ത്യക്തവേദസ്ത്വനാചാരഃ സ വൈ ശൂദ്ര ഇതി സ്മൃതഃ
വേദവും നല്ല ആചാരവും ഉപേക്ഷിച്ചവനെയാണ് ശൂദ്രന് എന്ന് ഓര്മ്മിക്കുന്നത്.
ന വൈ ശൂദ്രോ ഭവേച്ഛൂദ്രോ ബ്രാഹ്മണോ ബ്രാഹ്മണോ ന ച
ജന്മം കൊണ്ടു മാത്രം ശൂദ്രന് ശൂദ്രനാകുകയോ ബ്രാഹ്മണന് ബ്രാഹ്മണനാകുകയോ ഇല്ല.
ഏതത്പവിത്രം ജ്ഞാനാനാം തഥാ ചൈവാത്മസംയമഃ
ഇതാണ് ജ്ഞാനികളുടെ വിശുദ്ധമായ അറിവും ആത്മസംയമനവുമാണ്.
നിത്യക്രോധാച്ഛ്രിയം രക്ഷേത്തപോ രക്ഷേത്തു മത്സരാത്
കോപം തുടര്ന്നാല് ഐശ്വര്യം നഷ്ടപ്പെടും; അസൂയയാല് തപസ്സ് നഷ്ടപ്പെടും.
വിദ്യാം മാനാപമാനാഭഘ്യാമാത്മാനം തു പ്രമാദതഃ
വിദ്യയെ അഹങ്കാരവും അപമാനവും നിന്ന് സംരക്ഷിക്കണം; ആത്മാവിനെ അശ്രദ്ധയില് നിന്ന് സംരക്ഷിക്കണം.
ത്യാഗേ യസ്യ ഹുതം സര്വം സ ത്യാഗീ സ ച ബുദ്ധിമാന്
യാര് എല്ലാം ത്യാഗത്തില് അര്പ്പിക്കുന്നു, അവനാണ് യഥാര്ത്ഥ ത്യാഗിയും ജ്ഞാനിയും.
പരിഗ്രഹാത്പരിത്യജ്യ ഭവേദ്ബദ്ധ്യാ ജിതേന്ദ്രിയഃ
സ്വന്തം വസ്തുക്കൾ ഉപേക്ഷിച്ചാൽ, ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിച്ചവൻ ബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകുന്നു.
തപോനിത്യേന ദാന്തേന മുനിനാ സംയതാത്മമനാ
എപ്പോഴും തപസ്സിൽ നിലകൊള്ളുന്ന, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കുന്ന, മനസ്സും ആത്മാവും ശാന്തമാക്കിയ ഒരു മുനി—
ഇന്ദ്രിയൈര്ഗൃഹ്യതേ യദ്യത്തത്തവ്ദ്യക്തമിതി സ്ഥിതിഃ
ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ഗ്രഹിക്കുന്നതെന്താണോ, അതാണ് സത്യത്തിൽ പ്രകടമായിരിക്കുന്നതും യാഥാർത്ഥ്യവുമാകുന്നത്.
അവിശ്രംഭേണ മന്തവ്യം വിശ്രംഭേ ധാരയേന്മനഃ
വിശ്വാസമില്ലാതെ ആലോചിക്കണം; വിശ്വാസം ഉണ്ടാകുമ്പോൾ മനസ്സിനെ ഉറപ്പോടെ നിലനിർത്തണം.
നിവേദാദേവ നിര്വാണം ന ച കിഞ്ചിദ്വിച്ചിതയേത്
അനാസക്തിയിലൂടെയാണ് മോക്ഷം ലഭിക്കുന്നത്; ഒന്നിനാലും മനസ്സ് അശാന്തമാകരുത്.
ശൌചേ തു സതതം യുക്തഃ സദാചാരസമന്വിതഃ
ശുചിത്വത്തിൽ എപ്പോഴും ശ്രദ്ധയോടെ, നല്ല പെരുമാറ്റം പുലർത്തിക്കൊണ്ടിരിക്കണം.
സത്യംവ്രതം തപഃ ശൌചം സത്യം വിസൃജതേ പ്രജാ
സത്യം, വ്രതം, തപസ്സ്, ശുചിത്വം—സത്യത്തിലൂടെയാണ് സകല ജീവികളും നിലനിൽക്കുന്നത്.
അനൃതം തമസോ രൂപം തമസാ നീയതേ ഹ്യധഃ
അസത്യം അന്ധകാരത്തിന്റെ രൂപമാണ്; അന്ധകാരത്തിലൂടെ മനുഷ്യൻ താഴേക്ക് വീഴുന്നു.
