നിവേദാദേവ നിര്വാണം ന ച കിഞ്ചിദ്വിച്ചിതയേത്
അനാസക്തിയിലൂടെയാണ് മോക്ഷം ലഭിക്കുന്നത്; ഒന്നിനാലും മനസ്സ് അശാന്തമാകരുത്.
ശൌചേ തു സതതം യുക്തഃ സദാചാരസമന്വിതഃ
ശുചിത്വത്തിൽ എപ്പോഴും ശ്രദ്ധയോടെ, നല്ല പെരുമാറ്റം പുലർത്തിക്കൊണ്ടിരിക്കണം.
സത്യംവ്രതം തപഃ ശൌചം സത്യം വിസൃജതേ പ്രജാ
സത്യം, വ്രതം, തപസ്സ്, ശുചിത്വം—സത്യത്തിലൂടെയാണ് സകല ജീവികളും നിലനിൽക്കുന്നത്.
അനൃതം തമസോ രൂപം തമസാ നീയതേ ഹ്യധഃ
അസത്യം അന്ധകാരത്തിന്റെ രൂപമാണ്; അന്ധകാരത്തിലൂടെ മനുഷ്യൻ താഴേക്ക് വീഴുന്നു.
സുദുഷ്പ്രകാശ ഇത്യാഹുര്നരകം തമ ഏവ ച
നരകം വളരെ കഠിനമായി പ്രകാശിപ്പിക്കാൻ കഴിയാത്തതും, അതു തന്നെ അന്ധകാരവുമാണെന്ന് പറയുന്നു.
തത്രാപ്യേവംവിധാ ലോകേ വൃത്തിഃ സത്യാനൃതേ ഭവേത്
അങ്ങോട്ട് പോലുമുള്ള ലോകത്തിൽ, സത്യം അഥവാ അസത്യം അനുസരിച്ചാണ് ജീവികളുടെ പെരുമാറ്റം.
ശാരീരൈര്മാനസൈര്ദുഃഖൈഃ സുഖൈശ്ചാപ്യസുഖോദയൈഃ
ശരീരത്തിലും മനസ്സിലും അനുഭവിക്കുന്ന ദുഃഖങ്ങൾ, യഥാർത്ഥത്തിൽ സുഖമല്ലാത്ത സുഖങ്ങൾ—
തത്ര ദുഃഖവിമോക്ഷാര്ഥം പ്രയതേത വിചക്ഷണഃ
അവിടെ, ബുദ്ധിമാന്മാർ ദുഃഖത്തിൽ നിന്ന് മോചനം നേടാൻ ശ്രമിക്കണം.
രാഹുഗ്രസ്തസ്യ സോമസ്യ യഥാ ജ്യോത്സ്നാ ന ഭാസതേ
രാഹു ചന്ദ്രനെ മൂടുമ്പോൾ, അവന്റെ പ്രകാശം തെളിയാത്തതുപോലെ,
തഥാ തമോഭിഭൂതാനാം ഭൂതാനാം നശ്യതേ സുഖമ്
അതു പോലെ, അന്ധകാരത്തിൽ അടിയറവുപെടുന്ന ജീവികൾക്ക് സുഖം നശിക്കുന്നു.
വദൈതദ്ഭവതാഭിഹിതം സുഖാനാം പരമാ സ്ഥിതിരിതി
നിങ്ങൾ പറഞ്ഞതുപോലെ, സുഖങ്ങളുടെ പരമാവസ്ഥ എന്താണെന്ന് ഞങ്ങൾക്കു പറയൂ.
ന തദുപഗൃഹ്ണീമോ ന ഹ്യേഷാമൃഷീണാം മഹതി സ്ഥിതാനാമ്
അത് ഞങ്ങൾ അംഗീകരിക്കുന്നില്ല; അത്തരം അവസ്ഥ മഹാന്മാരായ ഋഷിമാരിൽ ഇല്ല.
