സൃഷ്ടിഃ പ്രജാപതേരേഷാ ഭൂതാധ്യാത്മവിനിശ്ചയേ
ഭൂതങ്ങളുടെ സ്വഭാവത്തിലും ആത്മാവിലും ആശ്രയിച്ചാണ് പ്രജാപതിയുടെ ഈ സൃഷ്ടി നിർണയിക്കപ്പെട്ടത്.
ആത്മതേജോ ഽഭിനിര് വൃത്താന്ഭാസ്കരാഗ്നിസമപ്രഭാന്
ആത്മാവിന്റെ പ്രകാശം ഉദിച്ചപ്പോൾ, അതിന്റെ ജ്വാല സൂര്യനും അഗ്നിക്കും തുല്യമായിരുന്നു.
ആചാരം ചൈവ ശൌചം ച സ്വര്ഗായ വിദധേ പ്രഭുഃ
സ്വർഗ്ഗം നേടാനായി, ആ പ്രഭു ആചാരവും ശുദ്ധിയും സ്ഥാപിച്ചു.
യക്ഷരാക്ഷസനാഗാശ്ച പിശാചാ മനുജാസ്തഥാ
യക്ഷന്മാർ, രാക്ഷസന്മാർ, നാഗന്മാർ, പിശാചുകൾ, മനുഷ്യർ ഇവരും അങ്ങനെ തന്നെയാണ്.
ചാതുര്വര്ണ്യസ്യ വര്ണേന യദി വര്ണോ വിഭിദ്യതേ
നാലു വർണങ്ങളുടെയും നിറം വേർതിരിക്കുന്നത് നിറം കൊണ്ടാണെങ്കിൽ,
ത്വന്തഃ ക്ഷരതി സര്വേഷാം കസ്മാദ്വര്ണോ വിഭജ്യതേ
എല്ലാവരിലും നിറം ഉള്ളിൽ ഒഴുകുമ്പോൾ, നിറം എങ്ങനെ വേർതിരിക്കുന്നു?
തേഷാം വിവിധവര്ണാനാം കുതോ വര്ണവിനിശ്ചയഃ
ഇവരുടെ വിവിധ നിറങ്ങളിൽ, നിറം നിർണയിക്കുന്നത് എവിടുനിന്നാണ്?
ബ്രഹ്മണാ പൂര്വസൃഷ്ടം ഹി കര്മണാ വര്ണതാം ഗതമ്
ബ്രഹ്മാവു ആദ്യം സൃഷ്ടിച്ചതിന്, അതിന്റെ പ്രവൃത്തിയാൽ നിറം ലഭിച്ചു.
ത്യക്തസ്വകര്മരക്താങ്ഗാസ്തേ ദ്വിജാഃ ക്ഷത്രതാം ഗതാഃ
സ്വന്തം കര്മം ഉപേക്ഷിച്ച് ഹിംസയില് ആസ്വാദനം കണ്ടെത്തുന്ന ദ്വിജന്മാര് ക്ഷത്രിയരായി മാറുന്നു.
സ്വധര്ംമന്നാനുതിഷ്ടന്തി തേ ദ്വിജാ വൈശ്യതാം ഗതാഃ
സ്വധര്മം പാലിക്കാതിരിക്കുന്ന ദ്വിജന്മാര് വൈശ്യരായി മാറുന്നു.
കൃഷ്ണാഃ ശൌചപാരിഭ്രാഷ്ടാസ്തേ ദ്വിജാഃ ശൂദ്രതാം ഗതാഃ
കറുത്ത നിറവും ശുദ്ധി ഇല്ലായ്മയും ഉള്ള ദ്വിജന്മാര് ശൂദ്രരായി മാറുന്നു.
ബ്രാഹ്മണാ ധര്മതന്ത്രസ്ഥാസ്തപസ്തേഷാം ന നശ്യതി
ധര്മത്തിന്റെ മാര്ഗത്തില് ഉറച്ച് നില്ക്കുന്ന ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ തപസ്സിന് ഒരിക്കലും നാശം വരില്ല.
ബ്രഹ്മ ചൈവ പുരാ സൃഷ്ടം യേന ജാനന്തി തദ്വിദഃ
ആദ്യത്തില് സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട ബ്രഹ്മം അറിവുള്ളവര് അറിയുന്നു.
സാ സൃഷ്ടിര്മാനസീ നാമ ധര്മതന്ത്രപരായണാ
ആ സൃഷ്ടിയെ മനസ്സില് നിന്നുള്ളതെന്നും, ധര്മത്തിന്റെ മാര്ഗത്തില് അര്പ്പിതമായതെന്നും പറയുന്നു.
വൈശ്യഃ ശൂദ്രശ്ച വിപ്രര്ഷേ തദ്ബ്രൂഹി വദതാം വര
ബ്രാഹ്മണന്മാരില് ഉത്തമനായ മഹർഷേ, വൈശ്യനും ശൂദ്രനും കുറിച്ച് ദയവായി പറയൂ.
