സവേതി ദുഃഖാനി സുഖാനി ചാത്ര തദ്വിപ്രയോഗാത്തു ന വേത്തി ദേഹമ്
ഇവിടെ അവൻ ദു:ഖവും സുഖവും അനുഭവിക്കുന്നു, പക്ഷേ അവയിൽ നിന്നു വേർപെടുമ്പോൾ ശരീരം അവൻ അറിയുന്നില്ല.
തദാ ശാന്തേ ശരീരാഗ്നൌ ദേഹത്യാഗേന നശ്യതി
ശരീരത്തിലെ അഗ്നി ശാന്തമായപ്പോൾ, ശരീരം ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടതോടെ നശിക്കുന്നു.
തത്രാത്മാ മാനസോ ബ്രഹ്മാ സര്വഭൂതേഷു ലോകകൃത്
അവിടെ ആത്മാവും മനസ്സിൽ ജനിച്ച ബ്രഹ്മാവും എല്ലാ ജീവികളിലും ലോകങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നവനാണ്.
തസ്മിന്യഃ സംശ്രിതോ ദേഹേ ഹ്യബ്ബിന്ദുരിവ പുഷ്കരേ
ആ ശരീരത്തിൽ ആരെങ്കിലും സ്ഥിതിചെയ്യുമ്പോൾ, അത് താമരയിൽ ഒരു തുള്ളിപോലെയാണ്.
തമോരജശ്ച സത്ത്വം ച വിദ്ധി ജീവഗുണാനിമാമ്
അന്ധകാരം, രാഗം, ശുദ്ധി ഇവയെല്ലാം ജീവിയുടെ ഗുണങ്ങളാണെന്ന് അറിയണം.
അതഃ പരം ക്ഷേത്രവിദോ വദന്തി പ്രാവര്തയദ്യോ ഭുവനാനി സപ്ത
ഇതിനു മുകളിൽ, ഈ സ്ഥലം അറിയുന്നവർ പറയുന്നു: ഏഴു ലോകങ്ങളെ സഞ്ചലിപ്പിച്ചവൻ തന്നെ ആദിയാണ്.
ജീവസ്തു ദേഹാന്തരിതഃ പ്രയാതി ദശാര്ദ്ധതസ്തസ്യ ശരീരഭേദഃ
ജീവൻ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് വേർപെടുമ്പോൾ പുറപ്പെടുന്നു; ശരീരം പത്തു പകുതികളിൽ ചിതറി നശിക്കുന്നു.
ദൃശ്യതേ ത്വഗ്ര്യാ ബുധ്യാസൂക്ഷ്മയാ തത്ത്വദര്ശിഭിഃ
അത് വളരെ സൂക്ഷ്മമായ ബുദ്ധിയുള്ളവരും സത്യം കാണുന്നവരും മാത്രം തിരിച്ചറിയുന്നു.
ലബ്ധാഹാരോ വിശുദ്ധാത്മാ പശ്യത്യാത്മാനമാത്മനി
ആഹാരം ലഭിച്ച് ആത്മാവ് ശുദ്ധിയാകുമ്പോൾ, മനുഷ്യൻ തന്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആത്മാവിനെ കാണുന്നു.
പ്രസന്നാത്മാത്മനി സ്ഥിത്വാ സുഖമാനന്ത്യമശ്നുതേ
ശാന്തമായ മനസ്സോടെ ഉള്ളിൽ തന്നെ നിലകൊണ്ടാൽ അനന്തമായ സന്തോഷം ലഭിക്കുന്നു.
സൃഷ്ടിഃ പ്രജാപതേരേഷാ ഭൂതാധ്യാത്മവിനിശ്ചയേ
ഭൂതങ്ങളുടെ സ്വഭാവത്തിലും ആത്മാവിലും ആശ്രയിച്ചാണ് പ്രജാപതിയുടെ ഈ സൃഷ്ടി നിർണയിക്കപ്പെട്ടത്.
ആത്മതേജോ ഽഭിനിര് വൃത്താന്ഭാസ്കരാഗ്നിസമപ്രഭാന്
ആത്മാവിന്റെ പ്രകാശം ഉദിച്ചപ്പോൾ, അതിന്റെ ജ്വാല സൂര്യനും അഗ്നിക്കും തുല്യമായിരുന്നു.
ആചാരം ചൈവ ശൌചം ച സ്വര്ഗായ വിദധേ പ്രഭുഃ
സ്വർഗ്ഗം നേടാനായി, ആ പ്രഭു ആചാരവും ശുദ്ധിയും സ്ഥാപിച്ചു.
യക്ഷരാക്ഷസനാഗാശ്ച പിശാചാ മനുജാസ്തഥാ
യക്ഷന്മാർ, രാക്ഷസന്മാർ, നാഗന്മാർ, പിശാചുകൾ, മനുഷ്യർ ഇവരും അങ്ങനെ തന്നെയാണ്.
