കലൌ നാസ്ത്യേവ നാസ്ത്യേവ ഗതിരന്യഥാ
കലിയുഗത്തിൽ, സത്യമായും സത്യമായും, വേറൊരു മാർഗ്ഗമില്ല.
പരാം നിര്വൃത്തിമാപന്നഃ പുനരേതദുവാച ഹ
പരമാനന്ദം പ്രാപിച്ചവൻ വീണ്ടും ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
പ്രകാശിതം ജഗജ്ജ്യോതിഃ പരം ബ്രഹ്മ സനാതനമ്
ലോകത്തിന് പ്രകാശമായ പരമമായ ശാശ്വത ബ്രഹ്മം വെളിപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
യഃ സ്മരേത്പുണ്ഡരീകാക്ഷം സര്വപാപവിനാശനമ്
കുമുദനയനനായവനെ ഓർക്കുന്നവൻ എല്ലാ പാപങ്ങളും നശിപ്പിക്കും.
ത്വയോക്തം തത്പ്രതീയേ ഽഹം കഥം ദൃഷ്ടാന്തമന്തരാ
നീ പറഞ്ഞത് ഞാൻ അംഗീകരിക്കുന്നു; പക്ഷേ, ഉദാഹരണം ഇല്ലാതെ എങ്ങനെ മനസ്സിലാക്കാം?
തദാഖ്യാഹി യഥാ ചിത്തം സീദത്സ്ഥിതിമവാപ്നുയാത്
അതിനാൽ, മുങ്ങുന്ന മനസ്സ് എങ്ങനെ സ്ഥിരത നേടാമെന്നു ദയവായി പറഞ്ഞുതരൂ.
സനകഃ പ്രത്യുവാചേദം സ്മരന്നാരായണം പരമ്
സനകൻ പരമനായ നാരായണനെ ഓർത്ത് ഇങ്ങനെ മറുപടി പറഞ്ഞു.
വേദാന്തശാസ്ത്രേ കുശലസ്തവായം നിവര്തയേദ്വാ പരമാര്യവന്ദ്യഃ
വേദാന്തശാസ്ത്രത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള ഇദ്ദേഹം നിന്നെ തിരിച്ചുവിടാനും കഴിയും; മഹാന്മാരിൽ ഏറ്റവും ആദരിക്കപ്പെടുന്നവനാണ്.
സനന്ദനം മോക്ഷധര്മാന്പ്രഷ്ടും സമുപചക്രമേ
സനന്ദനൻ മോക്ഷധർമ്മങ്ങളെക്കുറിച്ച് ചോദിക്കാൻ തുടങ്ങി.
പ്രലയേ ച കമഭ്യേതി തന്മേ ബ്രൂഹി സനന്ദന
പ്രളയകാലത്ത് അത് എവിടേക്ക് പോകുന്നു? അതെനിക്ക് പറഞ്ഞുതരൂ, സനന്ദന.
സഭൂമിഃ സാഗ്നിപവനോ ലോകോ ഽയം കേന നിര്മിതഃ
ഭൂമി, അഗ്നി, വായു എന്നിവയോടൊപ്പം ഈ ലോകം ആരാണ് സൃഷ്ടിച്ചത്?
ശൌചാശൌചം കഥം തേഷാം ധര്മാധര്മവിധിഃ കഥമ്
അവർക്കു ശുദ്ധിയും അശുദ്ധിയും എങ്ങനെ നിർണയിക്കപ്പെടുന്നു? ധർമ്മവും അധർമ്മവും എങ്ങനെ നിശ്ചയിക്കപ്പെടുന്നു?
അസ്മാല്ലോകാദമും ലോകം സര്വം ശംസതു മേ ഭവാന്
ഈ ലോകത്തിൽ നിന്ന് ആ ലോകം വരെയും, എല്ലാം നീ എനിക്ക് വിശദീകരിക്കണം.
ഭൃഗുണാഭിഹിതം ശാസ്ത്രം ഭരദ്വാജായ പൃച്ഛതേ
ഭൃഗു പറഞ്ഞ ശാസ്ത്രം ഭരദ്വാജൻ ചോദിച്ചു.
ഭൃഗുമഹര്ഷിമാസീനം ഭരദ്വാജോ ഽന്വപൃച്ഛത
ഭൃഗുമഹർഷി ഇരുന്നിരിക്കുമ്പോൾ ഭരദ്വാജൻ അവനോട് ചോദിച്ചു.
