സഭൂമിഃ സാഗ്നിപവനോ ലോകോ ഽയം കേന നിര്മിതഃ
ഭൂമി, അഗ്നി, വായു എന്നിവയോടൊപ്പം ഈ ലോകം ആരാണ് സൃഷ്ടിച്ചത്?
ശൌചാശൌചം കഥം തേഷാം ധര്മാധര്മവിധിഃ കഥമ്
അവർക്കു ശുദ്ധിയും അശുദ്ധിയും എങ്ങനെ നിർണയിക്കപ്പെടുന്നു? ധർമ്മവും അധർമ്മവും എങ്ങനെ നിശ്ചയിക്കപ്പെടുന്നു?
അസ്മാല്ലോകാദമും ലോകം സര്വം ശംസതു മേ ഭവാന്
ഈ ലോകത്തിൽ നിന്ന് ആ ലോകം വരെയും, എല്ലാം നീ എനിക്ക് വിശദീകരിക്കണം.
ഭൃഗുണാഭിഹിതം ശാസ്ത്രം ഭരദ്വാജായ പൃച്ഛതേ
ഭൃഗു പറഞ്ഞ ശാസ്ത്രം ഭരദ്വാജൻ ചോദിച്ചു.
ഭൃഗുമഹര്ഷിമാസീനം ഭരദ്വാജോ ഽന്വപൃച്ഛത
ഭൃഗുമഹർഷി ഇരുന്നിരിക്കുമ്പോൾ ഭരദ്വാജൻ അവനോട് ചോദിച്ചു.
കഥം മുക്തിശ്ച സംസാരാജ്ജായതേ തസ്യ മാനദ
മാനദ, അവന് സംസാരത്തിൽ നിന്ന് മോക്ഷം എങ്ങനെ ലഭിക്കുന്നു?
സേവ്യസേവകഭാവേന വര്തേതേ ഇതി തൌ സദാ
അവരൊരിക്കലും യജമാനനും സേവകനുമെന്ന നിലയില് തന്നെ പെരുമാറുന്നു.
ലോകാനാം രമണഃ സോ ഽയം നിര്ഗുണശ്ച നിരഞ്ജനഃ
ലോകങ്ങളുടെ ആനന്ദമായ അവന് ഗുണങ്ങളില്ലാത്തവനും മലിനതയില്ലാത്തവനുമാണ്.
കഥമേനം പരാത്മാനം കാലശക്തിദുരന്വയമ്
കാലത്തിന്റെയും ശക്തിയുടെയും കാരണം മനസ്സിലാക്കാന് ബുദ്ധിമുട്ടുള്ള പരമാത്മാവിനെ എങ്ങനെ അറിയാന് കഴിയും?
ജീവോ ജീവത്വമുല്ലങ്ഘ്യ കഥം ബ്രഹ്മ സമന്വയാത്
സ്വന്തം വ്യക്തിത്വം അതിക്രമിച്ച ജീവാത്മാവ് എങ്ങനെ ബ്രഹ്മവുമായി ഐക്യപ്പെടും?
ഏവം സ ഭഗവാന്പൃഷ്ടോ ഭരദ്വാജേന സംശയമ്
ഇങ്ങനെ ഭരദ്വാജന് സംശയത്തോടെ ചോദിച്ചപ്പോള് ഭഗവാന്—
മാനസോ നാമ യഃ പൂര്വോ വിശ്രുതോ വേ മഹര്ഷിഭിഃ
മുന്പ് മഹർഷിമാരില് പ്രശസ്തമായ മനസ്സില് ജനിച്ചവന് എന്നറിയപ്പെടുന്നത്,
അവ്യക്ത ഇതി വിഖ്യാതഃ ശാശ്വതോ ഽഥാക്ഷയോ ഽവ്യയഃ
അവ്യക്തം എന്ന പേരില് അറിയപ്പെടുന്ന, ശാശ്വതനും ക്ഷയമില്ലാത്തവനും നശിക്കാത്തവനുമാണ്.
സോ ഽമൃജത്പ്രഥമം ദേവോ മഹാന്തം നാമ നാമതഃ
ആ ദേവന് ആദ്യം പേരില് അറിയപ്പെടുന്ന മഹത്തിനെ സൃഷ്ടിച്ചു.
ആകാശാദഭവദ്വാരി സലിലാദഗ്നിമാരുതൌ
ആകാശത്തില് നിന്ന് വെള്ളം ഉല്പത്തി; വെള്ളത്തില് നിന്ന് അഗ്നിയും വായുവും.
തതസ്തേജോ മയം ദിവ്യം പദ്മം സൃഷ്ടം സ്വയംഭുവാ
അതിനുശേഷം സ്വയംഭുവന് ദിവ്യവും പ്രകാശമുള്ളതുമായ ഒരു താമര സൃഷ്ടിച്ചു.
അഹൄങ്കാര ഇതി ഖ്യാതഃ സര്വഭൂതാത്മഭൂതകൃത്
അവന് അഹങ്കാരന് എന്ന പേരില് അറിയപ്പെടുന്നു; എല്ലാ ജീവികളുടെ ആത്മാവും സ്രഷ്ടാവുമാണ്.
ശൈലാസ്തസ്യാസ്ഥിസംധാസ്തു മേദോ മസിം ച മേദിനീ
അവന്റെ അസ്ഥികള് പര്വ്വതങ്ങളാണ്; അവന്റെ മജ്ജ ഭൂമിയിലെ മണ്ണും മഷിയും ആകുന്നു.
പവനശ്ചൈവ നിശ്വാസസ്തേജോ ഽഗ്നിര്നിമ്നഗാഃ ശിരാഃ
അവന്റെ ശ്വാസം കാറ്റാണ്; അവന്റെ ഊര്ജ്ജം അഗ്നിയാണ്; അവന്റെ ശിരകള് നദികളാണ്.
നഭശ്ചോര്ധ്വശിരസ്തസ്യ ക്ഷിതിഃ പദൌ ഭുജൌ ദിശഃ
അവന്റെ തല ആകാശമാണ്; കാലുകള് ഭൂമിയാണ്; ഭുജങ്ങള് ദിശകളാണ്.
സ ഏഷ ഭഗവാന്വിഷ്ണുരനന്ത ഇതി വിശ്രുതഃ
അവനാണ് ആ ഭഗവാന് വിഷ്ണു, അനന്തന് എന്നറിയപ്പെടുന്നവന്.
തതഃ സമഭവദ്വിശ്വം പൃഷ്ടോ ഽഹം യദിഹ ത്വയാ
അവനില് നിന്നാണ് ഈ വിശ്വം ഉല്പന്നമായത്—നീ ഇതിനെക്കുറിച്ച് എന്നോട് ചോദിച്ചുവെങ്കില്.
കാന്യത്ര പരിമാണാനി സംശയം ഛിന്ധി തത്ത്വതഃ
മറ്റെന്ത് അളവുകള് ഉണ്ട്? സത്യത്തില് നിന്നു സംശയം മാറ്റുക.
രമ്യം നാനാശ്രയാകീര്ണം യസ്യാം തോ നാധിഗമ്യതേ
നാനാവിധ ആശ്രയങ്ങളാല് നിറഞ്ഞ ആ മനോഹരമായ ലോകം നിനക്ക് ലഭ്യമാവില്ല.
തത്ര ദേവാഃ സ്വയം ദീപ്താ ഭാസ്കരാഭാഗ്നിവര്ചസഃ
അവിടെ ദേവന്മാർ സ്വയം പ്രകാശിച്ച്, സൂര്യന്റെ പോലെ ദീപ്തിയും അഗ്നിയുടെ പോലെ ജ്വാലയും ഉള്ളവരായി തിളങ്ങുന്നു.
ദുര്ഗമത്വാദനന്തത്വാദിതി മേ വദ മാനദ
അത് പ്രാപിക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടും അതിന് അറ്റമില്ലാത്തതും കൊണ്ടാണ്, മഹാനേ, ദയവായി അതിനെക്കുറിച്ച് എനിക്കു പറയൂ.
നിരുദ്ധമേതദാകാശം ഹ്യപ്രമേയം സുരൈരപി
ഈ ആകാശം അടച്ചിടപ്പെട്ടതും, ദേവന്മാർക്കു പോലും അളക്കാനാകാത്തതുമാണ്.
തമസോംഽതേ ജലം പ്രാഹുര്ജലസ്യാന്തേ ഽഗ്നിരേവ ച
അന്ധകാരം അവസാനിക്കുന്നിടത്ത് വെള്ളം ഉണ്ടെന്ന് പറയുന്നു, വെള്ളം അവസാനിക്കുന്നിടത്ത് അഗ്നിയാണെന്നും പറയുന്നു.
തദന്തേ പുനരാകാശമാകാശാന്തേ പുനര്ജലമ്
അതിനപ്പുറം വീണ്ടും ആകാശം, ആകാശം അവസാനിക്കുന്നിടത്ത് വീണ്ടും വെള്ളം.
അഗ്നിമാരുതതോയേഭ്യോ ദുര്ജ്ഞേയം ദൈവതൈരപി
അഗ്നി, വായു, വെള്ളം ഇവയിൽ നിന്നുള്ളതിനെ ദേവന്മാർക്കു പോലും മനസ്സിലാക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്.