ചാതുര്വര്ണ്യസ്യ വര്ണേന യദി വര്ണോ വിഭിദ്യതേ
നാലു വർണങ്ങളുടെയും നിറം വേർതിരിക്കുന്നത് നിറം കൊണ്ടാണെങ്കിൽ,
ത്വന്തഃ ക്ഷരതി സര്വേഷാം കസ്മാദ്വര്ണോ വിഭജ്യതേ
എല്ലാവരിലും നിറം ഉള്ളിൽ ഒഴുകുമ്പോൾ, നിറം എങ്ങനെ വേർതിരിക്കുന്നു?
തേഷാം വിവിധവര്ണാനാം കുതോ വര്ണവിനിശ്ചയഃ
ഇവരുടെ വിവിധ നിറങ്ങളിൽ, നിറം നിർണയിക്കുന്നത് എവിടുനിന്നാണ്?
ബ്രഹ്മണാ പൂര്വസൃഷ്ടം ഹി കര്മണാ വര്ണതാം ഗതമ്
ബ്രഹ്മാവു ആദ്യം സൃഷ്ടിച്ചതിന്, അതിന്റെ പ്രവൃത്തിയാൽ നിറം ലഭിച്ചു.
ത്യക്തസ്വകര്മരക്താങ്ഗാസ്തേ ദ്വിജാഃ ക്ഷത്രതാം ഗതാഃ
സ്വന്തം കര്മം ഉപേക്ഷിച്ച് ഹിംസയില് ആസ്വാദനം കണ്ടെത്തുന്ന ദ്വിജന്മാര് ക്ഷത്രിയരായി മാറുന്നു.
സ്വധര്ംമന്നാനുതിഷ്ടന്തി തേ ദ്വിജാ വൈശ്യതാം ഗതാഃ
സ്വധര്മം പാലിക്കാതിരിക്കുന്ന ദ്വിജന്മാര് വൈശ്യരായി മാറുന്നു.
കൃഷ്ണാഃ ശൌചപാരിഭ്രാഷ്ടാസ്തേ ദ്വിജാഃ ശൂദ്രതാം ഗതാഃ
കറുത്ത നിറവും ശുദ്ധി ഇല്ലായ്മയും ഉള്ള ദ്വിജന്മാര് ശൂദ്രരായി മാറുന്നു.
ബ്രാഹ്മണാ ധര്മതന്ത്രസ്ഥാസ്തപസ്തേഷാം ന നശ്യതി
ധര്മത്തിന്റെ മാര്ഗത്തില് ഉറച്ച് നില്ക്കുന്ന ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ തപസ്സിന് ഒരിക്കലും നാശം വരില്ല.
ബ്രഹ്മ ചൈവ പുരാ സൃഷ്ടം യേന ജാനന്തി തദ്വിദഃ
ആദ്യത്തില് സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട ബ്രഹ്മം അറിവുള്ളവര് അറിയുന്നു.
സാ സൃഷ്ടിര്മാനസീ നാമ ധര്മതന്ത്രപരായണാ
ആ സൃഷ്ടിയെ മനസ്സില് നിന്നുള്ളതെന്നും, ധര്മത്തിന്റെ മാര്ഗത്തില് അര്പ്പിതമായതെന്നും പറയുന്നു.
വൈശ്യഃ ശൂദ്രശ്ച വിപ്രര്ഷേ തദ്ബ്രൂഹി വദതാം വര
ബ്രാഹ്മണന്മാരില് ഉത്തമനായ മഹർഷേ, വൈശ്യനും ശൂദ്രനും കുറിച്ച് ദയവായി പറയൂ.
വേദാധ്യയനസംപന്നോ ബ്രഹ്മകര്മസ്വവസ്ഥിതഃ
വേദപാഠത്തില് നിപുണനും ബ്രഹ്മകര്മങ്ങളില് സ്ഥിരനുമാണ്,
നിത്യവ്രതീ സത്യപരഃ സ വൈ ബ്രാഹ്മണ ഉച്യതേ
എപ്പോഴും വ്രതം പാലിക്കുകയും സത്യത്തില് അര്പ്പിതനാകുകയും ചെയ്യുന്നവനെയാണ് ബ്രാഹ്മണന് എന്ന് വിളിക്കുന്നത്.
തപസ്യാം ദൃശ്യതേ യത്ര സ ബ്രാഹ്മണ ഇതി സ്മൃതഃ
തപസ്സുള്ളിടത്ത് എവിടെയും അവനെയാണ് ബ്രാഹ്മണന് എന്ന് ഓര്മ്മിക്കുന്നത്.
ദാനാദാനരതിര്യസ്തു സ വൈ ക്ഷത്രിയ ഉച്യതേ
ദാനം ചെയ്യുന്നതില് ആനന്ദം കണ്ടെത്തി സ്വീകരിക്കുന്നതില് അകലം വയ്ക്കുന്നവനെയാണ് ക്ഷത്രിയന് എന്ന് വിളിക്കുന്നത്.
വേദാധ്യയനസംപന്നഃ സ വൈശ്യ ഇതി സംജ്ഞിതഃ
വേദപാഠത്തില് നിപുണനാണ് വൈശ്യന് എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്.