ഏവം സ ഭഗവാന്പൃഷ്ടോ ഭരദ്വാജേന സംശയമ്
ഇങ്ങനെ ഭരദ്വാജന് സംശയത്തോടെ ചോദിച്ചപ്പോള് ഭഗവാന്—
മാനസോ നാമ യഃ പൂര്വോ വിശ്രുതോ വേ മഹര്ഷിഭിഃ
മുന്പ് മഹർഷിമാരില് പ്രശസ്തമായ മനസ്സില് ജനിച്ചവന് എന്നറിയപ്പെടുന്നത്,
അവ്യക്ത ഇതി വിഖ്യാതഃ ശാശ്വതോ ഽഥാക്ഷയോ ഽവ്യയഃ
അവ്യക്തം എന്ന പേരില് അറിയപ്പെടുന്ന, ശാശ്വതനും ക്ഷയമില്ലാത്തവനും നശിക്കാത്തവനുമാണ്.
സോ ഽമൃജത്പ്രഥമം ദേവോ മഹാന്തം നാമ നാമതഃ
ആ ദേവന് ആദ്യം പേരില് അറിയപ്പെടുന്ന മഹത്തിനെ സൃഷ്ടിച്ചു.
ആകാശാദഭവദ്വാരി സലിലാദഗ്നിമാരുതൌ
ആകാശത്തില് നിന്ന് വെള്ളം ഉല്പത്തി; വെള്ളത്തില് നിന്ന് അഗ്നിയും വായുവും.
തതസ്തേജോ മയം ദിവ്യം പദ്മം സൃഷ്ടം സ്വയംഭുവാ
അതിനുശേഷം സ്വയംഭുവന് ദിവ്യവും പ്രകാശമുള്ളതുമായ ഒരു താമര സൃഷ്ടിച്ചു.
അഹൄങ്കാര ഇതി ഖ്യാതഃ സര്വഭൂതാത്മഭൂതകൃത്
അവന് അഹങ്കാരന് എന്ന പേരില് അറിയപ്പെടുന്നു; എല്ലാ ജീവികളുടെ ആത്മാവും സ്രഷ്ടാവുമാണ്.
ശൈലാസ്തസ്യാസ്ഥിസംധാസ്തു മേദോ മസിം ച മേദിനീ
അവന്റെ അസ്ഥികള് പര്വ്വതങ്ങളാണ്; അവന്റെ മജ്ജ ഭൂമിയിലെ മണ്ണും മഷിയും ആകുന്നു.
പവനശ്ചൈവ നിശ്വാസസ്തേജോ ഽഗ്നിര്നിമ്നഗാഃ ശിരാഃ
അവന്റെ ശ്വാസം കാറ്റാണ്; അവന്റെ ഊര്ജ്ജം അഗ്നിയാണ്; അവന്റെ ശിരകള് നദികളാണ്.
നഭശ്ചോര്ധ്വശിരസ്തസ്യ ക്ഷിതിഃ പദൌ ഭുജൌ ദിശഃ
അവന്റെ തല ആകാശമാണ്; കാലുകള് ഭൂമിയാണ്; ഭുജങ്ങള് ദിശകളാണ്.
സ ഏഷ ഭഗവാന്വിഷ്ണുരനന്ത ഇതി വിശ്രുതഃ
അവനാണ് ആ ഭഗവാന് വിഷ്ണു, അനന്തന് എന്നറിയപ്പെടുന്നവന്.
തതഃ സമഭവദ്വിശ്വം പൃഷ്ടോ ഽഹം യദിഹ ത്വയാ
അവനില് നിന്നാണ് ഈ വിശ്വം ഉല്പന്നമായത്—നീ ഇതിനെക്കുറിച്ച് എന്നോട് ചോദിച്ചുവെങ്കില്.
കാന്യത്ര പരിമാണാനി സംശയം ഛിന്ധി തത്ത്വതഃ
മറ്റെന്ത് അളവുകള് ഉണ്ട്? സത്യത്തില് നിന്നു സംശയം മാറ്റുക.
രമ്യം നാനാശ്രയാകീര്ണം യസ്യാം തോ നാധിഗമ്യതേ
നാനാവിധ ആശ്രയങ്ങളാല് നിറഞ്ഞ ആ മനോഹരമായ ലോകം നിനക്ക് ലഭ്യമാവില്ല.
തത്ര ദേവാഃ സ്വയം ദീപ്താ ഭാസ്കരാഭാഗ്നിവര്ചസഃ
അവിടെ ദേവന്മാർ സ്വയം പ്രകാശിച്ച്, സൂര്യന്റെ പോലെ ദീപ്തിയും അഗ്നിയുടെ പോലെ ജ്വാലയും ഉള്ളവരായി തിളങ്ങുന്നു.