തപസി ശ്രൂയതേ ത്രിലോകകൃദ്ബ്രഹ്മാ പ്രഭുരേകാകീ തിഷ്ടതി ബ്രഹ്മചാരീ ന കാമസുഖോഷ്വാത്മാനമവദധാതി
തപസ്സിൽ, മൂന്നു ലോകങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ച ബ്രഹ്മാവ്, ഏകാന്തമായി, ബ്രഹ്മചാരിയായി, ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളിൽ ആസ്വാദനം ചെയ്യാതെ നിലകൊള്ളുന്നതായി കേൾക്കുന്നു.
അപി ച ഭഗവാന്വിശ്വേശ്വര ഉമാപതിഃ കാമമഭിവര്തമാനമനങ്ഗത്വേന സമമനയത്
കൂടാതെ, ലോകങ്ങളുടെ നാഥനായ ഉമാപതി ശിവൻ, കാമത്തെ അതിജയിച്ച് അതിനെ ശക്തിയില്ലാത്തതാക്കി കീഴടക്കി.
തസ്മാദ്ഭൂമൌ ന തു മഹാത്മഭിരഞ്ജയതി ഗൃഹീതോ ന ത്വേഷ താവദ്വിശിഷ്ടോ ഗുണവിശേഷ ഇതി
അതുകൊണ്ട്, മഹാത്മാക്കൾ ഭൂമിയെ അലങ്കരിക്കുന്നതല്ല; ഭൂമി സ്വന്തമാക്കിയാലും അതിൽ പ്രത്യേകമായ ഒരു മഹത്വം ഉണ്ടാകുന്നില്ല.
നൈതദ്ഭഗവതഃ പ്രത്യേമി ഭവതാ തൂക്തം സുഖാനാം പരമാഃ സ്ത്രിയ ഇതി ലോകപ്രവാദോ ഹി ദ്വിവിധഃ ഫലോദയഃ സുകൃതാത്സുഖമവാപ്യതേ ഽന്യഥാ ദുഃഖമിതി
ഭഗവനേ, സ്ത്രീകൾ തന്നെയാണ് പരമാനന്ദം എന്നത് ഞാൻ അംഗീകരിക്കുന്നില്ല; കാരണം, ലോകത്തിൽ പറയുന്നതു രണ്ടുതരത്തിലുള്ള ഫലങ്ങളാണെന്നു തന്നെ: നല്ല പ്രവൃത്തികളാൽ സന്തോഷം ലഭിക്കും, അതല്ലെങ്കിൽ ദു:ഖം അനുഭവിക്കേണ്ടി വരും.
നിത്യമേവ സുഖം സ്വര്ഗേ സുഖം ദുഃഖമിഹോഭയമ്
സ്വർഗത്തിൽ എപ്പോഴും സുഖം മാത്രം; ഇവിടെ സുഖവും ദു:ഖവും ഇരുവരും ഉണ്ട്.
പൃഥിവീ സര്വഭൂതാനാം ജനിത്രീ തദ്വിധാഃ സ്ത്രിയഃ
ഭൂമി എല്ലാ ജീവികൾക്കും അമ്മയാണ്; സ്ത്രീകളും അതുപോലെയാണ്.
ഇത്യേതല്ലോകനിര്മാതാ ധര്മസ്യ ചരിതസ്യ ച
അങ്ങനെ, അവൾ ലോകങ്ങളുടെ സ്രഷ്ടാവും, ധർമ്മത്തിന്റെ ആധാരവുമാണ്.
ഹുതേന ശാമ്യതേ പാപം സ്വാധ്യായേ ശാന്തിരുത്തമാ
ഹോമം കഴിച്ചാൽ പാപം ശമിക്കും; സ്വാധ്യായം ചെയ്താൽ ഉത്തമമായ ശാന്തി ലഭിക്കും.
