കൃഷ്ണാഃ ശൌചപാരിഭ്രാഷ്ടാസ്തേ ദ്വിജാഃ ശൂദ്രതാം ഗതാഃ
കറുത്ത നിറവും ശുദ്ധി ഇല്ലായ്മയും ഉള്ള ദ്വിജന്മാര് ശൂദ്രരായി മാറുന്നു.
ബ്രാഹ്മണാ ധര്മതന്ത്രസ്ഥാസ്തപസ്തേഷാം ന നശ്യതി
ധര്മത്തിന്റെ മാര്ഗത്തില് ഉറച്ച് നില്ക്കുന്ന ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ തപസ്സിന് ഒരിക്കലും നാശം വരില്ല.
ബ്രഹ്മ ചൈവ പുരാ സൃഷ്ടം യേന ജാനന്തി തദ്വിദഃ
ആദ്യത്തില് സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട ബ്രഹ്മം അറിവുള്ളവര് അറിയുന്നു.
സാ സൃഷ്ടിര്മാനസീ നാമ ധര്മതന്ത്രപരായണാ
ആ സൃഷ്ടിയെ മനസ്സില് നിന്നുള്ളതെന്നും, ധര്മത്തിന്റെ മാര്ഗത്തില് അര്പ്പിതമായതെന്നും പറയുന്നു.
വൈശ്യഃ ശൂദ്രശ്ച വിപ്രര്ഷേ തദ്ബ്രൂഹി വദതാം വര
ബ്രാഹ്മണന്മാരില് ഉത്തമനായ മഹർഷേ, വൈശ്യനും ശൂദ്രനും കുറിച്ച് ദയവായി പറയൂ.
വേദാധ്യയനസംപന്നോ ബ്രഹ്മകര്മസ്വവസ്ഥിതഃ
വേദപാഠത്തില് നിപുണനും ബ്രഹ്മകര്മങ്ങളില് സ്ഥിരനുമാണ്,
നിത്യവ്രതീ സത്യപരഃ സ വൈ ബ്രാഹ്മണ ഉച്യതേ
എപ്പോഴും വ്രതം പാലിക്കുകയും സത്യത്തില് അര്പ്പിതനാകുകയും ചെയ്യുന്നവനെയാണ് ബ്രാഹ്മണന് എന്ന് വിളിക്കുന്നത്.
തപസ്യാം ദൃശ്യതേ യത്ര സ ബ്രാഹ്മണ ഇതി സ്മൃതഃ
തപസ്സുള്ളിടത്ത് എവിടെയും അവനെയാണ് ബ്രാഹ്മണന് എന്ന് ഓര്മ്മിക്കുന്നത്.
ദാനാദാനരതിര്യസ്തു സ വൈ ക്ഷത്രിയ ഉച്യതേ
ദാനം ചെയ്യുന്നതില് ആനന്ദം കണ്ടെത്തി സ്വീകരിക്കുന്നതില് അകലം വയ്ക്കുന്നവനെയാണ് ക്ഷത്രിയന് എന്ന് വിളിക്കുന്നത്.
വേദാധ്യയനസംപന്നഃ സ വൈശ്യ ഇതി സംജ്ഞിതഃ
വേദപാഠത്തില് നിപുണനാണ് വൈശ്യന് എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്.
ത്യക്തവേദസ്ത്വനാചാരഃ സ വൈ ശൂദ്ര ഇതി സ്മൃതഃ
വേദവും നല്ല ആചാരവും ഉപേക്ഷിച്ചവനെയാണ് ശൂദ്രന് എന്ന് ഓര്മ്മിക്കുന്നത്.
ന വൈ ശൂദ്രോ ഭവേച്ഛൂദ്രോ ബ്രാഹ്മണോ ബ്രാഹ്മണോ ന ച
ജന്മം കൊണ്ടു മാത്രം ശൂദ്രന് ശൂദ്രനാകുകയോ ബ്രാഹ്മണന് ബ്രാഹ്മണനാകുകയോ ഇല്ല.
ഏതത്പവിത്രം ജ്ഞാനാനാം തഥാ ചൈവാത്മസംയമഃ
ഇതാണ് ജ്ഞാനികളുടെ വിശുദ്ധമായ അറിവും ആത്മസംയമനവുമാണ്.
നിത്യക്രോധാച്ഛ്രിയം രക്ഷേത്തപോ രക്ഷേത്തു മത്സരാത്
കോപം തുടര്ന്നാല് ഐശ്വര്യം നഷ്ടപ്പെടും; അസൂയയാല് തപസ്സ് നഷ്ടപ്പെടും.
വിദ്യാം മാനാപമാനാഭഘ്യാമാത്മാനം തു പ്രമാദതഃ
വിദ്യയെ അഹങ്കാരവും അപമാനവും നിന്ന് സംരക്ഷിക്കണം; ആത്മാവിനെ അശ്രദ്ധയില് നിന്ന് സംരക്ഷിക്കണം.