സുദുഷ്പ്രകാശ ഇത്യാഹുര്നരകം തമ ഏവ ച
നരകം വളരെ കഠിനമായി പ്രകാശിപ്പിക്കാൻ കഴിയാത്തതും, അതു തന്നെ അന്ധകാരവുമാണെന്ന് പറയുന്നു.
തത്രാപ്യേവംവിധാ ലോകേ വൃത്തിഃ സത്യാനൃതേ ഭവേത്
അങ്ങോട്ട് പോലുമുള്ള ലോകത്തിൽ, സത്യം അഥവാ അസത്യം അനുസരിച്ചാണ് ജീവികളുടെ പെരുമാറ്റം.
ശാരീരൈര്മാനസൈര്ദുഃഖൈഃ സുഖൈശ്ചാപ്യസുഖോദയൈഃ
ശരീരത്തിലും മനസ്സിലും അനുഭവിക്കുന്ന ദുഃഖങ്ങൾ, യഥാർത്ഥത്തിൽ സുഖമല്ലാത്ത സുഖങ്ങൾ—
തത്ര ദുഃഖവിമോക്ഷാര്ഥം പ്രയതേത വിചക്ഷണഃ
അവിടെ, ബുദ്ധിമാന്മാർ ദുഃഖത്തിൽ നിന്ന് മോചനം നേടാൻ ശ്രമിക്കണം.
രാഹുഗ്രസ്തസ്യ സോമസ്യ യഥാ ജ്യോത്സ്നാ ന ഭാസതേ
രാഹു ചന്ദ്രനെ മൂടുമ്പോൾ, അവന്റെ പ്രകാശം തെളിയാത്തതുപോലെ,
തഥാ തമോഭിഭൂതാനാം ഭൂതാനാം നശ്യതേ സുഖമ്
അതു പോലെ, അന്ധകാരത്തിൽ അടിയറവുപെടുന്ന ജീവികൾക്ക് സുഖം നശിക്കുന്നു.
വദൈതദ്ഭവതാഭിഹിതം സുഖാനാം പരമാ സ്ഥിതിരിതി
നിങ്ങൾ പറഞ്ഞതുപോലെ, സുഖങ്ങളുടെ പരമാവസ്ഥ എന്താണെന്ന് ഞങ്ങൾക്കു പറയൂ.
ന തദുപഗൃഹ്ണീമോ ന ഹ്യേഷാമൃഷീണാം മഹതി സ്ഥിതാനാമ്
അത് ഞങ്ങൾ അംഗീകരിക്കുന്നില്ല; അത്തരം അവസ്ഥ മഹാന്മാരായ ഋഷിമാരിൽ ഇല്ല.
തപസി ശ്രൂയതേ ത്രിലോകകൃദ്ബ്രഹ്മാ പ്രഭുരേകാകീ തിഷ്ടതി ബ്രഹ്മചാരീ ന കാമസുഖോഷ്വാത്മാനമവദധാതി
തപസ്സിൽ, മൂന്നു ലോകങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ച ബ്രഹ്മാവ്, ഏകാന്തമായി, ബ്രഹ്മചാരിയായി, ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളിൽ ആസ്വാദനം ചെയ്യാതെ നിലകൊള്ളുന്നതായി കേൾക്കുന്നു.
അപി ച ഭഗവാന്വിശ്വേശ്വര ഉമാപതിഃ കാമമഭിവര്തമാനമനങ്ഗത്വേന സമമനയത്
കൂടാതെ, ലോകങ്ങളുടെ നാഥനായ ഉമാപതി ശിവൻ, കാമത്തെ അതിജയിച്ച് അതിനെ ശക്തിയില്ലാത്തതാക്കി കീഴടക്കി.
തസ്മാദ്ഭൂമൌ ന തു മഹാത്മഭിരഞ്ജയതി ഗൃഹീതോ ന ത്വേഷ താവദ്വിശിഷ്ടോ ഗുണവിശേഷ ഇതി
അതുകൊണ്ട്, മഹാത്മാക്കൾ ഭൂമിയെ അലങ്കരിക്കുന്നതല്ല; ഭൂമി സ്വന്തമാക്കിയാലും അതിൽ പ്രത്യേകമായ ഒരു മഹത്വം ഉണ്ടാകുന്നില്ല.