വേദാധ്യയനസംപന്നോ ബ്രഹ്മകര്മസ്വവസ്ഥിതഃ
വേദപാഠത്തില് നിപുണനും ബ്രഹ്മകര്മങ്ങളില് സ്ഥിരനുമാണ്,
നിത്യവ്രതീ സത്യപരഃ സ വൈ ബ്രാഹ്മണ ഉച്യതേ
എപ്പോഴും വ്രതം പാലിക്കുകയും സത്യത്തില് അര്പ്പിതനാകുകയും ചെയ്യുന്നവനെയാണ് ബ്രാഹ്മണന് എന്ന് വിളിക്കുന്നത്.
തപസ്യാം ദൃശ്യതേ യത്ര സ ബ്രാഹ്മണ ഇതി സ്മൃതഃ
തപസ്സുള്ളിടത്ത് എവിടെയും അവനെയാണ് ബ്രാഹ്മണന് എന്ന് ഓര്മ്മിക്കുന്നത്.
ദാനാദാനരതിര്യസ്തു സ വൈ ക്ഷത്രിയ ഉച്യതേ
ദാനം ചെയ്യുന്നതില് ആനന്ദം കണ്ടെത്തി സ്വീകരിക്കുന്നതില് അകലം വയ്ക്കുന്നവനെയാണ് ക്ഷത്രിയന് എന്ന് വിളിക്കുന്നത്.
വേദാധ്യയനസംപന്നഃ സ വൈശ്യ ഇതി സംജ്ഞിതഃ
വേദപാഠത്തില് നിപുണനാണ് വൈശ്യന് എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്.
ത്യക്തവേദസ്ത്വനാചാരഃ സ വൈ ശൂദ്ര ഇതി സ്മൃതഃ
വേദവും നല്ല ആചാരവും ഉപേക്ഷിച്ചവനെയാണ് ശൂദ്രന് എന്ന് ഓര്മ്മിക്കുന്നത്.
ന വൈ ശൂദ്രോ ഭവേച്ഛൂദ്രോ ബ്രാഹ്മണോ ബ്രാഹ്മണോ ന ച
ജന്മം കൊണ്ടു മാത്രം ശൂദ്രന് ശൂദ്രനാകുകയോ ബ്രാഹ്മണന് ബ്രാഹ്മണനാകുകയോ ഇല്ല.
ഏതത്പവിത്രം ജ്ഞാനാനാം തഥാ ചൈവാത്മസംയമഃ
ഇതാണ് ജ്ഞാനികളുടെ വിശുദ്ധമായ അറിവും ആത്മസംയമനവുമാണ്.
നിത്യക്രോധാച്ഛ്രിയം രക്ഷേത്തപോ രക്ഷേത്തു മത്സരാത്
കോപം തുടര്ന്നാല് ഐശ്വര്യം നഷ്ടപ്പെടും; അസൂയയാല് തപസ്സ് നഷ്ടപ്പെടും.
വിദ്യാം മാനാപമാനാഭഘ്യാമാത്മാനം തു പ്രമാദതഃ
വിദ്യയെ അഹങ്കാരവും അപമാനവും നിന്ന് സംരക്ഷിക്കണം; ആത്മാവിനെ അശ്രദ്ധയില് നിന്ന് സംരക്ഷിക്കണം.
ത്യാഗേ യസ്യ ഹുതം സര്വം സ ത്യാഗീ സ ച ബുദ്ധിമാന്
യാര് എല്ലാം ത്യാഗത്തില് അര്പ്പിക്കുന്നു, അവനാണ് യഥാര്ത്ഥ ത്യാഗിയും ജ്ഞാനിയും.
പരിഗ്രഹാത്പരിത്യജ്യ ഭവേദ്ബദ്ധ്യാ ജിതേന്ദ്രിയഃ
സ്വന്തം വസ്തുക്കൾ ഉപേക്ഷിച്ചാൽ, ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിച്ചവൻ ബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകുന്നു.
തപോനിത്യേന ദാന്തേന മുനിനാ സംയതാത്മമനാ
എപ്പോഴും തപസ്സിൽ നിലകൊള്ളുന്ന, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കുന്ന, മനസ്സും ആത്മാവും ശാന്തമാക്കിയ ഒരു മുനി—
ഇന്ദ്രിയൈര്ഗൃഹ്യതേ യദ്യത്തത്തവ്ദ്യക്തമിതി സ്ഥിതിഃ
ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ഗ്രഹിക്കുന്നതെന്താണോ, അതാണ് സത്യത്തിൽ പ്രകടമായിരിക്കുന്നതും യാഥാർത്ഥ്യവുമാകുന്നത്.
അവിശ്രംഭേണ മന്തവ്യം വിശ്രംഭേ ധാരയേന്മനഃ
വിശ്വാസമില്ലാതെ ആലോചിക്കണം; വിശ്വാസം ഉണ്ടാകുമ്പോൾ മനസ്സിനെ ഉറപ്പോടെ നിലനിർത്തണം.