ത്യാഗേ യസ്യ ഹുതം സര്വം സ ത്യാഗീ സ ച ബുദ്ധിമാന്
യാര് എല്ലാം ത്യാഗത്തില് അര്പ്പിക്കുന്നു, അവനാണ് യഥാര്ത്ഥ ത്യാഗിയും ജ്ഞാനിയും.
പരിഗ്രഹാത്പരിത്യജ്യ ഭവേദ്ബദ്ധ്യാ ജിതേന്ദ്രിയഃ
സ്വന്തം വസ്തുക്കൾ ഉപേക്ഷിച്ചാൽ, ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിച്ചവൻ ബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകുന്നു.
തപോനിത്യേന ദാന്തേന മുനിനാ സംയതാത്മമനാ
എപ്പോഴും തപസ്സിൽ നിലകൊള്ളുന്ന, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കുന്ന, മനസ്സും ആത്മാവും ശാന്തമാക്കിയ ഒരു മുനി—
ഇന്ദ്രിയൈര്ഗൃഹ്യതേ യദ്യത്തത്തവ്ദ്യക്തമിതി സ്ഥിതിഃ
ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ഗ്രഹിക്കുന്നതെന്താണോ, അതാണ് സത്യത്തിൽ പ്രകടമായിരിക്കുന്നതും യാഥാർത്ഥ്യവുമാകുന്നത്.
അവിശ്രംഭേണ മന്തവ്യം വിശ്രംഭേ ധാരയേന്മനഃ
വിശ്വാസമില്ലാതെ ആലോചിക്കണം; വിശ്വാസം ഉണ്ടാകുമ്പോൾ മനസ്സിനെ ഉറപ്പോടെ നിലനിർത്തണം.
നിവേദാദേവ നിര്വാണം ന ച കിഞ്ചിദ്വിച്ചിതയേത്
അനാസക്തിയിലൂടെയാണ് മോക്ഷം ലഭിക്കുന്നത്; ഒന്നിനാലും മനസ്സ് അശാന്തമാകരുത്.
ശൌചേ തു സതതം യുക്തഃ സദാചാരസമന്വിതഃ
ശുചിത്വത്തിൽ എപ്പോഴും ശ്രദ്ധയോടെ, നല്ല പെരുമാറ്റം പുലർത്തിക്കൊണ്ടിരിക്കണം.
സത്യംവ്രതം തപഃ ശൌചം സത്യം വിസൃജതേ പ്രജാ
സത്യം, വ്രതം, തപസ്സ്, ശുചിത്വം—സത്യത്തിലൂടെയാണ് സകല ജീവികളും നിലനിൽക്കുന്നത്.
അനൃതം തമസോ രൂപം തമസാ നീയതേ ഹ്യധഃ
അസത്യം അന്ധകാരത്തിന്റെ രൂപമാണ്; അന്ധകാരത്തിലൂടെ മനുഷ്യൻ താഴേക്ക് വീഴുന്നു.
സുദുഷ്പ്രകാശ ഇത്യാഹുര്നരകം തമ ഏവ ച
നരകം വളരെ കഠിനമായി പ്രകാശിപ്പിക്കാൻ കഴിയാത്തതും, അതു തന്നെ അന്ധകാരവുമാണെന്ന് പറയുന്നു.
തത്രാപ്യേവംവിധാ ലോകേ വൃത്തിഃ സത്യാനൃതേ ഭവേത്
അങ്ങോട്ട് പോലുമുള്ള ലോകത്തിൽ, സത്യം അഥവാ അസത്യം അനുസരിച്ചാണ് ജീവികളുടെ പെരുമാറ്റം.
ശാരീരൈര്മാനസൈര്ദുഃഖൈഃ സുഖൈശ്ചാപ്യസുഖോദയൈഃ
ശരീരത്തിലും മനസ്സിലും അനുഭവിക്കുന്ന ദുഃഖങ്ങൾ, യഥാർത്ഥത്തിൽ സുഖമല്ലാത്ത സുഖങ്ങൾ—
തത്ര ദുഃഖവിമോക്ഷാര്ഥം പ്രയതേത വിചക്ഷണഃ
അവിടെ, ബുദ്ധിമാന്മാർ ദുഃഖത്തിൽ നിന്ന് മോചനം നേടാൻ ശ്രമിക്കണം.
രാഹുഗ്രസ്തസ്യ സോമസ്യ യഥാ ജ്യോത്സ്നാ ന ഭാസതേ
രാഹു ചന്ദ്രനെ മൂടുമ്പോൾ, അവന്റെ പ്രകാശം തെളിയാത്തതുപോലെ,
തഥാ തമോഭിഭൂതാനാം ഭൂതാനാം നശ്യതേ സുഖമ്
അതു പോലെ, അന്ധകാരത്തിൽ അടിയറവുപെടുന്ന ജീവികൾക്ക് സുഖം നശിക്കുന്നു.