ദാനം തു ദ്വിവിധം പ്രാഹുഃ പരത്രാര്ഥമിഹൈവ ച
ദാനം രണ്ടുതരത്തിലാണ് എന്ന് പറയുന്നു: പരലോകത്തിനായും ഈ ലോകത്തിനായും.
യാദൃശം ദീയതേ ദാനം താദൃശം ഫലമശ്നുതേ
എന്തു തരത്തിലുള്ള ദാനം നൽകുന്നുവോ, അതുപോലെയാണ് അതിന്റെ ഫലവും ലഭിക്കുന്നത്.
ധര്മഃ കതിവിധോ വാപി തദ്ഭവാന്വക്തുമര്ഹതി
ധർമ്മം എത്ര തരത്തിലുള്ളതാണ്? അതു പറയാൻ നിങ്ങൾക്ക് അർഹതയുണ്ട്.
തേഷാം സ്വര്ഗപലാവാപ്തിര്യോ ഽന്യഥാ സ വിമുഹ്യതേ
ഇവരിൽ സ്വർഗ്ഫലം നേടുന്നവരാണ് ശരി; അതല്ലെന്ന് കരുതുന്നവർ ഭ്രമത്തിലാണ്.
തേഷാം സ്വേ സ്വേ സമാചാരാസ്തന്മേ വക്തുമിഹാര്ഹസി
അവരുടെ ഓരോ ആചാരങ്ങളും ദയവായി ഇവിടെ എനിക്ക് വിശദീകരിക്കണം.
പൂര്വമേവ ഭഗവതാ ബ്രഹ്മണാ ലോകഹിതമനുതിഷ്ടതാ ധര്മസംരക്ഷണാര്ഥമാശ്രമാശ്ചത്വാരോ ഽഭിനിര്ദ്ദിഷ്ടാഃ
മുന്പ് തന്നെ, ലോകക്ഷേമത്തിനായി ഭഗവാൻ ബ്രഹ്മാവ് ധർമ്മസംരക്ഷണത്തിനായി നാലു ആശ്രമങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ചു.
ഇതി ഗാര്ഹസ്ഥ്യം ഖലു ദ്വിതീയമാശ്രമം വദന്തി
ഇങ്ങനെ, ഗൃഹസ്ഥാശ്രമം രണ്ടാമത്തെ ആശ്രമം എന്നാണ് പറയുന്നത്.
സമാവൃതാനാം സദാചാരാണാം സഹധര്മചര്യഫലാര്ഥിനാം ഗൃഹാശ്രമോ വിധീയതേ
പഠനം പൂർത്തിയാക്കിയ, നല്ല ആചാരമുള്ള, സഹധർമ്മചരണഫലം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്കാണ് ഗൃഹസ്ഥാശ്രമം നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നത്.
അത്രോച്യതേ അനൃതാത്ഖലു തമഃ പ്രാദുര്ഭൂതം തതസ്തമോഗ്രസ്താ അധര്മമേവാനുവര്തന്തേ ന ധര്മം ക്രോധലോഭമോഹഹിംസാനൃതാദിഭിഖച്ഛന്നാഃ ഖല്വസ്മിംല്ലോകേ നാമുത്ര സുഖമാപ്നുവന്തി വിവിധവ്യാധിരുജോപതാപൈരവകീര്യന്തേ വധബന്ധനപരിക്ലേശാദിഭിശ്ച ക്ഷുത്പിപാസാശ്രമകൃതൈരുപതാപൈരുപതപ്യന്തേ വര്ഷവാതാത്യുഷ്ണാതിശീതകൃതൈശ്ച പ്രതിഭയൈഃ ശാരീരൈര്ദുഃഖൈരുപതപ്യന്തേ ബന്ധുധനവിനാശവിപ്രയോഗകൃതൈശ്ച മാനസൈഃ ശൌകൈരഭിഭൂയന്തേ ജരാമൃത്യുകൃതൈശ്ചാന്യൈരിതി യസ്ത്വേതൈഃ