കഥം മുക്തിശ്ച സംസാരാജ്ജായതേ തസ്യ മാനദ
മാനദ, അവന് സംസാരത്തിൽ നിന്ന് മോക്ഷം എങ്ങനെ ലഭിക്കുന്നു?
സേവ്യസേവകഭാവേന വര്തേതേ ഇതി തൌ സദാ
അവരൊരിക്കലും യജമാനനും സേവകനുമെന്ന നിലയില് തന്നെ പെരുമാറുന്നു.
ലോകാനാം രമണഃ സോ ഽയം നിര്ഗുണശ്ച നിരഞ്ജനഃ
ലോകങ്ങളുടെ ആനന്ദമായ അവന് ഗുണങ്ങളില്ലാത്തവനും മലിനതയില്ലാത്തവനുമാണ്.
കഥമേനം പരാത്മാനം കാലശക്തിദുരന്വയമ്
കാലത്തിന്റെയും ശക്തിയുടെയും കാരണം മനസ്സിലാക്കാന് ബുദ്ധിമുട്ടുള്ള പരമാത്മാവിനെ എങ്ങനെ അറിയാന് കഴിയും?
ജീവോ ജീവത്വമുല്ലങ്ഘ്യ കഥം ബ്രഹ്മ സമന്വയാത്
സ്വന്തം വ്യക്തിത്വം അതിക്രമിച്ച ജീവാത്മാവ് എങ്ങനെ ബ്രഹ്മവുമായി ഐക്യപ്പെടും?
ഏവം സ ഭഗവാന്പൃഷ്ടോ ഭരദ്വാജേന സംശയമ്
ഇങ്ങനെ ഭരദ്വാജന് സംശയത്തോടെ ചോദിച്ചപ്പോള് ഭഗവാന്—
മാനസോ നാമ യഃ പൂര്വോ വിശ്രുതോ വേ മഹര്ഷിഭിഃ
മുന്പ് മഹർഷിമാരില് പ്രശസ്തമായ മനസ്സില് ജനിച്ചവന് എന്നറിയപ്പെടുന്നത്,
അവ്യക്ത ഇതി വിഖ്യാതഃ ശാശ്വതോ ഽഥാക്ഷയോ ഽവ്യയഃ
അവ്യക്തം എന്ന പേരില് അറിയപ്പെടുന്ന, ശാശ്വതനും ക്ഷയമില്ലാത്തവനും നശിക്കാത്തവനുമാണ്.
സോ ഽമൃജത്പ്രഥമം ദേവോ മഹാന്തം നാമ നാമതഃ
ആ ദേവന് ആദ്യം പേരില് അറിയപ്പെടുന്ന മഹത്തിനെ സൃഷ്ടിച്ചു.
ആകാശാദഭവദ്വാരി സലിലാദഗ്നിമാരുതൌ
ആകാശത്തില് നിന്ന് വെള്ളം ഉല്പത്തി; വെള്ളത്തില് നിന്ന് അഗ്നിയും വായുവും.
തതസ്തേജോ മയം ദിവ്യം പദ്മം സൃഷ്ടം സ്വയംഭുവാ
അതിനുശേഷം സ്വയംഭുവന് ദിവ്യവും പ്രകാശമുള്ളതുമായ ഒരു താമര സൃഷ്ടിച്ചു.
അഹൄങ്കാര ഇതി ഖ്യാതഃ സര്വഭൂതാത്മഭൂതകൃത്
അവന് അഹങ്കാരന് എന്ന പേരില് അറിയപ്പെടുന്നു; എല്ലാ ജീവികളുടെ ആത്മാവും സ്രഷ്ടാവുമാണ്.
ശൈലാസ്തസ്യാസ്ഥിസംധാസ്തു മേദോ മസിം ച മേദിനീ
അവന്റെ അസ്ഥികള് പര്വ്വതങ്ങളാണ്; അവന്റെ മജ്ജ ഭൂമിയിലെ മണ്ണും മഷിയും ആകുന്നു.
പവനശ്ചൈവ നിശ്വാസസ്തേജോ ഽഗ്നിര്നിമ്നഗാഃ ശിരാഃ
അവന്റെ ശ്വാസം കാറ്റാണ്; അവന്റെ ഊര്ജ്ജം അഗ്നിയാണ്; അവന്റെ ശിരകള് നദികളാണ്.
നഭശ്ചോര്ധ്വശിരസ്തസ്യ ക്ഷിതിഃ പദൌ ഭുജൌ ദിശഃ
അവന്റെ തല ആകാശമാണ്; കാലുകള് ഭൂമിയാണ്; ഭുജങ്ങള് ദിശകളാണ്.