നൈതദ്ഭഗവതഃ പ്രത്യേമി ഭവതാ തൂക്തം സുഖാനാം പരമാഃ സ്ത്രിയ ഇതി ലോകപ്രവാദോ ഹി ദ്വിവിധഃ ഫലോദയഃ സുകൃതാത്സുഖമവാപ്യതേ ഽന്യഥാ ദുഃഖമിതി
ഭഗവനേ, സ്ത്രീകൾ തന്നെയാണ് പരമാനന്ദം എന്നത് ഞാൻ അംഗീകരിക്കുന്നില്ല; കാരണം, ലോകത്തിൽ പറയുന്നതു രണ്ടുതരത്തിലുള്ള ഫലങ്ങളാണെന്നു തന്നെ: നല്ല പ്രവൃത്തികളാൽ സന്തോഷം ലഭിക്കും, അതല്ലെങ്കിൽ ദു:ഖം അനുഭവിക്കേണ്ടി വരും.
നിത്യമേവ സുഖം സ്വര്ഗേ സുഖം ദുഃഖമിഹോഭയമ്
സ്വർഗത്തിൽ എപ്പോഴും സുഖം മാത്രം; ഇവിടെ സുഖവും ദു:ഖവും ഇരുവരും ഉണ്ട്.
പൃഥിവീ സര്വഭൂതാനാം ജനിത്രീ തദ്വിധാഃ സ്ത്രിയഃ
ഭൂമി എല്ലാ ജീവികൾക്കും അമ്മയാണ്; സ്ത്രീകളും അതുപോലെയാണ്.
ഇത്യേതല്ലോകനിര്മാതാ ധര്മസ്യ ചരിതസ്യ ച
അങ്ങനെ, അവൾ ലോകങ്ങളുടെ സ്രഷ്ടാവും, ധർമ്മത്തിന്റെ ആധാരവുമാണ്.
അത്രോച്യതേ അനൃതാത്ഖലു തമഃ പ്രാദുര്ഭൂതം തതസ്തമോഗ്രസ്താ അധര്മമേവാനുവര്തന്തേ ന ധര്മം ക്രോധലോഭമോഹഹിംസാനൃതാദിഭിഖച്ഛന്നാഃ ഖല്വസ്മിംല്ലോകേ നാമുത്ര സുഖമാപ്നുവന്തി വിവിധവ്യാധിരുജോപതാപൈരവകീര്യന്തേ വധബന്ധനപരിക്ലേശാദിഭിശ്ച ക്ഷുത്പിപാസാശ്രമകൃതൈരുപതാപൈരുപതപ്യന്തേ വര്ഷവാതാത്യുഷ്ണാതിശീതകൃതൈശ്ച പ്രതിഭയൈഃ ശാരീരൈര്ദുഃഖൈരുപതപ്യന്തേ ബന്ധുധനവിനാശവിപ്രയോഗകൃതൈശ്ച മാനസൈഃ ശൌകൈരഭിഭൂയന്തേ ജരാമൃത്യുകൃതൈശ്ചാന്യൈരിതി യസ്ത്വേതൈഃ
ഇവിടെ പറയുന്നത്: അസത്യത്തിൽ നിന്ന് ഇരുണ്ടത്വം ഉദിക്കുന്നു; അതിനാൽ, അന്ധകാരത്തിൽ മുങ്ങിയവർ അധർമ്മത്തേയാണ് പിന്തുടരുന്നത്, ധർമ്മം അല്ല. ക്രോധം, ലോഭം, മോഹം, ഹിംസ, അസത്യം തുടങ്ങിയവയിൽ മുങ്ങിയവർ ഈ ലോകത്തും പരലോകത്തും സന്തോഷം നേടുന്നില്ല; പലവിധ രോഗങ്ങളും വേദനകളും അനുഭവിക്കുന്നു, വധം, തടവ്, മറ്റു കഷ്ടങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ടു പീഡിക്കപ്പെടുന്നു, വിശപ്പും ദാഹവും ക്ഷീണവും കൊണ്ടുള്ള വേദന അനുഭവിക്കുന്നു, മഴ, കാറ്റ്, അത്യധികം ചൂട്, തണുപ്പ് എന്നിവകൊണ്ടുള്ള ശരീരവേദനയും അനുഭവിക്കുന്നു, ബന്ധുക്കളെയും ധനവും നഷ്ടപ്പെടുന്നതിൽ നിന്നുള്ള മനസ്സിലെ ദു:ഖം അനുഭവിക്കുന്നു, വയസ്സും മരണവും കൊണ്ടുള്ള മറ്റു വേദനകളും അനുഭവിക്കുന്നു.