ദുര്ഗമത്വാദനന്തത്വാദിതി മേ വദ മാനദ
അത് പ്രാപിക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടും അതിന് അറ്റമില്ലാത്തതും കൊണ്ടാണ്, മഹാനേ, ദയവായി അതിനെക്കുറിച്ച് എനിക്കു പറയൂ.
നിരുദ്ധമേതദാകാശം ഹ്യപ്രമേയം സുരൈരപി
ഈ ആകാശം അടച്ചിടപ്പെട്ടതും, ദേവന്മാർക്കു പോലും അളക്കാനാകാത്തതുമാണ്.
തമസോംഽതേ ജലം പ്രാഹുര്ജലസ്യാന്തേ ഽഗ്നിരേവ ച
അന്ധകാരം അവസാനിക്കുന്നിടത്ത് വെള്ളം ഉണ്ടെന്ന് പറയുന്നു, വെള്ളം അവസാനിക്കുന്നിടത്ത് അഗ്നിയാണെന്നും പറയുന്നു.
തദന്തേ പുനരാകാശമാകാശാന്തേ പുനര്ജലമ്
അതിനപ്പുറം വീണ്ടും ആകാശം, ആകാശം അവസാനിക്കുന്നിടത്ത് വീണ്ടും വെള്ളം.
അഗ്നിമാരുതതോയേഭ്യോ ദുര്ജ്ഞേയം ദൈവതൈരപി
അഗ്നി, വായു, വെള്ളം ഇവയിൽ നിന്നുള്ളതിനെ ദേവന്മാർക്കു പോലും മനസ്സിലാക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്.
ആകാശസദൃശാ ഹ്യേതേ ഭിദ്യന്തേ തത്ത്വദശനാത്
ഇവ ആകാശത്തെപ്പോലെ തന്നെയാണ്, സത്യം തിരിച്ചറിഞ്ഞാൽ ഇവ വേർതിരിയുന്നു.
ത്രൈലോക്യേ സാഗരേ ചൈവ പ്രമാണം വിഹിതം യഥാ
മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും സമുദ്രത്തിലും എങ്ങനെ അളവ് നിശ്ചയിച്ചിട്ടുണ്ടോ അതുപോലെയാണ്.
സിദ്ധാനാം ദേവതാനാം ച പരിമീതാ യദാ ഗതിഃ
സിദ്ധന്മാരുടെയും ദേവന്മാരുടെയും സഞ്ചാരം എപ്പോൾ പരിധിയിലാവുന്നു.
നാമധേയാനുരുപസ്യ മാനസസ്യ മഹാത്മനഃ
പേരിനും സ്വഭാവത്തിനും അനുസരിച്ച് ആ മഹാത്മാവിന്റെ മനസ്സാണ്.
കോ ഽന്യസ്തദ്വേദിതും ശക്യോ യോ ഽപി സ്യാത്തദ്വിധോ ഽപരഃ
അതു പോലെ മറ്റൊരാൾ ഉണ്ടായാലും, അതറിയാൻ മറ്റാര്ക്കും കഴിയുംവണ്ണമില്ല.
ബ്രഹ്മാ ധര്മമയഃ പൂര്വഃ പ്രജാപതിരനുത്തമഃ
ബ്രഹ്മാവ് ധർമ്മത്തിന്റെ രൂപവും, ആദിമയും, ഏറ്റവും ഉത്തമനായ പ്രജാപതിയുമാണ്.
ബ്രഹ്മാണം പൂര്വജം ചാഹ ഭവാന്സംദേഹ ഏവ മേ
നീ പ്രാചീനനായ ബ്രഹ്മാവിനെക്കുറിച്ച് പറയുന്നു; അതിൽ എനിക്ക് സംശയമുണ്ട്.
തസ്യാസനവിധാനാര്ഥം പൃഥിവീ പദ്മമുച്യതേ
അവന്റെ ഇരിപ്പിടം ഒരുക്കാൻ ഭൂമിയെ കമലമെന്നു വിളിക്കുന്നു.
തസ്യ മധ്യേ സ്ഥിതോ ലോകാന്സൃജത്യേഷ ജഗദ്വിധിഃ
ആ കമലത്തിന്റെ നടുവിൽ ഇരുന്ന്, അവൻ ലോകങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു; ഇങ്ങനെയാണ് ഈ സൃഷ്ടികർത്താവ്.
മേരുമധ്യേ സ്ഥിതോ ബ്രഹ്മാ തദ്വഹിര്ദ്വിജസത്തമ
മേരു പർവതത്തിന്റെ നടുവിലാണ് ബ്രഹ്മാവ് ഇരിക്കുന്നത്; അതിന് പുറത്താണ്, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ.