ആകാശസദൃശാ ഹ്യേതേ ഭിദ്യന്തേ തത്ത്വദശനാത്
ഇവ ആകാശത്തെപ്പോലെ തന്നെയാണ്, സത്യം തിരിച്ചറിഞ്ഞാൽ ഇവ വേർതിരിയുന്നു.
ത്രൈലോക്യേ സാഗരേ ചൈവ പ്രമാണം വിഹിതം യഥാ
മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും സമുദ്രത്തിലും എങ്ങനെ അളവ് നിശ്ചയിച്ചിട്ടുണ്ടോ അതുപോലെയാണ്.
സിദ്ധാനാം ദേവതാനാം ച പരിമീതാ യദാ ഗതിഃ
സിദ്ധന്മാരുടെയും ദേവന്മാരുടെയും സഞ്ചാരം എപ്പോൾ പരിധിയിലാവുന്നു.
നാമധേയാനുരുപസ്യ മാനസസ്യ മഹാത്മനഃ
പേരിനും സ്വഭാവത്തിനും അനുസരിച്ച് ആ മഹാത്മാവിന്റെ മനസ്സാണ്.
കോ ഽന്യസ്തദ്വേദിതും ശക്യോ യോ ഽപി സ്യാത്തദ്വിധോ ഽപരഃ
അതു പോലെ മറ്റൊരാൾ ഉണ്ടായാലും, അതറിയാൻ മറ്റാര്ക്കും കഴിയുംവണ്ണമില്ല.
ബ്രഹ്മാ ധര്മമയഃ പൂര്വഃ പ്രജാപതിരനുത്തമഃ
ബ്രഹ്മാവ് ധർമ്മത്തിന്റെ രൂപവും, ആദിമയും, ഏറ്റവും ഉത്തമനായ പ്രജാപതിയുമാണ്.
ബ്രഹ്മാണം പൂര്വജം ചാഹ ഭവാന്സംദേഹ ഏവ മേ
നീ പ്രാചീനനായ ബ്രഹ്മാവിനെക്കുറിച്ച് പറയുന്നു; അതിൽ എനിക്ക് സംശയമുണ്ട്.
തസ്യാസനവിധാനാര്ഥം പൃഥിവീ പദ്മമുച്യതേ
അവന്റെ ഇരിപ്പിടം ഒരുക്കാൻ ഭൂമിയെ കമലമെന്നു വിളിക്കുന്നു.
തസ്യ മധ്യേ സ്ഥിതോ ലോകാന്സൃജത്യേഷ ജഗദ്വിധിഃ
ആ കമലത്തിന്റെ നടുവിൽ ഇരുന്ന്, അവൻ ലോകങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു; ഇങ്ങനെയാണ് ഈ സൃഷ്ടികർത്താവ്.
മേരുമധ്യേ സ്ഥിതോ ബ്രഹ്മാ തദ്വഹിര്ദ്വിജസത്തമ
മേരു പർവതത്തിന്റെ നടുവിലാണ് ബ്രഹ്മാവ് ഇരിക്കുന്നത്; അതിന് പുറത്താണ്, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ.
സംരക്ഷണാര്ഥം ഭൂതാനാം സൃഷ്ടം പ്രഥമതോ ജലമ്
ഭൂതങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കാൻ ആദ്യം സൃഷ്ടിച്ചത് വെള്ളമാണ്.
യത്പ്രാണാഃ സര്വഭൂതാനാം വര്ദ്ധന്തേ യേന ച പ്രജാഃ
എല്ലാ ജീവികളുടെയും പ്രാണൻ വളരുന്നതും, സകല സൃഷ്ടികളും വർദ്ധിക്കുന്നതും അതിനാലാണ്.
സര്വം തദ്വാരുണം ജ്ഞേയമാപസ്തസ്തംഭിരേ പുനഃ
അവിടെ കാണുന്ന എല്ലാം വാരുണനു ചേരുന്നതാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം; വെള്ളങ്ങൾ വീണ്ടും ശാന്തമായി നിന്നു.
കഥം വാ മേദിനീ സൃഷ്ടേത്യത്ര മേ സംശയോ മഹാന്
ഭൂമി എങ്ങനെ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു എന്നതിൽ എനിക്ക് വലിയ സംശയമുണ്ട്.
