർഷികൾ ഇവിടെ ശാശ്വതമായ സിദ്ധി നേടുന്നു.
മഹര്ഷയോ ജ്ഞാനതൃപ്താ നിര്വാണഗതമാനസാഃ
മഹർഷികൾ ജ്ഞാനത്തിൽ തൃപ്തരായി, മനസ്സു മോക്ഷത്തിലേക്ക് ചേർന്ന്,
ജന്മദോഷപാരീക്ഷീണാഃ സ്വഭാവേ പര്യവസ്ഥിതാഃ
ജന്മത്തിന്റെ ദോഷങ്ങൾ തീർത്ത്, സ്വഭാവത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.
അസംഗാന്യ വിധാദീനി മനഃ ശാന്തികരാണി ച
എല്ലാ പ്രവൃത്തികളിൽ നിന്നും അകന്നു, മനസ്സിന് സമാധാനം നൽകുന്ന കാര്യങ്ങളിൽ,
പിണ്ഡീകൃത്യേന്ദ്രിയഗ്രാമമാസീനഃ കാഷ്ടവന്മുനിഃ
ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ഒന്നായി കൂട്ടി, സന്യാസി മരമുപോലെ ഇരിക്കുന്നു.
രൂപം ന ചക്ഷുഷാ വിന്ദ്യാജ്ജിഹ്വയാ ന രസാംസ്തഥാ
അവൻ കണ്ണിലൂടെ രൂപം കാണുന്നില്ല, നാവിലൂടെ രുചികൾ അനുഭവിക്കുന്നില്ല.
പഞ്ചവര്ഗപ്രമാഥീനി നേച്ഛേഞ്ചൈതാനി വീര്യവാന്
പഞ്ചേന്ദ്രിയങ്ങൾ കലഹം ഉണ്ടാക്കുന്ന ഈ അഞ്ചു വസ്തുക്കളും അവൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല.
സമാദധ്യാന്മനോ ഭ്രാന്തമിന്ദ്രിയൈഃ സഹ പഞ്ചഭിഃ
അവൻ തന്റെ മനസ്സും അഞ്ചു ഇന്ദ്രിയങ്ങളും ഒറ്റക്കെട്ടായി നിയന്ത്രിക്കുന്നു.