ഇവിടെ പറയുന്നത്: അസത്യത്തിൽ നിന്ന് ഇരുണ്ടത്വം ഉദിക്കുന്നു; അതിനാൽ, അന്ധകാരത്തിൽ മുങ്ങിയവർ അധർമ്മത്തേയാണ് പിന്തുടരുന്നത്, ധർമ്മം അല്ല. ക്രോധം, ലോഭം, മോഹം, ഹിംസ, അസത്യം തുടങ്ങിയവയിൽ മുങ്ങിയവർ ഈ ലോകത്തും പരലോകത്തും സന്തോഷം നേടുന്നില്ല; പലവിധ രോഗങ്ങളും വേദനകളും അനുഭവിക്കുന്നു, വധം, തടവ്, മറ്റു കഷ്ടങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ടു പീഡിക്കപ്പെടുന്നു, വിശപ്പും ദാഹവും ക്ഷീണവും കൊണ്ടുള്ള വേദന അനുഭവിക്കുന്നു, മഴ, കാറ്റ്, അത്യധികം ചൂട്, തണുപ്പ് എന്നിവകൊണ്ടുള്ള ശരീരവേദനയും അനുഭവിക്കുന്നു, ബന്ധുക്കളെയും ധനവും നഷ്ടപ്പെടുന്നതിൽ നിന്നുള്ള മനസ്സിലെ ദു:ഖം അനുഭവിക്കുന്നു, വയസ്സും മരണവും കൊണ്ടുള്ള മറ്റു വേദനകളും അനുഭവിക്കുന്നു.
തത്ര ഗുരുകുലവാസമേവ പ്രഥമമാശ്രമമാഹരന്തി സമ്യഗത്ര ശൌചസസ്കാരനിയമവ്രതവിനിയതാത്മാ ഉഭേ സംധ്യേ ഭാസ്കരാഗ്നിദൈവതാന്യുപസ്ഥായ വിഹായ തദ്ധ്യാലസ്യം ഗുരോരഭിവാദനവേദാബ്യാസശ്രവണപവിത്രഘീകൃതാന്തരാത്മാ ത്രിഷവണമുപസ്പൃശ്യ ബ്രഹ്മചര്യാഗ്നിപരിചരണഗുരുശുശ്രൂഷാ നിത്യഭിക്ഷാഭൈക്ഷ്യാദിസര്വനിവേദിതാന്തരാത്മാ ഗുരുവചനനിദേശാനുഷ്ടാനാപ്രതികൂലോ ഗുരുപ്രസാദലബ്ധസ്വാധ്യായതത്പരഃ സ്യാത്
ഇവയിൽ ആദ്യം ഗുരുകുലവാസം ആണ്; ഇവിടെ ശുദ്ധിയും നിയമങ്ങളും വ്രതങ്ങളും പാലിച്ച് ആത്മസംയമനം പുലർത്തണം, ഉഷസ്സിലും സന്ധ്യയിലും സൂര്യനെയും അഗ്നിയെയും ദേവതകളെയും ആരാധിക്കണം, ആലസ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് ഗുരുവിനെ വന്ദിക്കണം, വേദപഠനം കേൾക്കലിലൂടെ മനസ്സു ശുദ്ധീകരിക്കണം, ദിവസത്തിൽ മൂന്നു പ്രാവശ്യം ജലം സ്പർശിക്കണം, ബ്രഹ്മചര്യവും അഗ്നിപരിചരണവും ഗുരുസേവയും നിർവഹിക്കണം, ദിവസേന ഭിക്ഷയെടുത്ത് ഗുരുവിന് സമർപ്പിക്കണം, ഗുരുവിന്റെ വചനങ്ങൾക്കു എതിരായി ഒന്നും ചെയ്യരുത്, ഗുരുവിന്റെ അനുഗ്രഹം ലഭിച്ചാൽ സ്വാധ്യായത്തിൽ മനസ്സു നിർത്തണം.