ലോകസംഭവസംദേഹഃ സമുത്പന്നോ മഹാത്മനാമ്
ലോകങ്ങളുടെ ഉത്ഭവത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സംശയം മഹാത്മാക്കളുടെ മനസ്സിൽ ഉയർന്നു.
ത്യക്താഹാരാഃ സ്പര്ദ്ധമാനാ ദിവ്യം വിര്ഷശതം ദ്വിജാഃ
ദ്വിജന്മാർ ഭക്ഷണം ഉപേക്ഷിച്ച് പരസ്പരം മത്സരിച്ച് നൂറു ദൈവവത്സരങ്ങൾ സഹിച്ചു.
ദിവ്യാ സരസ്വതീ തത്ര സംബഭൂവ നഭസ്തലാത്
അവിടെ ദിവ്യമായ സരസ്വതി ആകാശത്തിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
നഷ്ടചന്ദ്രാര്കപവനം പ്രസുപ്തമിവ സംബഭൌ
ചന്ദ്രനും സൂര്യനും കാറ്റും ഇല്ലാതായി എല്ലാം ഉറങ്ങുന്നപോലെ തോന്നി.
തസ്മാഞ്ച സലിലോത്പീഡാദുദതിഷ്ടത മാരുതഃ
വെള്ളത്തിന്റെ സമ്മർദ്ദത്തിൽ നിന്ന് കാറ്റ് ഉയർന്നു.
തഞ്ചാഭസാ പൂര്യമാണം സശബ്ദം കുരുതേ ഽനിലഃ
കാറ്റ് ആകാശം നിറയ്ക്കുമ്പോൾ ശബ്ദം ഉണ്ടായി.
ഭിത്ത്വാര്ണവതലം വായുഃ സമുത്പതതി ഘോഷവാന്
കാറ്റ് വെള്ളത്തിന്റെ ഉപരിതലം തകർത്തു ഉയർന്ന് വലിയ ശബ്ദത്തോടെ പുറത്ത് വന്നു.
ആകാശസ്ഥാനമാസാദ്യ പ്രശാന്തിം നാധിഗച്ഛതി
ആകാശത്തിലെത്തിയെങ്കിലും അതിന് ശാന്തി ലഭിച്ചില്ല.
പ്രാദുരാസീദൂര്ധ്വശിഖഃ കൃത്വാ നിസ്തിമിരം തമഃ
അവിടെ വെളിച്ചമില്ലാത്ത കനലായ ഇരുട്ട് മുകളിലേക്ക് ഉയർന്നു.
തദഗ്നിവായുസംപര്കാദ്ധനത്വമുപപദ്യതേ
അഗ്നിയും കാറ്റും തമ്മിലുള്ള സ്പർശത്തിൽ കട്ടിയുള്ളത് ഉണ്ടാകുന്നു.
സ സംഘാതത്വമാപന്നോ ഭൂമിത്വമനുഗച്ഛതി
അത് കൂട്ടമായപ്പോൾ ഭൂമിയുടെ സ്വഭാവം സ്വീകരിക്കുന്നു.
ഭൂമിര്യോ നിരിയം ജ്ഞേയാ യസ്യാഃ സര്വം പ്രസൂയതേ
എല്ലാം ഉത്ഭവിക്കുന്നത് ഭൂമിയിൽ നിന്നാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം.
ആവൃതാ യൈരിമേ ലോകാ മഹാഭൂതാഭിസംജ്ഞിതൈഃ
ഈ ലോകങ്ങൾ മഹാഭൂതങ്ങൾ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഘടകങ്ങൾ കൊണ്ട് ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
പശ്ചാത്തേഷ്വേവ ഭൂതത്വം കഥം സമുപപദ്യതേ
പിന്നീട് അവയിൽ ഘടകസ്വഭാവം എങ്ങനെ ഉണ്ടാകുന്നു?
അതസ്തേഷാം മഹാഭൂതശബ്ദോ ഽയമുപപദ്യതേ
അതിനാൽ അവയ്ക്ക് 'മഹാഭൂതം' എന്ന പേര് ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു.
പൃഥിവീ ചാത്ര സംഘാതഃ ശരീരം പാഞ്ചഭൌതികമ്
ഇവിടെ ഭൂമി കൂട്ടമായിരിക്കുന്നു; ശരീരം അഞ്ചു ഘടകങ്ങൾ ചേർന്ന് രൂപപ്പെട്ടതാണ്.